देउवा किन चाहन्छन् चुनाव ?- समाचार - कान्तिपुर समाचार

देउवा किन चाहन्छन् चुनाव ?

प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना हुँदा प्रधानमन्त्री बन्ने सम्भावना देउवाकै बलियो छ तर अर्को चुनावसम्ममा नेकपाका दुवै पक्ष मिल्छन् भन्ने उनको बुझाइ हो । २०७४ को निर्वाचनमा ४५ ठाउँमा थोरै मतान्तरले हारेको कांग्रेसले नेकपा विभाजनसँगै चरम द्वन्द्व चर्किरहेका मौकामा चुनाव भए बहुमत ल्याउने र बलियो सरकारको नेतृत्व पनि गर्न पाइने मनोविज्ञान देउवामा छ ।
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाको एजेन्डामा कांग्रेसलाई अगाडि बढाउनुपर्ने वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाको दबाबका बाबजुद सभापति शेरबहादुर देउवा निर्वाचनमै जोडबल गरिरहेका छन् । यही विषयलाई लिएर सभापति देउवा र वरिष्ठ नेता पौडेलबीच सार्वजनिक मञ्चबाटै जुहारीसमेत चल्न थालेको छ ।

प्रतिनिधिसभा विघटन गरेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीप्रति पौडेल र सिटौला दुवै आक्रामक छन् । देउवा भने सुरुदेखि नै ओलीप्रति नरम छन् । देउवाले फागुन ३ मा भैरहवामा भएको विरोधसभामा चुनावको तयारी नगरेको भन्दै निर्वाचन आयोगका पदाधिकारीमाथि नै आक्रोश पोखेका थिए । वैशाखमा निर्वाचन हुने सुनिश्चितता आयोगले आम जनतालाई दिनुपर्ने देउवाको भनाइ थियो । प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाको आवाजलाई कमजोर बनाउन अदालतमा विचाराधीन मुद्दामा बोल्नु हुँदैन भनिरहेका देउवाले निर्वाचनको पक्षमा बोल्न भने हौसला दिइरहेका छन् ।

देउवाले किन चुनाव चाहिरहेका छन् त ? प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना र निर्वाचन दुवै परिस्थिति देउवाका लागि अनुकूल देखिन्छ । प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना हुँदा प्रधानमन्त्रीका लागि अन्य दलका नेताको तुलनामा उनकै प्रबल सम्भावना छ । नेकपा विभाजित हुँदा सरकार निर्माणमा कांग्रेस निर्णायक बन्नेछ । कांग्रेसलाई साथमा लिएर आ–आफ्नो गठबन्धन बनाउन नेकपाका दुवै समूह तल्लीन छन् । त्यसका लागि देउवालाई प्रधानमन्त्री पदका लागि दुवै समूहका नेताले ‘ग्रिन सिंग्नल’ दिइसकेका छन । यसैलाई संकेत गर्दै केही दिनअघि पौडेलले देउवाको ‘तालुमा आलु फलेको’ बताएका थिए । ‘पुनःस्थापना हुँदा पनि हुने म होइन । उहाँ (देउवा) नै हो, किन पुनःस्थापनाको विरोध गर्ने ?’ पौडेलको भनाइ थियो । प्रधानमन्त्री बन्ने भए पनि देउवाको रोजाइ भने पुनःस्थापनाभन्दा निर्वाचनमै छ ।

निकट नेताहरूका अनुसार देउवाले निर्वाचनको पक्ष लिनुका पछि दुई मनोविज्ञानले काम गरेको छ । पुनःस्थापना भए फुटिसकेको नेकपा फेरि मिल्न सक्ने बुझाइ देउवामा देखिन्छ । तत्काल नभए पनि फुटको दुई वर्ष (निर्वाचनसम्म) मा नेकपाका दुवै पक्षले आफ्नो हैसियत बुझेर मिल्न सक्ने उनको अड्कल छ । नेकपामा विभाजनले चरम द्वन्द्व चर्किरहेका बेला निर्वाचन हुन सके कांग्रेसले बहुमत ल्याउन सक्ने विश्वास देउवाले राख्दै आएका छन् ।

