सम्बन्ध सुधारमा भारत ‘अग्रसर’- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सम्बन्ध सुधारमा भारत ‘अग्रसर’

सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — भारतसँगको सम्बन्धमा अविश्वास र तनाव कायमै रहेकै अवस्थामा नेपाली राजदूत नीलाम्बर आचार्यले भारतका प्रमुख राष्ट्रिय सुरक्षाका सल्लाहकार अजित डोभलसँग भेटेका छन् । नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारमा विदेश मामिलामा अहम् भूमिका खेल्ने डोभलसँग आचार्यको भेट गत शुक्रबार भएको हो । स्रोतका अनुसार डोभलको कार्यालयमा आधा घण्टाभन्दा बढी कुराकानी भएको थियो ।

डोभल मोदी सरकारले अंगीकार गर्ने सुरक्षा तथा विदेशसम्बन्धी नीतिका सम्बन्धमा सबैभन्दा प्रभावशाली उच्च अधिकारी हुन् । उनले नेपालसम्बन्धी मामिलामा विशेष चासो राख्ने गरेका छन् । डोभल र आचार्य दुवैले मन्त्रीस्तरीय हैसियत राख्छन् । सीमा विवादलाई लिएर दुई देशबीचको सम्बन्धमा लामो समयदेखि विश्वास संकट कायम रहेको पृष्ठभूमिमा उनीहरूबीच भएको भेटलाई दुई देशको राजनीतिक तहमा देखिएको तनाव र असमझदारी कम गर्ने दृष्टिले महत्त्वपूर्ण ठानिएको छ ।

स्रोतका अनुसार भेटमा विशेषगरी सीमा सम्बन्धमा संवादलाई अगाडि बढाउने विषयमा बढी चर्चा भएको थियो । डोभलले सीमासम्बन्धी विवाद चाँडो सुल्झाउने पक्षमा धारणा राखेका थिए । राजदूत आचार्यले भने भेटमा भएका छलफलबारे विस्तृत बताउन चाहेनन् । ‘नेपाल र भारत सम्बन्धका सबै पक्षमा छलफल भयो,’ उनले कान्तिपुरसँग भने ।

नेपालले सन् १८१६ को सुगौली सन्धिअनुसार लिम्पियाधुरासम्मको भूभागलाई समेटेर गत ७ जेठमा नयाँ राजनीतिक नक्सा प्रकाशन गरेपछि दुई देशबीचको सम्बन्ध तनावपूर्ण बनेको थियो । त्यसो त पछिल्लो पटक सीमा विवाद सतहमा आएको भारतले गत वर्ष १६ कात्तिक (नोभेम्बर ८) मा कालापानी क्षेत्रलाई समेत समेटेर नयाँ राजनीतिक नक्सामा समावेश गरेपछि हो । विवाद समाधानका लागि परराष्ट्र सचिवस्तरीय बैठकका लागि नेपालले जोड दिँदै आएको थियो । नेपाल सरकारले दुई पटक औपचारिक रूपमा पत्राचारसमेत गरेको थियो ।

भारतले दुई महिनापछि मात्र पत्रको जवाफ दिए पनि मितिबारे प्रस्ट उल्लेख गरेको थिएन । गत २६ वैशाखमा भारतले एकतर्फी रूपमा नेपाली भूमि लिपुलेक हुँदै चीनको मानसरोवरसम्म जोड्ने लिंकको ट्र्याक उद्घाटन गरेपछि दुई देशबीचको सम्बन्ध थप चिसिन पुग्यो । त्यसपछि पनि वार्ताका लागि नेपालले आग्रह गरेको थियो । तर, भारतका तर्फबाट कुनै जवाफ नआएपछि नेपाल सरकारले नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेको थियो । नेपालले संवादका लागि औपचारिक र अनौपचारिक माध्यमबाट प्रयास जारी राख्यो । तर, भारतबाट सकारात्मक संकेत आएन ।

