को रकमी, को सच्चा सहिद ?- समाचार - कान्तिपुर समाचार

को रकमी, को सच्चा सहिद ?

'भीडको दबाब, राजनीतिक स्वार्थ, पीडित पक्षको सेन्टिमेन्ट लिन खोज्ने प्रवृत्ति र यससँग जोडिएको १० लाख लेनदेनले खास सहिदको अवमूल्यन भएको छ ।'
प्रजातन्त्र र नागरिक हक/अधिकारका लागि सहादत प्राप्त गरेका र राजनीतिक आस्था तथा दलीय स्वार्थकेन्द्रित आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका व्यक्तिको हैसियत सरकारी अभिलेखमा समान 
मातृका दाहाल

काठमाडौँ — जहानियाँ शासनविरुद्ध आवाज उठाउँदा तत्कालीन राणा सरकारले १९९७ माघ १० देखि १६ गतेसम्ममा शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, दशरथ चन्द र गंगालाल श्रेष्ठको हत्या गर्‍यो । उनीहरूसँगै आवाज उठाएका टंकप्रसाद आचार्य र रामहरि शर्मालाई भने ब्राह्मण मार्दा पाप लाग्छ भनेर छाडियो ।

राणाहरूले छाडिदिएका तिनै ‘जिउँदा सहिद’ आचार्यले २०१२ सालमा प्रधानमन्त्री बनेपछि मन्त्रिपरिषद्‍बाट निर्णय गराएर माघ १६ गते ‘सहिद दिवस’ का रूपमा मनाउने घोषणा गरे । त्यसपछि हरेक वर्ष लोकतन्त्र र नागरिक अधिकारका लागि प्राण आहुति दिनेहरूका नाममा सहिद दिवस मनाइन्छ, शुक्रबार त्यही दिवस परेको छ ।

विगतमा सहिदप्रति रहेको सम्मानको आयतन अहिले घटेको छ । सहिद दिवस कर्मकाण्डी बनेको छ । सहिद सप्ताहका नाममा काठमाडौं महानगरपालिकाले केही औपचारिक कार्यक्रम गर्छ । दिवसको पूर्वसन्ध्यामा प्रधानमन्त्रीबाट सहिदका नाममा वक्तव्य आउँछ । यसपटक पनि बिहीबार साँझ प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सहिदहरूलाई श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै उनीहरूको बलिदानीबाट लोकतन्त्र र गणतन्त्र प्राप्त गरेको भन्न छुटाएनन् । उनीहरूका पदचाप पछ्याउँदै सपना पूरा गर्ने वाचा हरेक वर्ष यसैगरी प्रधानमन्त्रीबाट आउँछ ।

राजनीतिक छिनाझपटी बढेका बेला सहिदका सपना र उनीहरूको प्रसंग नेताहरूले जोड्छन्, सहिदको नाम लिन्छन् । जब सत्ता, शक्ति र आफ्नो स्वार्थमा जेलिन्छन्, त्यसबेला खास सहिदको मान राख्न भुल्छन् । यसपटक ओलीले लोकतन्त्रविरुद्ध घात गरेको भन्दै नेकपाको दाहाल–नेपाल समूहले सहिद दिवसलाई आन्दोलनकै एउटा अंशका रूपमा मनाउने घोषणा गरेको छ ।

अहिले आम मानिसका मानसपटलमा सहिद भन्नेबित्तिकै लोकतन्त्र र अधिकारका लागि लडेका वास्तविक सहिद होइन, अरू विभिन्न घटनामा मारिएका र मरेका व्यक्तिहरूका तस्बिरसमेत झल्किन्छन् । सहिदलाई १० लाख रुपैयाँको मूल्यभित्र जोडिएको छ । यसले सहिदहरूको मानभन्दा अपमान हुने अवस्था आएको इतिहासविद् रमेश ढुंगेल बताउँछन् । उनको बुझाइमा अहिले सहिदका नाममा सरकारबाट व्यापार भइरहेको छ । सहिदको सर्वस्वीकार्य राष्ट्रिय परिभाषा र व्याख्या हुन नसक्दा सहिदका नाममा विकृति मौलाउने अवसर आएको उनले बताए ।