‘नयाँ जनादेशले २०७४ को निर्वाचनमा पार्टी हार्दा लागेको दाग पनि मेटाउन सकिने र बलियो सरकारको नेतृत्व पनि गर्न पाइने मनोविज्ञान सभापतिज्यूमा छ,’ देउवानिकट एक केन्द्रीय सदस्यले भने । त्यसका लागि देउवाको बलियो भरोसा ओलीमाथि देखिन्छ । ओली आफ्नै र उनका पछि लाग्ने धेरै नेताको राजनीतिक भविष्य जोडिएकाले पनि तोकिएकै मितिमा निर्वाचन हुने विश्वास देउवाले राखेका छन् । पार्टी विभाजनदेखि मध्यावधि निर्वाचनसम्मको जोखिम उठाएकै कारण देउवाले ओलीप्रति झुकाव बढाएको नेताहरूको टिप्पणी छ ।

२०७४ को निर्वाचनयताको समय अन्तरविरोधमा बितेको र जनस्तरमा संगठन राम्रोसँग गर्न नसकेका बेला मध्यावधि निर्वाचनलाई प्रतिपक्षले अवसरका रूपमा लिनुपर्ने नेता एनपी सावदको भनाइ छ । ‘पहिला मिलेर लडेको पार्टी अहिले विभाजित हुँदा प्रत्यक्षतर्फ हामीलाई अनुकूल हुन्छ,’ उनले भने, ‘नयाँ पिढीलाई पार्टीसँग जोड्न नसकेको र अन्तरविरोधमा रुमल्लिरहेका बेला यो परिस्थिति कांग्रेसका लागि अनुकूल बनेको छ,’ उनले भने । सावदका अनुसार निर्वाचनभन्दा प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाले राजनीतिक अस्थिरता बढाउने जोखिम देखिन्छ । पुनःस्थापना हुँदा बन्ने नयाँ समीकरणले संविधान संशोधन र हिन्दु धर्मका एजेन्डासमेत आउन सक्ने सावद बताउँछन् । ‘पुनःस्थापना हुँदा संसद्मा कसैको बहुमत हुँदैन । त्यसपछि बन्ने नयाँ समीकरणका आधारमा थाती रहेका मुद्दा ल्याउन सक्ने अवस्था आउँछ,’ उनले भने, ‘यसले समाजलाई अर्को ध्रुवीकरणतिर लैजाने र राजनीतिक अस्थिरता झनै बढाउने खतरा देखिन्छ ।’

अर्का नेता धनराज गुरुङ त्यसलाई मान्न तयार छैनन् । प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना नहुँदा मुलुकमा संकट निम्तने उनको दाबी छ । उनका अनुसार ओलीले आफैंले हार्ने चुनाव गराउँदैनन् । ‘चुनाव गराउने भए ओली राजीनामा दिएर कामचलाउको हैसियतमा हुन्थे, अहिले छाडा हुन पुगेका छन्,’ गुरुङले भने, ‘चुनाव हुन्छ र पार्टीले बहुमत ल्याउँछ भन्नु मनको लड्डु घिउसँग खानुजस्तो हो । ठेका रहे पो दही मथ्ने, ठेका ओलीले फुटालिसके, हाम्रो नेताहरू दही मथ्ने कुरा गर्दै हुनुहुन्छ ।’

संस्थापन पक्षका केन्द्रीय सदस्य श्याम घिमिरे प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाभन्दा निर्वाचन हुँदा नै पार्टीलाई बढी लाभ हुने दाबी गर्छन् । उनका अनुसार पौडेल, सिटौलासहितका केही नेतालाई छाड्ने हो भने २०७४ का चुनाव हारेका अधिकांश नेताको भित्री चाहना चुनावतिरै देखिन्छ । ‘पार्टी कार्यकर्ताको ठूलो पंक्ति पनि चुनावको पक्षमा छ । केन्द्रका नेतालाई भन्दा पनि स्थानीय तहका कार्यकर्तालाई चुनाव चाहिएको छ,’ उनले भने, ‘चुनावपछि सरकार बन्ला र कम्युनिस्टको थिचोमिचोबाट मुक्त भएर जनताको गुनासा पूरा गर्न सकिएला भन्ने छ ।’

