पीपीईको गुणस्तर जाँच्‍न नाष्टले बनायो पीसीटी डिभाइस- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पीपीईको गुणस्तर जाँच्‍न नाष्टले बनायो पीसीटी डिभाइस

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — बिरामीको उपचारमा खटिँदा स्वास्थ्यकर्मीले प्रयोग गर्ने पर्सनल प्रोटेक्टिभ इक्‍विपमेन्ट (पीपीई)को गुणस्तर परीक्षण अब नेपालमै हुने भएको छ । नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (नाष्ट)ले पीपीईको गुणस्तर परीक्षण गर्न पीसीटी निर्माण गरेको छ ।

नाष्टको प्रविधि संकाय अन्तर्गतको समृद्धिका लागि नवप्रवर्तन केन्द्र (सीआईपी) ले पीपीईको गुणस्तर परीक्षणका लागि प्रोटेक्टिभ क्लोथिङ पेनिट्रेसन टेस्ट डिभाइस (पीसीटी)को निर्माण गरेको हो ।

बजारमा विभिन्न खालका पीपीईहरु निर्माण हुँदा त्यसको गुणस्तरमा प्रश्न उठ्न थालेपछि नाष्टले नाप तौल तथा गुणस्तर विभागले दिएको मापदण्डअनुसार पीसीटीको निर्माण गरेको जनाएको छ । रेन कोट तथा विभिन्न बस्तुहरुमा प्रयोग हुने कपडाबाट पीपीई निर्माण हुन थालेपछि त्यसको गुणस्तरको परीक्षण आवश्यक भइरहेको बेला पीसीटीको निर्माण गरिएको सीआईपीका वरिष्ठ प्राविधिक अधिकृत एवं इन्जिनियर शंकर ढकालले बताए ।

'कम गुणस्तरको पीपीई कोरोनाको मात्रै नभएर अन्य भाइरसहरुको पनि स्रोत हुन सक्छ,' ढकालले भने, 'हामीले नाप तौल विभागले तोकेको मापदण्ड अनुसार यो डिभाइसको निर्माण गरेका हौं ।' पीपीईको बिक्री वितरण र उत्पादन टेलरिङमा पनि हुन थालेपछि त्यसको गुणस्तर जाँच आवश्यक भएको उनले बताए । नाष्टले निर्माण गरेको यो डिभाइस अमेरिकन स्टान्डर्ड अफ टेस्टिङ अफ मेटेरियल्स(एएसटीएम) प्रोटोकल अनुसार निर्माण गरिएको छ । यो प्रोटोकल विश्वभरी प्रयोग हुँदै आएको ढकालले बताए ।

यसरी हुन्छ परीक्षण

पीपीईको गुणस्तर परीक्षणमा सिन्थेटिक ब्लड र भाइरस छिर्न सक्छ या सक्दैन भनेर हेरिन्छ । यसमा 'एएसटीएम १६७०' र 'एएसटीएम १६७१' प्रोटकलहरु छन् ।

पीसीटी डिभाइसमा पीपीईको 'फ्याब्रिक' मा १५ किलो पास्कलको चाप दिएर सिन्थेटिक ब्लड पठाइने इन्जिनियर ढकालले बताए । सिन्थेटिक ब्लड उक्त चापबाट छिर्यो भने पीपीई गुणस्तरहीन हुने उनले बताए । कृत्रिम रुपमा निर्माण गरिएको रगतलाई सिन्थेटिक ब्लड भनिन्छ । 'संक्रमितले हाछ्यु गर्दा निस्कने पार्टिकल्सहरुले पीपीई छेड्नु सक्छ कि सक्दैन भनेर यसको परीक्षण गरिएको उनले बताए ।