‘भीडको दबाब, राजनीतिक स्वार्थ, पीडित पक्षको सेन्टिमेन्ट लिन खोज्ने प्रवृत्ति र यससँग जोडिएको १० लाख लेनदेनले खास सहिदको अवमूल्यन भएको छ,’ ढुंगेलले कान्तिपुरसँग भने, ‘यस्ता विकृति र विसंगतिलाई सच्याउने हो भने राष्ट्र निर्माण, राजनीतिक आन्दोलन, देशको हित केमा कसले ज्यान गुमाए, त्यसको उचित खोजबिन हुनुपर्‍यो, होइन भने सत्ता र शक्ति अनि भीडको आडमा सहिद घोषणा र १० लाखको खेती चली नै रहने देखिन्छ ।’

२०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनपछि सहिद घोषणाको बाढी नै आयो । जसका कारण प्रजातन्त्र र नागरिक हक/अधिकारका लागि सहादत प्राप्त गरेका खास सहिद र राजनीतिक आस्था तथा दलीय स्वार्थकेन्द्रित आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका व्यक्तिको हैसियत सरकारी अभिलेखमा समान बन्न पुग्यो ।

गृह मन्त्रालयको अभिलेखमा लखन थापादेखि १९९७ सालका चार सहिद हुँदै २००७ सालको प्रजातन्त्र, ३० वर्षे पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य, २०४६ सालको जनआन्दोलन, माओवादी सशस्त्र आन्दोलन, २०६२/६३ को जनआन्दोलन, मधेस आन्दोलन, राजनीतिक दलका कार्यकर्ताबीच झडप र आपराधिक समूहबाट मारिएका व्यक्तिसम्म अटाएका छन् । पहिलो सहिद लखन थापालाई मानिँदै आएको छ । लाहुरे थापालाई जंगबहादुर राणाविरुद्ध प्रचारबाजी गरेको आरोपमा १९३३ सालमा गोरखाको मनकामना मन्दिरअगाडि रूखमा झुन्ड्याएर मारिएको थियो । २०७२ असोज ३ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले उनलाई पहिलो सहिद घोषणा गरेको हो । उनलाई मान्यता दिनुअघि अन्य सयौं व्यक्ति सहिदको सूचीमा परिसकेका थिए ।

२०६२/६३ पछि मन्त्रिपरिषद्बाट सहिद घोषणा गरिएका व्यक्तिको परिवारलाई १० लाख रुपैयाँ प्रदान गर्न थालियो । त्यसपछि जुनसुकै घटनामा मारिएका व्यक्तिलाई पनि १० लाखको आसमा सहिद घोषणा गरिदिनुपर्ने माग हुन थाल्यो । असन्तुष्टलाई सम्बोधन गर्दै सरकारले पनि सहिद घोषणा गरिदिने सजिलो बाटो अपनायो । जुन परिपाटीले वास्तविक सहिद र कृत्रिम सहिदको हैसियत राज्यको नजरमा उस्तै देखिन थालेको छ । गृह मन्त्रालयका सहप्रवक्ता प्रेमलाल लामिछानेका अनुसार सरकारी अभिलेखमा चार सहिद तथा प्रथम सहिद मानिँदै आएका लखन थापासहित सहिदको संख्या १२ हजार २ सय ३० पुगेको छ । सहिदको सूचीमा परेकामध्ये ९ हजारभन्दा बढीका परिवारले सरकारबाट १० लाख रुपैयाँ राहत लिएका छन् । ७ सय ५५ जना घाइतेले सरकारबाट आंशिक र पूर्ण जीवनयापन भत्ता पनि लिँदै आएका छन् । ‘भएको सूचीलाई व्यवस्थित र अभिलेखीकृत बनाउने काम भइरहेको छ’ सहप्रवक्ता लामिछानेले भने ।

गृह मन्त्रालयका अनुसार २०५२ देखि २०६२/६३ सम्ममा ज्यान गुमाएका तत्कालीन माओवादीका करिब ८ हजार कार्यकर्तालाई २०६५ पुस ९ र २०६७ असार ९ गते एकमुष्ट सहिदको सूचीमा समावेश गरियो । यो घोषणा गर्दा पुष्पकमल दाहाल र बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री थिए । ३ वर्षअघि सशस्त्र द्वन्द्वकालमा ज्यान गुमाएका २ हजार ८ सय ९४ जना सुरक्षाकर्मीलाई एकै पटक सहिद घोषणा गरियो । २०७४ माघ २२ मा पुन एकै पटक २ सय ९ जनालाई सहिदको सूचीमा समावेश गरियो । मधेस आन्दोलन, थरुहट आन्दोलनलगायतका क्रममा ज्यान गुमाएका पनि सहिदकै सूचीमा अटाए । अन्य घटनामा मारिएका कतिपय व्यक्ति पनि सहिदको कोटामा छन् ।