२०७४ आम निर्वाचन गराउँदा देउवा आफैं सरकारको नेतृत्वमा थिए । तत्कालीन माओवादी केन्द्रले कांग्रेससँगको गठबन्धन सरकारमा छँदै तत्कालीन एमालेसँग चुनावी तालमेल गरेको थियो र चुनावपछि उनीहरूबीच पार्टी एकीकरण पनि भयो । त्यतिबेला बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति पार्टी र राप्रपासँग कांग्रेसले तालमेल गरेको थियो ।

मधेस केन्द्रित तत्कालीन संघीय समाजवादी र राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) सँग तालमेलको प्रयास भने सफल भएन । तैपनि महन्थ ठाकुर, उपेन्द्र यादव र अशोक राईलगायत केही शीर्ष नेतालाई कांग्रेसले सहयोग गर्‍यो । यसो गर्दा पनि प्रत्यक्षतर्फ १ सय ६५ सिटमा कांग्रेसले २३ ठाउँ मात्र जितेको थियो । दुई तिहाइ निकट सिट नेकपाको थियो । नेकपा एक भएर चुनावमा जाँदा फेरि पनि कांग्रेस खुम्चन सक्ने आकलन नेताहरूबाट भइरहन्थ्यो । यहीबेला नेकपाको विभाजन र मध्यावधि निर्वाचन हुनुले सबैभन्दा बढी हैसिएका देउवा नै छन् ।

२०७४ को निर्वाचनमा ४५ ठाउँमा कांग्रेस थोरै मतान्तरमा हारेको थियो । आठ वटा निर्वाचन क्षेत्रमा त एक हजार पनि मतान्तर छैन । कांग्रेस नेता शेखर कोइरालाले मोरङ ६ मा ६ सय ७५ मत अन्तरमा मात्रै हारेका थिए । तत्कालीन एमालेका लालबाबु पण्डितले ३३ हजार ९ सय ४१ मत ल्याउँदा कोइरालाले ३३ हजार २ सय ६६ मत प्राप्त गरेका थिए । धादिङ २ मा दिलमान पाख्रिन ६ सय ४०, काठमाडौं–८ मा नवीन्द्रराज जोशी ४ सय ४४, कञ्चनपुर–३ मा रमेश लेखक २ सय ५८, मनाङमा टेकबहादुर गुरुङ २ सय ७९, मुस्ताङमा रोमी गौचन ३ सय ६३, कपिलवस्तु–१ मा दीपकुमार उपाध्याय ९ सय ४६ र हुम्लामा मंगलबहादुर शाही ४६ मतको अन्तरमा पराजित भएका थिए । ५ हजार आसपास र त्यसभन्दा कम मतान्तरमा कांग्रेस हारेका अन्य ३७ निर्वाचन क्षेत्र छन ।

५ हजार र त्यसभन्दा तलको मत अन्तरमा पराजित हुनेमा प्रदेश २ मा मात्रै दस जना थिए । तर प्रदेश २ कांग्रेसका लागि आउने चुनाव पनि चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ । २०७४ को निर्वाचनमा तत्कालीन संघीय समाजवादी र राजपा नै यस प्रदेशमा मुख्य प्रतिस्पर्धी थिए । अहिले यी दुवै पार्टी मिलेका छन् । नेकपा विभाजित अवस्थामा तत्काल चुनाव हुँदा कांग्रेसले धेरै जिल्लाबाट चुनाव जित्ने सावद बताउँछन् । उनका अनुसार आगामी वैशाखमा चुनाव हुँदा कांग्रेस बहुमतको निकट पुग्ने आकलन छ ।