दिल्लीका नेपाल मामिलाका जानकार तथा पूर्वकूटनतिज्ञहरूले भने दुई देशबीच लामो समयसम्म संवादहीनता रहन दिन नहुने भन्दै अप्रत्यक्ष दबाब दिँदै आएका थिए । उनीहरूले नेपालसँग लामो संवादहीनताले चीनलाई दक्षिण एसिया क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न थप सहयोग मिल्ने तर्क दिँदै आएका छन् । त्यसबाहेक सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टीको माउ संगठन राष्ट्रिय स्वयं संघ (आरएसएस) केन्द्रीय पंक्तिले पनि मोदी सरकारलाई दुई देशबीचको सम्बन्धका सबै आयामलाई ख्याल गर्दै संवादहीनता तोड्नका लागि पहल गर्न सुझाव दिँदै आएको स्रोतको भनाइ छ । सँगै नेकपाको आन्तरिक द्वन्द्वमा तत्कालका लागि लागेको ‘ब्रेक’ ले पनि भारतसामु नेपालको राजनीतिक नेतृत्व तहसँगको संवाद अगाडि बढाउन बाध्य बनाएको दिल्लीका एक थरी विश्लेषकहरूको बुझाइ रहेको छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार भारतीय संस्थापनले पार्टीभित्रको द्वन्द्व चर्किंदै गएर केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री छाड्न बाध्य हुने र त्यसपछि मात्र सीमाका विषयमा संवाद गर्ने रणनीति बनाएको थियो । तर ओली पूरै कार्यकाल प्रधानमन्त्री रहने देखिएपछि दिल्लीले आफ्नो नीतिमा पुनर्विचार गरेको हो । त्यसमाथि तीन महिनादेखि चीनसँगको सीमा विवादका कारण पनि पछिल्लो समय भारत निकट छिमेकीहरूसँग सम्बन्ध सुधार गर्ने निष्कर्षमा पुगेको हो । भारतीय विदेश सचिव श्रृंगलाले हालै बंगलादेश भ्रमण गर्नुअघि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी, विदेशमन्त्री एस जयशंकरसँग नेपाल र बंगलादेशलगायत छिमेकीहरूका विषयमा छलफल गर्नुले पनि त्यही संकेत गर्छ ।

गत १५ अगस्टमा प्रधानमन्त्री ओलीले भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीलाई फोन गरेर स्वतन्त्रता दिवसको शुभकामना दिएपछि दुई देशको उच्च राजनीतिक तहमा केही महिनादेखिको संवादहीनता औपचारिक रूपमा तोडिन पुग्यो । राजदूत आचार्यले पनि प्रधानमन्त्री तहमा भएको उक्त संवादले सकारात्मक वातावरण निर्माण गरेको बताए । त्यसको दुई दिनपछि नै भारतीय सहयोगमा सञ्चालित विकास परियोजनाहरूको समीक्षा गर्न नेपाल–भारत अनुगमन संयन्त्रको बैठक भयो । परियोजनाहरूको प्रगति सकारात्मक रहेको निष्कर्षसहित बैठक सकिनुलाई दुई देशबीचको सम्बन्ध सुधारोन्मुख बन्न थालेको संकेतका रूपमा हेरिएको थियो । त्यसको केही दिनमै भारतीय राजदूत विनयमोहन क्वात्रा सडक मार्ग हुँदै दिल्ली आएका थिए ।

काठमाडौं छाड्नुअघि क्वात्राले परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवाली र अन्य उच्च अधिकारी एवं प्रमुख राजनीतिज्ञसँग भेट गरेका थिए । भारतको विदेश मन्त्रालयका अनुभवी र परिपक्व ‘क्याडर’ क्वात्राको यात्रा दुई देशबीचको सम्बन्ध र काठमाडौंको पछिल्लो राजनीतिक वातावरणबारे दिल्लीलाई ब्रिफिङ गर्नका लागि भएको ठानिएको छ । दिल्लीमा रहँदा उनले दुई देशबीच उच्च राजनीतिक तहको भेटघाट र संवादको पहलका लागि प्रयास गरेको अनुमान गरिएको छ । आचार्य र डोभलबीच भएको पछिल्लो भेटलाई क्वात्राको दिल्ली भ्रमणसँग पनि जोडेर हेरिएको छ । दिल्लीमा रहँदा क्वात्राले नेपाली दूतावासग सम्पर्क भने नगरेको स्रोतले जनाएको छ ।