सहिदकै अवमूल्यन हुने गरी संख्या बढ्न थालेपछि सार्वजनिक रूपमा आलोचना पनि हुने गरेको छ । सरोकारवालाले यस विषयमा राज्यको ध्यानाकर्षण गराउने गरेका छन् । त्यस्तै दबाबका कारण सरकारले २०६७ सालमा पूर्वमन्त्री मोदनाथ प्रश्रितको अध्यक्षतामा सहिदको परिभाषा र वर्गीकरण गर्न कार्यदल बनाएको थियो । कार्यदलले सहिदलाई तीन प्रकारको सूचीमा राख्न सुझाव दिएको थियो ।

पहिलो, आफू मर्छु भन्ने जान्दाजान्दै होमिएका, अर्को, मर्छु भन्ने नलागी होमिएका र तेस्रो, आर्थिक लाभकेन्द्रित । तर यो प्रतिवेदन सरकारले सार्वजनिक गरेको छैन । २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि तत्कालीन माओवादी नेता नवराज सुवेदीको नेतृत्वमा पनि कार्यदल बनेको थियो ।

यस्तै २०२५ सालमा पनि पञ्चायतकालीन नेता नवराज सुवेदीको अध्यक्षतामा सहिदबारे व्याख्या गर्न समिति गठन गरिएको थियो । तर, यी कार्यदलका सुझाव कार्यान्वयन गरिएनन् । ‘प्रतिवेदन कार्यान्वयन भयो भने राजनीतिक दलहरूले आफ्नो अनुकूलमा सहिद बनाएका व्यक्तिहरू सूचीबाट बाहिर पर्छन्, त्यसैले कुनै पनि राजनीतिक नेतृत्वले त्यो जोखिम लिन चाहँदैन’ एक सरकारी अधिकारीले भने ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७७ ०९:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राष्ट्रिय महिला लिग : उपाधि होडमा एपीएफ अगाडि

एपीएफ क्लबले पुलिसलाई ३–० ले हराएर राष्ट्रिय महिला लिगमा ७ अंकको अग्रता लिँदै उपाधि रक्षा गर्ने सम्भावना बलियो बनाएको छ ।
राजु घिसिङ

काठमाडौँ — सशस्त्र प्रहरी बलको एपीएफ क्लब राष्ट्रिय महिला लिगको डिफेन्डिङ च्याम्पियन हो । यसपालि पनि एपीएफले उपाधि जोगाउने अनुमान गरिएको छ ।

पुलिसविरुद्धको खेलमा बल अगाडि बढाउँदै एपीएफकी सरु लिम्बू । तस्बिर सौजन्य : एन्फा

उपाधि रक्षाको अभियानमा एपीएफलाई विभागीय प्रतिद्वन्द्वीद्वय पुलिस र आर्मीले कडा चुनौती दिने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, मैदानमा त्यस्तो भएको छैन । लिगको १२ खेल सकिँदासम्म एपीएफ रोकिने कुनै संकेत देखिएको छैन ।

सातदोबाटोस्थित एन्फा कम्प्लेक्समा बिहीबार पुलिसमाथि ३–० को जित रचेको एपीएफले शतप्रतिशत नतिजासहित ४ खेलबाट १२ अंक जोडेको छ । अघिल्लो खेलमा आर्मीविरुद्ध गोलको खाता खोल्न नसकेकी सावित्रा भण्डारीले पुलिसविरुद्धका तीनै गोल गरिन् । प्रतियोगितामा तेस्रो ह्याट्रिक गरेसँगै उनी वुमेन अफ द म्याच पनि चुनिइन् । चन्द्रपुरविरुद्ध तीन र विराटनगरविरुद्ध चार गोल गरेकी उनी सर्वाधिक गोलकर्ताको सूचीमा १० गोलसहित शीर्षस्थानमा छन् ।