देउवाको अर्को मनोविज्ञान पार्टीको नेतृत्वलाई निरन्तरता दिनेसँग जोडिएको छ । पार्टीको महाधिवेशन आगामी भदौको पहिलो सातालाई तोकिसकेको छ । भदौभित्र महाधिवेशन गराउन कांग्रेसलाई संवैधानिक बाध्यता छ । अब तोकिएको मिति पुनः सार्ने सुविधा नभएकाले वैशाख/जेठभित्रै आम निर्वाचन होस् भन्नेमा देउवा छन् । पार्टी महाधिवेशनअघि आम निर्वाचन सम्पन्न हुन सके कांग्रेसले बहुमत ल्याउने, बहुमत नआए पनि ठूलो पार्टी हुने देउवामा विश्वास छ । त्यसपछि सरकारको नेतृत्व लिएर महाधिवेशन गराउन सके पार्टीको नेतृत्व लिन पनि सहज हुने देउवाले ठानेका छन् । आम निर्वाचन हुन नसके महाधिवेशनमा ठूलै कसरत गर्नुपर्ने देउवाले देखेका छन् ।

‘कांग्रेसले तत्कालको लाभहानिलाई हेरेर संविधान च्यातिएको टुलुटुलु हेर्ने कि त्यसविरुद्ध संघर्ष गर्ने ?’ नेता गुरुङले भने, ‘चुनाव त पञ्चायत कालमा पनि भएको थियो । त्यतिबेला कांग्रेसले भाग लिएन । अहिले पनि ओलीले संविधान असफल बनाउने षड्यन्त्रबाट संसद् विघटन गरेका हुन् । न उनले चुनाव गराउँछन् न त संविधान ट्र्याकमा ल्याउँछन् । ओलीको असंवैधानिक कदमको भारी बोक्ने काम कांग्रेसले गर्न मिल्दैन ।’

अर्का नेता प्रदीप पौडेल ओली नेतृत्वकै सरकारले गराउने चुनाव पनि असंवैधानिक नै हुने दाबी गर्छन् । ‘असंवैधानिक कदम नसच्चिई गरेको चुनावको वैधानिकता हुँदैन । त्यो झन् असंवैधानिक हुन्छ,’ उनको भनाइ छ, ‘त्यसैले ओलीको कदम नसच्चिएसम्म चुनावमा जानु असंवैधानिक कदमलाई स्विकार्नु हो, यसमा कांग्रेस प्रस्ट हुनुपर्छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १०, २०७७ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वसन्त : खेतीपातीको नयाँ वर्ष

उत्तरी गोलार्द्धमा दिन लामो हुन थालेसँगै बीउ, बोटबिरुवाको सक्रियता बढ्छ । अर्को अर्थमा, सृष्टि थाम्ने वार्षिक गतिविधि बढ्छ ।
कृष्ण पौडेल

हिमालमा गयो जाडो लोक साऽनन्द देखियोउदायो रसिलो राम्रो ऋतु राज वसन्त यो ।नाम शेष भयो सारा पुरानो शिशिर स्थिति लियो वसन्तले अर्कै नयाँ गौरव पद्धति ।

कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्यालले उपर्युक्त पद्य १०५ वर्षअघि वसन्त ऋतुका बारेमा लेखेका हुन् । उनले ‘ऋतुविचार’ खण्डकाव्यमा यसरी नै सबै ऋतुको सटीक वर्णन गरेका छन् । माथिका कवितापंक्तिले वसन्त आगमनको महत्त्वलाई उजागर गरेका छन्, प्रकृति–मानव सम्बन्ध अनुपम रहेको खुलाएका छन् ।