मन्त्रीस्तरीय भ्रमणको तयारी

नेपालसँगको सम्बन्ध सहजउन्मुख भएसँगै भारतीय पक्षले उच्च अधिकारीहरूको भ्रमणका लागि चासो देखाउन थालेको छ । स्रोतका अनुसार त्यस किसिमको भ्रमण एक महिनाभित्रै हुने सम्भावना छ । कोभिड–१९ को महामारीका कारण मोदी सरकारका मन्त्री लामो समयदेखि विदेश भ्रमणमा निस्किएका थिएनन् । पछिल्लो सातादेखि भने वरिष्ठ मन्त्रीहरू धमाधम विदेश भ्रमणमा निस्किरहेका छन् ।

परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार दसैं अगाडि सिंह र जयशंकरमध्ये एकलाई नेपाल पठाउने गरी दिल्लीले तयारी थालेको बुझिएको छ । भारतले विदेश सचिवस्तरीय भेटका लागि पनि चासो देखाएको छ । परराष्ट्र सचिव शंकरदास बैरागीको पदावधि २५ असोजमा सकिने भएकाले विदेश सचिवस्तरीय बैठक भने धकेलिने सम्भावना रहेको स्रोतले जनाएको छ । ‘भारत कम्तीमा पनि मन्त्रीस्तरीय भ्रमणका लागि सकारात्मक देखिएको छ,’ परराष्ट्रका एक उच्च अधिकारीले भने ।

नेपाली पक्षले परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीको भ्रमणलाई पनि प्राथमिकतामा राखेको बुझिएको छ । भारतीय पक्षबाट प्राविधिक कारणले उच्चस्तरको भ्रमण सम्भव नभए ज्ञवालीको औपचारिक भ्रमणका लागि पनि छलफल भइरहेको र यसप्रति भारतीय पक्ष पनि सकारात्मक रहेको परराष्ट्र स्रोतको भनाइ छ । ज्ञवालीले मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेको अढाई वर्ष बितिसक्दा पनि भारतको औपचारिक भ्रमण गरेका छैनन् । यसबीचमा अन्य सन्दर्भमा भने दिल्ली आएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७७ ०८:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना संक्रमणमा ब्राजिललाई उछिन्दै भारत दोस्रो स्थानमा

संक्रमितको संख्या ४२ लाख नाघ्यो, ७१ हजारभन्दा बढीको मृत्यु
संक्रमण समुदायस्तरमै फैलिसकेको र चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा स्थिति थप भयावह बन्ने विज्ञहरुको भनाइ
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — कोरोना संक्रमणका हिसाबले भारत विश्वकै दोस्रो स्थानमा उक्लिएको छ ।  भारतको स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा भारतमा ९० हजार ८ सय २ जनामा संक्रमण पुष्टि भएसँगै भारतले ब्राजिललाई उछिनेको हो ।

जुन एकैदिन संक्रमण देखिएको हालसम्मकै ठूलो संख्या हो । यसअघि भारतमा शनिबार ९० हजार ६ सय ३३ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको थियो ।

योसँगै भारतमा कुल संक्रमितको संख्या ४२ लाख नाघेको छ । आइतबार साँझसम्म संक्रमितको संख्या ४२ लाख ४ हजार ६ सय १४ पुगेको छ । त्यसैगरी गएको २४ घण्टामा १ हजार १६ जनाले संक्रमणका कारण ज्यान गुमाएका छन् । भारतमा हालसम्म भाइरस संक्रमणका कारण मृत्यु हुनेको संख्या ७१ हजार ६ सय ४२ पुगेको छ ।

भारतले उछिनेपछि तेस्रो स्थानमा रहेको ब्राजिलमा सोमबार बिहानसम्म संक्रमितको संख्या ४१ लाख ३७ हजार ५ सय २२ रहेको छ । त्यस्तै ब्राजिलमा कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या करिब एक लाख २७ हजार रहेको छ भने संक्रमण पुष्टि भएकामध्ये करिब ३५ लाख निको भएका छन् ।

कोरोना महामारीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित अमेरिकामा सोमबार बिहानसम्म संक्रमितको संख्या ६२ लाख ७५ हजारभन्दा बढी पुगेको छ । अमेरिकामा कोरोनाबाट करिब एक लाख ८९ हजारको मृत्यु भएको छ भने २३ लाखभन्दा बढी निको भएका छन् ।