पीसीटी डिभाइसमा मापदण्ड अनुसारको धातुको 'डिस्क' निर्माण गरिएको छ । त्यही डिस्कमा परीक्षण गरिने पीपीईलाई अड्याएर त्यहाँ सिन्थेटिक ब्लड हालिन्छ । त्यसपछि मोटरको साहयताबाट चाप दिइने ढकालले बताए । 'पीपीईबाट ब्लड छिरेन भने योग्य हुन्छ, छिर्यो भने अयोग्य हुन्छ ,' उनले भने । यो परीक्षण 'एएसटीएम १६७०' प्रोटकल अनुसार रहेको उनले सुनाए ।

'एएसटीएम १६७१' टेस्ट प्रोटकलमा भाइरस हालेर परीक्षण गरिने ढकालले बताए । इन्जिनिरिङमा विद्यावारिधि समेत गरेका ढकालले भने,' यो प्रोटोकल अनुसार हामी पीपीईमा ब्याक्टेरियोफेज भाइरस मिसिएको ब्लड पठाउँछौं । फ्याब्रिकबाट छिर्छ कि छिर्दैन भनेर पनि हेर्छौं ।' चाप दिएर भाइरस निस्किए/ननिस्किएको थाहा पाउन माइक्रोबियल टेस्ट गरिन्छ ।

ब्याक्टेरियोफेज भाइरस नेपालमा नपाइने र अमेरिकबाट ल्याउनुपर्ने भएकाले त्यसको विकल्प खोजिएको छ । अन्य मुलुकहरुमा पनि पीपीई टेस्टमा प्रयोग हुँदै आएको ग्राम पोजिटिभ र ग्राम नेगेटिभ ब्याक्टेरिया हालेर परीक्षण गरिने ढकालले बताए । यो डिभाइसको सफल परीक्षण नाष्टले निर्माण गरेको स्वाब कलेक्सन बुथको पञ्जामा भइसेकको छ ।

कोरोना महामारीकै बेला नाष्टको सीआईपीले मोबाइल स्वाब कलेक्सन बुथ भेहिकलको पनि निर्माण गरेको छ । यो भेहिकल मार्फत जनुसकै ठाउँमा गएर पनि सुरक्षित तरिकाले स्वाब संकलन गर्न सकिने ढकालले बताए । उक्त बुथ सीसीएमसी,सशस्त्र प्रहरी,स्वास्थ्य विभाग लगायतका संस्थाहरुले प्रयोग गरिरहेका छन् ।

यसैबीच नाष्टले सीसीएमसीसँगको सहकार्यमा नेपाली सेनाको केही हेलिकप्टर र विमानलाई कोरोना संक्रमितहरुमैत्री बनाउन प्रस्ताव अघि सारेको छ ।

सीआईपीका प्राविधिक ढकालले भने,' नेपाली सेनाको हेलिकप्टर र विमानलाई कोभिडका बिरामीहरुलाई लैजाने किसिमको संरचना कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने सवालमा प्रारम्भीक छलफल सुरु भएको छ ।' यसका लागि विमानभित्र कस्ता परिवर्तन आवश्यक पर्ने र कोरोना मैत्री विमानको रुपमा रुपान्तरण गर्ने सवालमा कार्य अगाडि बढेको नाष्टले जनाएको छ ।

कोरोना विरुद्ध लड्नका लागि सीआईपीले इन्जिनियरिङ तथा प्रविधि विकासको काम गरिरहेको जनाएको छ । नाष्टले यो उपकरण मार्फत मास्कको गुणस्तर पनि थाहा पाउन सकिने बताएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७७ २१:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जडिबुटी सम्बन्धी अनुसन्धान गर्न नेपाली महिला वैज्ञानिकलाई ५० हजार डलर अनुदान

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — जडिबुटी सम्बन्धी अनुसन्धान गर्न एक नेपाली महिला वैज्ञानिकले ५० हजार डलर अनुदान पाएकी छन् । पोखरा वन विज्ञान अध्ययन संस्थानको सिल्भिकल्चर एन्ड फरेस्ट बायोलोजी विभागकी उपप्राध्यापक समेत रहेकी ज्योति भण्डारीले जडिबुटीबाट औषधि उत्पादन सम्बन्धी अनुसन्धानका लागि करिब ५७ लाख रुपैयाँ बराबरको अनुसन्धानवृत्ति पाएकी हुन् ।

