कोसेलीमा गुर्जो- समाचार - कान्तिपुर समाचार

कोसेलीमा गुर्जो

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — पोखरादेखि काठमाडौसम्मका आफन्त र साथीभाइलाई उनले अचेल नयाँ कोसेली पठाउन थालेका छन्– गुर्जो । सदरमुकाम बेनीबजारका बालकृष्ण सुवेदी, जो ३ महिनादेखि आफैं पनि नियमित गुर्जो सेवन गरिरहेका छन् । आयुर्वेद चिकित्सामा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन र विभिन्न रोग उपचारमा गुर्जोको उपयोग हुँदै आएको उनले उहिल्यै थाहा पाएका हुन् ।

तर पछिल्लो समय महामारीका रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरससँग जुध्नका लागि प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ भन्ने सुनेपछि भने नियमित सेवन गरिरहेका छन् ।

‘गुर्जोको नियमित सेवनले शरीर स्फूर्ति बढेको महसुस गरेको छु,’ उनले भने, ‘मैले कोसेली पठाएको गुर्जो सेवन गरिरहेका पोखरादेखि काठमाडौंसम्मका आफन्त र साथीभाइले पनि फाइदा पुगेको प्रतिक्रिया दिइरहेका छन् ।’ उनले मात्र नभई परिवारका सबैले गुर्जो सेवन गरिरहेका छन् । गुर्जोले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्ने र कोरोना संक्रमणलाई रोक्न मद्दत गर्ने सुनेपछि कार्यालयमा नियमित रूपमा बिहान, दिउँसो र साँझ चियाका रूपमा सेवन गर्दै आएको कालीगण्डकी करिडोर २२० केभीए प्रसारण लाइन बेनीका सहायक प्रबन्धक यादव न्यौपानेले बताए । ‘चिया बनाएर खाँदा टर्रोपन पनि हुँदैन,’ उनले भने, ‘कार्यालयका सबैले नियमित सेवन गरेपछि स्फूर्ति बढेको अनुभव भएको छ ।’

केही महिनाअघिसम्म आयुर्वेद उपचारमा चासो राख्ने थोरैलाई बाहेक कुनै चर्चा र चासो थिएन गुर्जोबारे । वनपाखा र खेतबारीमा प्रशस्त पाइने गुर्जो प्रायः खेर गइरहेको थियो । तर अहिले एकाएक गुर्जोको लहरो चर्चामा छ । गाउँघर, सहरबजारमा सेवन बढेको त छ नै, आफन्त र इष्टमित्रलाई पठाउने बहुमूल्य उपहार (कोसेली) बन्न थालेको छ ।

विश्वभर सन्त्रास फैलाइरहेको कोरोना भाइरसको कुनै औषधि र उपचार पद्धति विकास नभएको अवस्थामा आयुर्वेद चिकित्सकले कोरोनासँग लड्न गुर्जो लहरोको रस सेवन गर्न सुझाएपछि खोजीखोजी सेवन थालिएको हो ।

उष्णतटीय क्षेत्रमा पाइने लहरे प्रजातिको वनस्पती गुर्जो खोज्ने यतिबेला छ्यापछ्याप्ती भेटिन्छन् । प्राचीन समयदेखि नै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता अधिक रहेको मानिने गुर्जो ज्वरो, रुघाखोकी, मधुमेह र चर्मरोगसमेतको उपचारमा उपयोग गरिँदै आएको पाइन्छ । पछिल्लो समय भने कोरोना नियन्त्रणका लागि भन्दै गुर्जो पाइने क्षेत्रका प्रायः घरमा पानी वा चियामा उपयोग गर्न थालिएको हो । आयुर्वेद चिकित्सकका अनुसार बेसार, गुर्जो र तुलसीको पातसमेत मिसाएर उमालेको पानी बेलुका–बिहान नियमित सेवन गर्दा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि हुनेछ ।

जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार म्याग्दीमा पनि कोरोना संक्रमण भई आइसोलेसनमा बसेका ४८ जनालाई सुरुदेखि नै तुलसीको पात र गुर्जो थिचेर बनाएको चिया र अस्वगन्धा जडीबुटी नियमित खुवाइएको थियो । आइसोलेसनमा बसेका सबै छिट्टै कोरोना संक्रमणमुक्त हुनुले गुर्जोलगायत जडीबुटीको सेवन उपयोगी रहेको कार्यालयको दाबी छ । संस्कृतमा गुडुची वा चक्रलक्षणिका भनिने गुर्जोलाई नेपालीमा अमृता पनि भनिन्छ ।