अंग्रेजीमा ‘स्प्रिङ’ भनिने र उत्पत्तिको अर्थ राख्ने यो याम वार्षिक जीवन–ऊर्जाको मुख्य आधार हो । हामी उत्तरी गोलार्द्धको हिमालय शृंखलाको काखमा अवस्थित छौं । हरेक वर्ष यति नै बेला यो पाखोको जीवन–ऊर्जाका लागि प्रकृतिको बैंस फर्किन्छ । अहिले हामीले जीवनचक्रको यो पेचिलो सत्यलाई आत्मसात् गर्न छाडेका छौं, जसका कारण मानव–प्रकृति अन्तरसम्बन्धको जालो निरन्तर कमजोर हुँदै गइरहेको छ । परिणामतः खाना, खेतीपाती, जलवायु र समग्र प्रकृतिमा व्यापक फेरबदल आएको छ ।

हाम्रो यस्तो ऊर्जाशील वसन्तको सुरुआत अर्थात् हाम्रो जीवन–ऊर्जाको पात्रो माघे झरीले हिउँदमा धुम्मिएको मधेस खुलेसँगै, शीतलहर र पहाडको सिरेटो सकिएसँगै सुरु हुन्छ । यही बेला प्रकृतिले उत्तरतर्फ ढल्किने पृथ्वीको सतहमा वार्षिक जीवन–ऊर्जाका लागि उपयुक्त घामपानीको बन्दोबस्त मिलाउँछ । हिउँदमा सुषुप्त रहेको हावापानी घामको तातोले सक्रिय हुन्छ । यसले नै हाम्रो जीवन–ऊर्जाको मूल आधार वनस्पति जगत्मा रौनक ल्याउने हो । यही ऊर्जाका आधारमा समग्र जीवन पद्धति चलायमान हुन्छ ।

धेरै वर्षदेखि यस्तो झरी भने राम्ररी हुन सकेको छैन । यदाकदा हुने हिउँदे झरी पनि सबैतिर भएको छैन । खास गरी मध्यपहाड र तराईमा माघे झरी त हुनै छोडेको छ । हप्तादिनभन्दा बढी हुने झरी हामीले प्रकृतिलाई तहसनहस बनाउँदै लगेकाले सुस्ताउँदै गएको हो । काठमाडौं खाल्डोमा पोहोरसम्म एक–दुई दिन परेको पानी यो वर्ष दुई–चार छिटा परेर टर्‍यो ।

यसरी हप्तौंसम्म पर्ने झरी अब कवितामा मात्रै सीमित हुने जोखिम बढेको छ । यसलाई उस्तै गरी फर्काउन त कति सकिएला, तर प्रकृतिसम्मत खेती प्रणाली अपनाएर स्वच्छ खेतीपातीबाट स्वस्थ खान पाउने हाम्रो र भावी पुस्ताको हक स्थापित गर्न भने अझै पनि सकिन्छ । तर यो मर्म आत्मसात् गर्ने किसानीको गौरवमय परम्परा उन्नत बनाउनु यसको पूर्वसर्त हो ।

यस गोलार्द्धमा खानाका लागि गरिने उत्पादनका मुख्य सबै कर्म र प्रकृतिको सृष्टि थाम्ने मर्मको सम्मान विभिन्न सांस्कृतिक चाडपर्वहरू, जस्तै : वसन्त पञ्चमी, शिवरात्रि, होली, उँधौली, सतुवान उत्सव मनाएसँगै सुरु गरिन्छ । यी उत्सवहरू खानाका लागि खेतीपाती गर्ने किसानले सृष्टि थाम्न जुरमुराएको बीउ, पालुवा र फक्रिँदै गरेको कोपिलाको स्वागत गर्ने उत्कृष्ट अवसर हुन् । यस्ता अरू हजारौं उत्सव विभेदको पर्खालमा चेपिएर बसेका छन् । यी संस्कृतिलाई यिनै बीउजस्तै उम्रिन, हुर्कन र कोपिलाजस्तै फक्रिन र फल्न दिने दिन कहिले आउला ?