त्यसैगरी सोमबार बिहानसम्म विश्वभर दुई करोड ७० लाखभन्दा बढीमा कोरोना पुष्टि भएको छ भने ८ लाख ८२ हजारभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ । त्यस्तै संक्रमण पुष्टि भएकामध्ये एक करोड ८० लाखभन्दा बढी निको भइसकेका छन् ।

भारतमा कुल संक्रमितमध्ये करिब ३२ लाख ५० हजारभन्दा बढी निको भइसकेका छन् । निको भएको दरका आधारमा भारतको अवस्था सुधारात्मक मानिएको छ । भारतको निको हुने दर ७७.३१ प्रतिशत छ ।

निको हुने दर राम्रै मानिए पनि पछिल्ला दिनमा बढेको संक्रमणले परिस्थिति भयावह बन्ने सक्ने भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गर्न थालेका छन् । उनीहरूले यसरी संक्रमणमा एकाएक तीव्र वृद्धि हुनुका पछाडि सर्वसाधारणको लापरबाही तथा लकडाउन खुकुलो भएसँगै आर्थिक गतिविधि सुचारु हुनुलाई प्रमुख कारण ठानेका छन् ।

भारतमा पहिलो संक्रमण जनवरी ३० मा दक्षिण भारतीय राज्य केरलामा पुष्टि भएको थियो । तर, ७ महिनामै संक्रमितको संख्या ४१ लाखभन्दा बढी पुगिसकेको छ । भारतमा संक्रमितको संख्या पहिलो १ लाख पुग्न साढे ३ महिना लागेको थियो । तर पछिल्लो ४ महिनामै ४० लाख संक्रमित थपिइसकेका छन् ।

अगस्ट ७ मा भारतमा कुल संक्रमित २० लाख रहेकोमा त्यसको दुई सातामा ३० लाख पुगेको थियो । सेप्टेम्बर ५ मा आइपुग्दा त्यो बढेर ४१ लाघेको छ । संक्रमण बढेसँगै भारत परीक्षणको दरलाई पनि बढाउँदै लगिएको छ ।

भारतमा आइतबार करिब ७ लाखको पीसीआर परीक्षण गरिएको भारतीय आयुर्विज्ञान अनुसन्धान परिषद् (आईसीएमआर) ले जनाएको छ । अरु दिनको तुलनामा आइतबार कम नमुना परीक्षण भए पनि भारतमा पछिल्ला दिनमा औसतमा १० लाखको हाराहारीमा नमुना परीक्षण हुने गरेको छ । भारतमा हालसम्म ४ करोड ९५ लाखभन्दा बढीको पीसीआर परीक्षण भइसकेको छ । तर, आर्थिक गतिविधि क्रमशः खुकुलो बन्दै गएर जनजीवन सामान्य बन्ने क्रमशः सँगै पछिल्ला दिनमा संक्रमणमा पनि उछाल देखिन थालेको छ ।

कोरोना भाइरस नियन्त्रण तथा रोकथामका लागि देशव्यापी रूपमा लागू गरिएको २ महिनाभन्दा लामो लकडाउन खुकुलो पारिएसँगै संक्रमण बढ्ने क्रम तीव्र बनेको थियो । भारत सरकारले ६८ दिन लामो लकडाउन जुन पहिलो सातादेखि क्रमशः खुकुलो बनाउँदै लगेको थियो । त्यसपछि लकडाउनका कारण विभिन्न सहरमा रोकिएका प्रवासी कामदारहरू आ–आफ्नो गन्तव्यतिर लागेका थिए ।

हालैका दिनमा संक्रमण झन तीव्र बनेको विज्ञहरूको बुझाइ छ । कतिपयले त हालैका दिनमा भइरहेको संक्रमणलाई दोस्रो लहरको संकेतसमेत भनेका छन् । साथै उनीहरूले भारतमा कोरोना संक्रमण नियन्त्रण हुन अझै केही समय लाग्ने बताएका छन् ।