‘तीन गोल गरेकोमा एकदमै खुसी,’ भारतको महिला लिगमा पनि सर्वाधिक गोलकर्ता भइसकेकी सावित्राले भनिन्, ‘मलाई सर्वाधिक गोलभन्दा पनि उपाधिसँग मतलब छ । जित्दै जाँदा सबैभन्दा बढी गोल पनि गर्छु होला । हामीले उपाधि रक्षा गर्ने हो, मैले नै गोल गर्नुपर्छ भन्ने छैन ।’ वालिङकी क्यामरुनी फरवार्ड मेथो रुथभन्दा ३ गोल बढी गरेकी उनले थपिन्, ‘अरु टिम पहिलाजस्तो कमजोर छैनन् । सबैसँग कठिन खेलको रूपमा लिएका छौं ।’

घरेलु महिला फुटबलमा अनु लामा र जमुना गुरुङको पुस्तापछि खुबै छाएकी फरवार्ड सावित्राले ३२ औं मिनेटमा गोलको खाता खोलिन् । अनिता केसीको पासमा पुलिसकी डिफेन्डर मणि गुरुङलाई छक्याउँदै सावित्राले बललाई पोष्टको दिशा दिएकी थिइन् । चोट लागेकी पूजा रानाको स्थानमा खेलेकी मणिको गल्तीले त्यो गोल भएको पुलिसका प्रशिक्षक सन्जीव जोशीले बताए ।

उत्कृष्ट गोल

सावित्राको दोस्रो गोल उत्कृष्ट रह्यो । मैदानको आफ्नै क्षेत्रबाट अगाडि बढाउँदै पुलिसका तीन खेलाडी उछिनेर उनले सरु लिम्बुलाई बल दिइन् । सरुको ‘वान टच पास’मा बल नियन्त्रण गर्दै सावित्राले चार खेलाडीबाट घेरिएको अवस्थामा पेनाल्टी क्षेत्रको ठीकभित्रबाट बललाई ५६ औं मिनेटमा आकर्षक गोलमा परिणत गर्दै एपीएफको अग्रता दोब्बर बनाएकी थिइन् । डिफेन्सको क्लियर गर्न नसकेको बललाई अनिता केसीले दिएपछि ‘सिक्स यार्ड बक्स’नजिकै नियन्त्रणमा लिँदै सावित्राले ८४ औं मिनेटमा बायाँ खुट्टाले सेकेन्ड बारमा प्रहार गर्दै ह्याट्रिक पूरा गरिन् ।

पुलिसकी कप्तान नीरु थापाले ३० औं मिनेटमा अग्रता दिलाउने राम्रो अवसर पाएकी थिइन् । तर, एपीएफकी गोलकिपर एन्जिला तुम्बापो अगाडि बढेको अवस्थामा खाली पोस्टतिर उचाइ दिँदै नीरुले प्रहार गरेको बल पोस्टबाहिर गएको थियो । त्यसअघि सावित्राको दुई र अनिता बस्नेतको एक प्रहार पनि पोस्ट नजिकिँदै बाहिरिएको थियो । एपीएफबाट पुलिस पुगेकी फरवार्ड रेखा पौडेलसँगै निर्मला बिके र अनुभवी नीरु एपीएफको डिफेन्सलाई चुनौती दिन असफल रहे । पुलिसका प्रशिक्षक जोशीले भने, ‘एपीएफ राम्रो हो । तर, हाम्रै कारण गोल खाँदा हामी दबिएका हौं ।’

ह्याट्रिक गरेकी एपीएफकी सावित्रा भण्डारी । तस्बिर सौजन्य : एन्फा

६ खेलाडीको १८ गोल

एपीएफकी डिफेन्डर हीराकुमारी भुजेल चोटसँग संघर्ष गरिरहेकी छन् । अघिल्लो खेलमा आर्मीविरुद्ध बाहिरै रहेकी उनी पुलिसविरुद्ध पनि मैदानमा ओर्लन सकिनन् । उनी मैदानमा फर्कन अझै कति लाग्छ भन्ने निश्चित नभएको एपीएफका सहायक प्रशिक्षक जनकसिं थारुले बताए । तैपनि एपीएफले ४ खेलसम्म विपक्षीलाई गोलको खाता खोल्न दिएको छैन । एपीएफले प्रतिखेल ४.५ को औसतमा कुल १८ गोल गरेको छ । त्यसमा सबैभन्दा ठूलो योगदान सावित्राकै छ । आर्मीको डिफेन्सले रोके पनि उनलाई अरू खेलमा रोक्न नसकिने जस्तै देखिएकी छन् । चन्द्रपुरविरुद्ध ६–० को जितमा एपीएफकी सावित्राबाहेक अनिता बस्नेत, अन्जली (मन्जली) योञ्जन र प्रीति राईले पनि गोल गरेका थिए । विराटनगर महानगरलाई ७–० ले पराजित गर्दा सावित्राले ४, अनिता केसीले २ र सरुले १ गोल गरेका थिए । सरु र मन्जलीको गोलमा एपीएफले आर्मीलाई २–० ले हराएको थियो । ६ खेलाडीले गोल गरेकाले एपीएफ ‘फ्रि–स्कोरिङ टिम’ देखिएको छ ।