यसको वैज्ञानिक नाम भने ‘टिनोस्पोरा कर्डिफोलिया’ हो । ‘गुर्जो बहुउपयोगी र बहुगुणकारी जडीबुटी भएकाले सम्भव भएसम्म खानु जरुरी छ,’ जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्र प्रमुख डा. मधुरजी ढकालले भने, ‘हरेक कुराको सीमा हुन्छ । गुर्जो सेवनमा पनि मात्रा मिलाउनु आवश्यक हुन्छ । त्यसैले एक जना वयस्कले २ इन्चसम्मको टुक्रा गुर्जो थिचेर थोरै पानीमा राखी उमालेर ५० एमएलसम्म बनाई सेलाएर बिहान–बेलुका नित्य सेवन गर्दा फाइदा पुग्छ ।’ गुर्जो सेवनले अन्य रोगलाई समेत लाभ पुर्‍याउने उनले बताए ।

पानको झैं फिँजारिएको पात हुन्छ गुर्जोको । यसको लहरालाई काट्दा भित्र चक्राकार चिह्न देखिन्छ । बर्खायामको फूल पहेंलो र हिउँदमा फल रातो फल्छ । गुर्जोको ताजा वा सुकेको लहराको १–२ इन्च जति टुक्रालाई थिचेर २ सय एमएल पानीमा राखी उमाल्दै सुकाएर ५० एमएल भएपछि सेलाएर नियमित सेवन गर्दा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि हुनुका साथै मधुमेह (सुगर) का बिरामीलाई समेत राम्रो हुने केन्द्रले जनाएको छ ।

‘गुर्जो गुणकारी जडीबुटी भएको धेरैले अनुभव सुनाएका छन् । गुर्जो प्रयोग भएका विभिन्न औषधि ल्याउने तयारीमा छौं,’ जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्य कार्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष जीवन विश्वकर्माले भने, ‘बजेट व्यवस्थापनपछि गुर्जोयुक्त औषधि वितरण गर्ने र यसको उपयोग गर्ने विधिबारे सचेतनाको योजनामा छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७७ ०६:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिरोले अन्नपूर्णमा १७ परिवार विस्थापित

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — पहिरोले म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–३ दाना, फगामका १७ परिवार विस्थापित भएका छन् । पटकपटक आएको पहिरोले उनीहरू सबैका घर भत्काइसकेको छ ।

बस्ती नै बग्न थालेपछि ती घरका १ सय २१ जनालाई गाउँपालिकाको आर्थिक सहयोगमा प्लास्टिकको गोठ बनाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ ।

स्थानीयका अनुसार पहिरोले हरेक दिन घर–खेत बगाइरहेको छ । बारीमा लगाएको मकै, कोदो, सीमी पनि जोगिएन । अहिलेसम्म सुन्तलाका तीनवटा नर्सरीसमेत बगिसकेका छन् । फगाम जिल्लामै सबैभन्दा बढी सुन्तलाको बेर्ना र लेकाली सिमी उत्पादन गर्ने बस्ती हो ।

‘पहिरोले पुर्खाको थलोबाट उठिबास लगायो । थातथलो छोड्न मनले मान्दैन तर बस्ने अवस्था पनि छैन,’ स्थानीय फकबहादुर गर्बुजाले भने, ‘तलबाट मोटरबाटो खनेपछि पहिरोले तान्यो, अति पानी परेपछि माथिबाट पनि बग्दै आयो । ठूलो परिवार प्लास्टिकको छाप्रोमा रात बिताउन सकस भएको छ ।’

भिरालो पाखामा रहेको फगाम बस्तीको फेदमा निर्माणाधीन बेनी–जोमसोम–कोरला सडक ११ मिटर चौडा बनाउन भित्तो डोजरले भत्काइँदा वर्षामा पहिरो जान थालेको हो । ‘जस्तै पटमूर्खले पनि घटनास्थल हेरेपछि भन्छ, बेनी–जोमसोम सडक विस्तार क्रममा गरिएको चरम लापरबाहीले नै बस्ती बग्न थालेको हो,’ गाउँपालिका अध्यक्ष डमबहादुर गर्बुजाले भने, ‘बस्तीदेखि माथि जंगलछेउको पाखामा बस भन्दा गाउँले मान्दैनन्, तर सडकछेउमा सार्वजनिक जग्गा नै छैन । बस्ती पुनःस्थापना कसरी गर्ने अध्ययनमा छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७७ १३:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×