लकडाउन हटेपछि मानिसमा मास्क लगाउन र सामाजिक दूरी कायम गर्न छाडेका कारण संक्रमण बढेको उनीहरूको दाबी छ । त्यसबाहेक चाडपर्व नजिकिने क्रमसँगै भारतमा संक्रमण थप बढेर जाने उनीहरूको भनाइ छ । ‘संक्रमणको ग्राफ फ्ल्याट हुन अझै केही समय लाग्ने देखिन्छ, त्यसमाथि लकडाउन खुकुलो भएपछि मानिसमा मास्क लगाउने र सामाजिक दूरीमा लापरबाही देखिएको सँगै चाडपर्व पनि नजिकिँदै गएका कारण जोखिम बढ्दै गएको छ,’ दिल्लीस्थित अल इन्डिया इन्स्टिच्युट अफ मेडिकल साइन्सका निर्देशक डा. रनदीप गुलेरियाले भारतीय अंग्रेजी न्युज च्यानल एनडीभीसँग भने ।

गुलेरियाले भारतका केही भागमा संक्रमणको दोस्रो लहर देखिएको दाबी गरे । उनको भनाइमा संक्रमण नियन्त्रणका लागि कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ तथा परीक्षणको दायरा बढाउने, आइसोलेसनलगायतका प्रभावकारी कदमहरू नचाल्ने हो भने परिस्थिति थप चिन्ताजनक बन्दै जानेसमेत उल्लेख गरेका छन् । हुन पनि केही साताअघिसम्म कोरोना नियन्त्रणमा सफल मानिएका दिल्ली, केरलालगायतका राज्यहरूमा हालैका दिनमा संक्रमण थप फैलिएको छ ।

त्यसबाहेक अधिकांश भागमा आर्थिक गतिविधि र मानिसको आउजाउका लागि सार्वजनिक यातायात पनि सञ्चालनमा आउन थालेका छन् । यसले भारतका लागि संक्रमण नियन्त्रणको सन्दर्भमा आगामी दिनहरू थप चुनौतीपूर्ण हुने निश्चित देखिन्छ । त्यसमाथि डा. गुलेरियाले भनेजस्तै दसैं–तिहारलगायतका चाडपर्वहरू पनि नजिकिँदै छन् ।

पछिल्लो समय नेपालमा पनि कोरोना संक्रमण बढिरहेका छ । तर भारतका सीमावर्ती राज्यहरूमा भएको संक्रमणको विस्तारले नेपालमा थप जोखिम बढ्ने निश्चित छ । तराई/मधेसका जिल्लाहरूमा देखिएको उच्च संक्रमणले पनि त्यसलाई केही हदसम्म पुष्टि गर्छ । कोरोना भइरसको नियन्त्रणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सीमा बन्द गरिए पनि लुकीछिपी मानिस सीमामा आउजाउ गरेकै कारण त्यस क्षेत्रमा संक्रमण फैलिएको संक्रमितहरूको ट्राभल हिस्ट्रीबाट समेत पुष्टि भइसकेको छ ।

त्यसैले भारतका सीमावर्ती राज्यहरू उत्तरप्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल, उत्तराखण्डलगायत राज्यहरूको संक्रमण स्तरको प्रत्यक्ष असर नेपालमा पर्ने देखिन्छ । तर, यी राज्यहरूमध्ये उत्तरप्रदेश र बिहारमा संक्रमणको अवस्था चिन्ताजनक छ । भारतकै सबैभन्दा उच्च जनघनत्व भएका यी दुई राज्य स्वास्थ्य पूर्वाधारमा निकै पछि मानिन्छन् । जब कि यी दुई राज्यमै पछिल्ला दिनहरूमा संक्रमण तीव्र रूपमा बढिरहेको छ ।

करिब २४ करोड जनसख्या भएको उत्तरप्रदेशमा करिब २ लाख ६० हजार संक्रमित छन् । उत्तरप्रदेशमा नेपालसँगका सीमावर्ती जिल्लाहरू महाराजगन्ज, सिद्धार्थनगर बलरामपुर, बहराइचलगायत ७ जिल्लामा संक्रमण दिनप्रति दिन बढ्दो छ ।

त्यसैगरी, अर्को छिमेकी राज्य बिहारमा करिब १ लाख ५० हजार संक्रमित भइसकेका छन् । बिहारमा सबैभन्दा बढी संक्रमण राजधानी पटनामा देखिएको छ । त्यसबाहेक नेपालसँगका सीमावर्ती जिल्लाहरू पूर्वी र पश्चिम चम्पारण, किसनगन्ज, सीतामढी, मधुवनीलगायत जिल्लामा पनि पछिल्ला दिनमा संक्रमणको ग्राफ उकालो लाग्दै आएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७७ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×