हीराकुमारी घाइते भए पनि पछिल्लोपल्ट राष्ट्रिय टिममा रहेका एपीएफका अरु ९ खेलाडी (एन्जिला, सरु, सावित्रा, रेनुका नगरकोटे, मनमाया लिम्बू, अनिता केसी, अनिता बस्नेत, मन्जली, गीता राना) नियमित खेलिरहेका छन् । उनीहरूविरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्न विपक्षीलाई गाह्रो भइरहेको छ । खासगरी एपीएफ मिडफिल्ड र अग्रपंक्तिमा बिलयो देखिएको छ । उसको डिफेन्सलाई आर्मी र पुलिसले चुनौती दिने अपेक्षा गरिएको थियो तर एपीएफलाई खासै समस्या भएको छैन । वालिङकी क्यामरुनी फरवार्ड रुथले शनिबार हुने खेलमा एपीएफको डिफेन्सको परीक्षा लिनेछिन् ।

रोकिए प्रतिस्पर्धी

एपीएफले आफ्नो खेल जितेको त छँदै छ, साथमा प्रतिद्वन्द्वीहरू पनि रोकिँदै गएका छन् । आर्मी र पुलिसले उद्घाटन खेल बराबरीमा टुंग्याउनु र पुलिसले वालिङसँग अंक बाँड्नुले एपीएफलाई प्रत्यक्ष फाइदा भयो । त्यसैले एपीएफले चौथो चरणको खेल नसकिँदै ७ अंकको अग्रता लिएको छ । वालिङ र पुलिसले ५–५ अंक बनाएका छन् । एक खेल कम खेलेका आर्मी र विराटनगरको ४–४ अंक छ । चन्द्रपुरले ३ अंक जोडेको छ भने चौदण्डीगढी अझै अंकको खाता खोल्ने प्रयासमै छ ।

‘गोल भयो, जित भयो, राम्रो पक्ष हो,’ एपीएफकी मुख्य प्रशिक्षक भगवती थापाले भनिन्, ‘दुई फरवार्ड (सावित्रा र अनिता केसी) को अझै राम्रो समन्वय देखिएको छैन, यस कमजोरीलाई सच्याउनुपर्छ ।’ उपाधि होडबारे सहायक प्रशिक्षक जनकसिं थारुले भने, ‘हामी उपाधि होडमै छौं, ढुक्क भन्न भने मिल्दैन । अझै ८ खेल बाँकी छ । खेलाडीले आराम पाइरहेको छैन । खेल हो भन्न सकिँदैन । डबल लिगमा पुलिस र आर्मीसँग अझै खेल्नुपर्छ । वालिङ पनि राम्रो छ ।’

रुथको ६ गोलको सहयोगमा वालिङले बिहीबार पहिलो खेलमा चौदण्डीगढीलाई १०–० ले हरायो । यो लिगमा वालिङको पहिलो जित र यसैमा उसले सबैभन्दा ठूलो अन्तरको जित दर्ता गर्‍यो । रुथले ७, ९ र १९ औं मिनेटमा गोल गर्दै १२ मिनेटभित्रै ह्याट्रिक गरिन् । उनी ६३, ७१ र ९१ औं (इन्ज्युरी समय) थप गोल गर्दै यो लिगमा एउटै खेलमा सबैभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडी भइन् । स्याङ्जाली टिमका लागि अरू गोल अर्का क्यामरुनी ओरानेला नोएल (४९ औं मिनेट), मनमाया दमाई (३३) र सब्स्टिच्युट खेलाडी सम्झना शर्मा (८० र ८२) ले गोल गरे ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७७ ०८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×