थारू बस्तीमा माघीको चटारो- समाचार - कान्तिपुर समाचार

थारू बस्तीमा माघीको चटारो

खानपिनका वस्तुको किनमेलसँगै घर लिपपोत र सरसफाइ
गणेश चौधरी

टीकापुर — पश्चिम तराईका थारू बस्तीमा माघी पर्वको रौनक छाउन थालेको छ । थारू समुदाय माघी पर्व मनाउन खानपिनका वस्तुको किनमेलसॅंगै घर लिपपोत र सरसफाइमा जुटेका छन् ।

‘थारू गाउॅमा माघीका लागि सुँगुर, बंगुरको मासु किन्नेहरूको ‘लिस्ट’ बनाउने काम भइसकेको छ,’ जानकी गाउॅपालिका–६ सुवर्णपुरका भोजराज चौधरीले भने, ‘माघी नुहाउन को कहाँ जाने साथीभाइ र परिवारमा सरसल्लाह भइरहेको र दिदीबहिनीले मघौटा नाचका लागि आफ्नो टोली बनाउने काम पनि भइरहेको छ । गाउँगाउँमा माघीका लागि विभिन्न उमेर समूहका स्थानीयहरूबीच किनमेल, कुटानी पिसानी र नाचका टोलीहरू बनाउनेबारे सरसल्लाह भइरहेको छ । माघी पर्वमा आफन्त तथा साथीभाइलाई थारू समुदायको पकवान ढिकरी तथा सुगुर बंगुरको मासु खाने/खुवाउने चलन छ ।

गाउँभरिका थारू समुदाय एकै ठाउँमा सुँगुर, बंगुर काट्ने हुँदा आफ्नो परिवारलाई चाहिने मासुको जोहो पर्व सुरु हुनुअगावै भइसकेको छ । यो पर्वमा थारू समुदायका घरमा खासगरी सुँगुर, बंगुरको मासु खाने चलन छ । माघीमा जाँड, सुँगुर र बंगुरको मासु खाने चलन भएकोले थारू गीत पनि त्यसै अनुसार गाइएका छन् ।

माघ लहैली सुरिक सिकार खैली रे हा

सखियाहो माघक पीली गुरिगुरी जार, सखिया हो...

माघी पर्वमा दिदीबहिनी तथा साथीभाइलाई आमन्त्रण गर्ने काम पनि भइरहेको छ । पछिल्लो समय माघीमा नुहाउने घाटमा मेला लगाउने चलन बढ्दै गएको छ । कैलालीका घोडाघोडी ताल, बर्दगोरिया, पथरैया नदी तथा कर्णाली नदीलगायतका विभिन्न घाटमा माघी मेला लाग्छ । माघीमा ढिकरी बनाउन चामलको पिठो पिसाउन यहाॅका मिलहरूमा पनि घुइँचो लागेको जानकी गाउँपालिका–३ का गोविन्द शाहले बताए ।

थारू समुदायको नयाँ वर्ष एवं माघी मनाउन घरबाट टाढाटाढा गएकाहरू प्नि गाउँघरमा पुग्न थालेका छन् । पुसको अन्तिम दिनबाट नै माघी पर्व सुरुवात हुने गर्छ । पुस मसान्तका दिन सुँगुर, बंगुर काट्ने र माघ १ गतेदेखि धुमधामसॅग नाच्ने र गाउने रमाउने चलन छ । पुस मसान्तका राति बडघरका घरमा माघी पर्वमा गाइने धुम्रु गीत गाउँदै रातभरि नाचगान गरी जाग्राम बस्ने र बिहान माघ १ गते नाच्दै नजिकैको नदी तालतलैयामा नुहाउन जाने परम्परा छ । यसलाई थारूहरू ‘माघ लहैना’ भन्छन् ।

प्रत्येक माघीमा आफ्ना मान्यजनहरूबाट आशीर्वाद लिने र सानालाई आशीर्वाद दिने परम्परा थारू समुदायमा छ । नदीखोलामा नुहाएर सेतो चामलको टीका लगाउने र घरमा आएर आफ्ना चेलीबेटीका लागि नुन, चामल, दाललगायतका कोसेलीका रूपमा छुट्याउने गर्छन् । यसलाई थारूहरू निसराउ भन्छन् । निसराउ आफ्ना दिदीबहिनीका लागि दानका रूपमा छुट्याउने परम्परा छ । माघ २ गते दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई निसराउ दिन जाने चलन छ । कोसेलीका आशामा थारू युवतीले यस्तो गीत गाउने परम्परा रहेको छ ।

निसराउकहर्ना बाँसक सुप्पमनहाँ... निसराउकहर्ना

सखियाहो नानि देहो डाडु निसराउ मोर, सखियाहो...