उत्तरी गोलार्द्धमा दिन लामो हुन थालेसँगै बीउ, बोटबिरुवाको सक्रियता बढ्छ । अर्को अर्थमा, सृष्टि थाम्ने वार्षिक गतिविधि बढ्छ । वसन्तको आगमनसँगै जसरी प्रकृतिले आफ्नो वार्षिक ऊर्जा व्यवस्थापनको तयारी गर्छ, त्यसरी नै किसानले पनि आम मानिसका लागि चाहिने ऊर्जाका लागि खानेकुरा उब्जाउने तयारी गर्छन् । यसो गर्ने किसानका आफ्नै ठाउँका खेती संस्कृति छन् । यिनै संस्कृतिलाई उन्नत बनाउँदै हजारौं वर्षदेखि किसानले खानाका लागि गरिने खेतीपातीको प्रणाली निरन्तर परिष्कृत गर्दै लगेका छन् । माटोदेखि थालसम्म खानेकुरा जोहो गर्ने यो परम्पराका सबै ज्ञान, सीप र कौशलहरू प्रकृतिका यिनै गतिशील ऋतुहरूमा आधारित छन् ।

माथि भनिएझैं वसन्त ऋतु प्राकृतिक उत्पादनको मुख्य समय हो । यही समयमा बीजारोपण गरिने खेतीपातीबाटै हाम्रो समग्र खानेकुराको बन्दोबस्त हुने हो । प्रकृतिको यो उत्पादनशील मौसममा खानेकुराको जगेर्ना गर्ने र अन्य प्रतिकूल मौसममा मानवीय उन्नतिका अन्य आयामको तयारी र बन्दोबस्त गरिन्छ । ऋतु फेरिएसँगै वस्तुभाउ र परिवारका साथ गरिने उँधौली–उँभौली, बसाइँसराइ, भोटदेखि नुन र हिमालदेखि जिम्बु लिएर तराईसम्म अन्नपात साट्न, आग्रादेखि चुरा धागो पोते सियो बेच्दै हिमाली बस्तीसम्मको सबै यात्रा यिनै बन्दोबस्तका लागि गरिन्छन् । हाम्रो यस्तो बन्दोबस्तका सबै सारथि यही बेला सँगै जुरमुराउँछन् । चराचुरुंगी, कीराफट्यांग्रा र साना–ठूला वन्यजन्तुसमेत खानपानको बन्दोबस्त मिलाउँदै सन्तान उत्पादनमा सक्रिय हुन्छन् । हजारौंको बथानमा हजारौं कोसको उडान भर्नेर् कराङकुरुङ, गौंथली, मलेवा, सुगा अब हाम्रा स्मृतिमा समेत ओझेल पर्दै छन् ।

हजारौं वर्षदेखि सुरु भएको खेतीपातीको यो महायात्रा मानव सभ्यता र जनसंख्या वृद्धिसँगै सर्वत्र फैलिएको हो । तर यो आधारभूत सत्य प्रकृतिदोहनको यात्रासँगै औपनिवेशिक सत्ताको बलमिच्याइँमा पर्‍यो । यसबाट हाम्रा परम्परागत ज्ञान, सीप र कौशल ओझेलमा मात्र परेनन्; साम, दाम, दण्ड, भेद अपनाएर जरैदेखि उखेलिए । हाम्रो प्रकृतिसम्मत जीवन पद्धति निरन्तर विघटनको बाटामा छ । यसको आभास त बेलाबेला थपिएका विपत्ति र महामारीले समेत गराउँछन् । तर यसको गर्भमा भने खानाका लागि गरिने खेतीपातीको मर्मविपरीत केवल नाफाका लागि गरिने उत्पादन र यसका लागि मात्र उपयोगी सोच, ज्ञान, सीप र प्रविधिको विकास छ । अहिले प्रकृतिको जीवनचक्रलाई चरम बेवास्ता गरिएको छ ।

हाम्रो ऊर्जाको वार्षिक बन्दोबस्तको यो परम्परा उल्ट्याएर सहरी बसाइ र बेमौसमी उत्पादनको सीमित घेराभित्र नाफाका लागि बाँच्ने बिचौलिया जिन्दगीमा मात्र रमाउने सामाजिक व्यवस्था र यस्तो चेतना मात्र बढाउने शिक्षा पद्धतिको सिको गरेर नै हामी यस्तो अवस्थामा पुगेका हौं । हामीले बेमौसममा फलाउने र विष खाने तरिका अपनाएर आफूलाई मात्र हैन, भावी पुस्ताको जीवनको मूल आधार माटो र प्रकृतिलाई पनि विषाक्त बनाएका छौं ।