युनेस्कोअन्तर्गतको अर्गनाइजेसन फर वुमेन इन साइन्स फर द डेभ्लोपिङ वर्ल्ड (ओडब्लूएसडी)ले भण्डारीको प्रस्तावलाई छनोट गरेको हो । ओडब्लूएसडीले नेपालसहित १५ मुलुकका २३ जना महिला अनुसन्धानकर्ताहरुको प्रस्तावलाई जनही ५० हजार डलरको अनुदान उपलब्ध गराएको हो । भण्डारीले दुई वर्षभित्रमा सक्नुपर्ने यो अनुसन्धान अन्‍नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा हुनेछ ।

अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पाइने महत्वपूर्ण जटिबुटीको पहिचान र औषधि उत्पादनमा भण्डारीको अनुसन्धानले सघाउ पुर्‍याउने ओडब्लूएसडीले जनाएको छ । कान्तिपुरसित भण्डारीले भनिन्, 'यत्रो ठूलो रकम अनुसन्धानका लागि पाउँदा एकदमै खुसी छु । हाम्रो जस्तो देशमा अनुसन्धानमा कम प्राथमिकता हुन्छ । तर मलाई हौसला बढेको छ । '

भण्डारीले गाउँघरहरुमा औषधिको रुपमा प्रयोग हुँदै आएका जडिबुटीको प्रयोगशालामा अध्ययन गरेर त्यस सम्बन्धी थप जानकारी हासिल हुने बताइन् । उनले जटिबुटीको अध्ययन पछि कृषकहरुलाई तालिम दिएर व्यावसायिक उत्पादनमा लैजाने सक्नु पनि आफ्नो अनुसन्धानको अर्को उद्देश्य रहेको बताइन् ।

'हाम्रो गाउँ घरमा धेरै प्रकारको जडिबुटी अनुसन्धानका लागि प्रयोग हुन्छन् । तर तीनमा पाइने तत्वहरुको अनुसन्धान कम छन्,' भण्डारीले भनिन्, 'वनस्पतिहरुको पहिचान र त्यसले त्यसबाट स्थानीयहरुले कसरी लाभ लिन सक्छन् भन्ने सवालमा पनि मेरो अनुसन्धान हुनेछ । ' आफ्नो अनुसन्धान रिपोर्टमा मात्रै सीमित नभएर जनतासामू पुर्‍याएर त्यसलाई व्यवसायसँग जोड्नु पनि रहेको उनले सुनाइन् । यो अनुसन्धान हिमाली क्षेत्रदेखि तटीय क्षेत्रसम्म पाइने जडिबुटीको पहिचान र अनुसन्धानमा सघाउ पुग्‍ने उनले बताइन् ।

'ग्रासल्यान्ड इकोलोजी'मा विद्यावारिधि गरेकी भण्डारीले आफ्नो अनुसन्धानमा स्‍नातकोत्तरका विद्यार्थीहरुलाई पनि समावेश गराउने बताइन् । उनले विद्यार्थीहरुमा अनुसन्धानप्रति रुची जगाउनका यसमा सामेल गराउने बताइन् ।

अघिल्लो वर्ष नाष्टकी वैज्ञानिक टिस्टा प्रसाईं जोसी र रीसर्च इन्स्टिच्युट फर बायो साइन्स एन्ड बायोटेक्नोलोजीकी अनुसन्धानकर्ता एवं क्याटालिस्ट टेक्नोलोजीकी सीईओ प्रतिभा पाण्डेले जनही ५०/५० डलर अनुदान पाएका थिए ।

ओडब्लूएसडीले प्रदान गर्ने अनुदान अध्ययन तथा अनुसन्धानमा खर्च गर्नुपर्छ । नेपाली महिला वैज्ञानिकहरुले शोध गर्न चाहेको विषयमा पाएको यो रकम धेरै हो । अनुसन्धानबाट परिणाममुखी काम हुने भण्डारीले बताइन् ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७७ २०:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×