माघ महिनाको दोस्रो दिनलाई माघी डेवानी भनिन्छ । त्यस दिन गाउँका भल्मन्सा वा बडघरका घरमा भेला भएर वर्ष दिनमा गरिएका क्रियाकलापको समीक्षा गर्ने, गाउँको सामूहिक कामको आयव्यय विवरण सार्वजनिक गर्ने र नयाॅ बडघर छनोट गर्ने परम्परा पनि छ । यो क्रम एक साता जति कायम हुने थारू समुदायका अगुवाहरू बताउँछन् ।

पछिल्लो समय प्रशस्त रेकर्डेट गीतहरू पनि छन् । यसले ठाउँठाउँमा आयोजना हुने मेला महोत्सवमा माघीको रौनकता थप्ने गरेको छ । यो पर्वपछि वर्षभरिको योजना बनाउने काम पनि थारू बस्तीमा हुने गरेको जानकी गाउँपालिका–६ सुवर्णपुरका भोजराज बताउँछन् । उनका अनुसार थारू गाउँका लागि चाहिने बडघर, चौकीदार र गुरुवा छान्ने काम पनि यही बेला हुने गर्दछ । कमैयामुक्तिको घोषणा पूर्वकमैया राख्नका लागि हुने खोज्नीबोज्नीको परम्परा भने अहिले हटेको छ । अधियामा जग्गा जोत्ने नजोत्ने छिनोफानो भने यही बेला गर्छन् ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७७ ११:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आपराधिक घटनाले गाउँलेमा त्रास

गणेश चौधरी

टीकापुर — लगातारको आपराधिक घटनाले कैलालीको जानकी गाउँपालिकामा रहेको अमौरी गाउँ त्रसित बनेको छ ।दसैंको अष्टमीका दिन भएको सामूहिक बलात्कारको घटना र दसैंलगत्तै एक युवकको हत्याले गाउँ त्रसित बनेको हो ।

‘लगातारको दुई बेग्लाबेग्लै घटनाले गाउँमा कसरी सुरक्षित बस्ने भन्ने समस्या लाग्न थालेको छ,’ स्थानीय जयप्रकाश दहित थारूले भने, ‘केही वर्षअघिसम्म गाउँमा सामान्य झैझगडा भए पनि यस्ता गम्भीर आपराधिक घटना भएको थाहा पाइएन । अहिलेको दुइटा लगातारका घटनाले त हाम्रो पुरानो बस्ती कति असुरक्षित रहेछ भन्ने महसुस हुन थालेको छ ।’

जानकी गाउँपालिका–५ अमौरी गाउँमा दसैंको अष्टमीका दिन नाचगान हेर्न गएका गाउँकै दुई बालिकामाथि नौ जनाको समूहले सामूहिक बलात्कार गरेको थियो । त्यसको केही दिनमै एक जना युवकको कुटपिटबाट मृत्यु भएको घटनाले गाउँको शान्त माहोल खलबलिन पुगेको स्थानीय बताउँछन् । बलात्कारमा संलग्न नौ जनामध्ये आठ जना घटनाकै दिन पक्राउ परेका हुन् । एक जना भने हालसम्म फरार छन् । प्रहरीका अनुसार कुटपिट गरी हत्या गरेको घटनाका तीन जना अभियुक्त पनि पक्राउ परिसकेका छन् ।

अहिलेको घटनाले सबै गाउँलेलाई झस्काएको जयप्रकाशले सुनाए । उनले भने, ‘लम्की बजारनजिकै भएकाले यो गाउँमा रेस्टुरेन्ट र पसल पनि सञ्चालन भएका छन् । चहलपहल पनि बढेको थियो । सबैलाई सुरक्षित भएको लाग्थ्यो । तर त्यस्तो रहेनछ ।’ कामविशेषले कतै गए पनि साँझ चाँडै घर फर्कनुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए ।

गाउँ अशान्त बनेपछि स्थानीयलाई सुरक्षित रहन जानकारी गराइएको गाउँका अगुवा बडघर मनिराम चौधरीले बताए । ‘अत्यावश्यक काममा बाहेक राति ननिस्कन सबैलाई खबर गरेका छौं,’ उनले भने, ‘तिहार नजिकिँदै छ, बाजागाजा बजाउने काम पूर्ण रूपमा बन्द गर्न भनेका छौं ।’ उनका अनुसार अहिलेको नयाँ पुस्ता नशालु पदार्थ सेवन गर्ने अनि जथाभावी झैझगडा गर्ने गर्नाले हिँडडुल गर्नै अप्ठ्यारो स्थिति आएको हो ।

अमौरी गाउँमा करिब दुई सय घरपरिवारको बसोबास छ । अधिकांश थारू जातिको बसोबास रहेको यो गाउँ लम्की बजारबाट तीन किलोमिटर र टीकापुरबाट करिब ११ किलोमिटर दूरीमा छ । यहाँ लसुन कटेज सञ्चालन गरिरहेका राजकुमार चौधरीले दसैंका बेलाको घटनाका कारण व्यापार व्यवसायमा असर परेको सुनाए । ‘साँझ निकै चहलपहल हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘पूरै गाउँ आजभोलि सम्साँझै सुनसान हुने गरेको छ ।’

अमौरीमा आपराधिक घटना भएपछि प्रहरी परिचालन पनि बढाइएको इलाका प्रहरी कार्यालय टीकापुरका प्रहरी नायब उपरीक्षक मधुसुदन न्यौपानेले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७७ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×