आधुनिक कृषि विकासका कार्यले यो मर्मलाई आत्मसात् गर्दैनन् । बरु उल्टै आधुनिक हुने नाममा कृत्रिम मौसम र हावापानी अनि रसायनको बन्दोबस्त गरी धेरै नाफा कमाउने भन्दै बेमौसममा फलाउने सघन एकल बालीको होड नै चलेको छ । यसले माटो, प्रकृति र खानेकुरा विषाक्त बनाउँदै लगेको छ । हिजोआज खेतीपाती खानका लागि गरिँदैन, बेच्नलाई मात्र गरिन्छ । किसानलाई बिचौलिया र व्यापारीले विस्थापित गर्ने क्रम जारी छ । माटोको जीवात्मा मरेको छ । जैविक विविधता विघटनसँगै प्राकृतिक ह्रासले जलवायु र वातावरणमा गहिरो संकट थपिँदो छ । विषाक्त माटो र प्रकृतिको नसर्ने दीर्घरोग दिनदिनै बढ्दै छ ।

झन्डै दुई हजार वर्षअघि सुरु भएको प्रकृतिदोहनको मूल मान्यतामा आधारित रोमन साम्राज्यको प्रकृतिमाथिको विजय र व्यापारका लागि गरिएको समुद्री यात्रा औद्योगिक विकासको जग हो । यसैलाई विस्तार गर्न गरिएको विज्ञान र प्रविधि मात्र उन्नत जीवनको आधार हो भन्ने वैचारिकीसँगै हाम्रो मौलिकताको विघटन यात्रा सुरु भएको हो । यसले नै हाम्रो ज्ञान निर्माणको मौलिक परम्परामा व्यापक फेरबदल ल्याएको हो, जसको अग्रभागमा हामीले अपनाएको बाह्य ज्ञानमा आधारित कृषि शिक्षा, अनुसन्धान र प्रसारको मुख्य योगदान छ ।

यी कुरा बुझ पचाएर गरिने खाना र खेतीपातीको विलापले मात्र अब हाम्रो कृषि सप्रिँदैन, बरु दिनदिनै दुर्घटित हुँदै जान्छ । प्रकृतिलाई बुझ्ने र व्यवहार गर्ने किसानको विवेक र हाम्रा पुर्खाले ऋतु विचारसहित बाँधेको प्रकृतिसँगको अन्तरसम्बन्धको डोरो बलियो बनाएर मात्र हाम्रो खाना र खेतीपाती सप्रिन्छ । विज्ञानको चमत्कारले प्रकृतिका नियम बुझेर हाम्रो जीवन सरल बनाउन त सकिएला, तर खाना र खेतीपातीको संकट यस्तै बढिरहे विज्ञानको ल्याकत नै कति रहला ? यसको छनक त कोभिड–१९ बाट आतंकित आधुनिक मानव सभ्यताको हैसियतले नै देखाइदिएको छ ।

यस्तो उल्टो यात्रा नहिँड्न सार्थक पहल गरिएन भने खानाका लागि गरिने खेतीपातीको विघटनसँगै हाम्रो सभ्यतासमेत लोप हुने निश्चित छ । उन्नत समाज र यसको नेतृत्व फेर्न गरिने तेस्रो आन्दोलनको जग हाल्न तम्सेका वसन्तजस्तै ऊर्जावान् युवा पुस्ताले गर्दा लोकतन्त्र र संसदीय व्यवस्था त फेरिएला तर यो मर्म आत्मसात् गर्न र आफैंलाई फेर्न तयार नभए आम मानिसको जिन्दगीमा बहार भने आउनेछैन ।

प्रकाशित : फाल्गुन १०, २०७७ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×