कर्णालीमा डा. केसी : सरकार रोक्छ, जनता सेवा लिन लालायित- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कर्णालीमा डा. केसी : सरकार रोक्छ, जनता सेवा लिन लालायित

कर्णाली प्रदेश ब्युरो

सुर्खेत — हाडजोर्नी विशेषज्ञ डा. गोविन्द केसी गाउँको स्वास्थ्य चौकीमा पुगेको थाहा पाएपछि साउन १४ गते डोल्पा, जगदुल्ला गाउँपालिका–६ रिमीकी भगवतीकुमारी मल्ल आफ्नो समस्या लिएर उनीसँग भेट्न गइन् । 

बैशाख २५ गते बाटोमा चिप्लिएर उनको खुट्टाको हड्डी भाँचिएको थियो । डा. केसीले मल्ललाई सामान्य परामर्श गरेर रिपोर्ट हेरेपछि थप उपचार गर्ने आश्वासन दिएर घर पठाए ।

त्यसको केही बेरमै मल्लका श्रीमान् वडाध्यक्ष भक्तबहादुर बुढाथोकीले ‘माथिको आदेश’ भन्दै केसीलाई गाउँ छोडेर जान उर्दी जारी गरे । ‘गाउँपालिकाबाट अनुमति नलिएको थाहा पाएपछि हामीले शिविर सञ्चालन गर्न दिएनौं,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘अध्यक्षज्यू (नरासिंह रोकाया) ले भनेपछि हामीले मान्नै पर्‍यो ।’

सरकारको रुपमा चिनिने स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि र स्थानीय प्रशासनले डा. केसीलाई विभिन्न बहानामा स्वयंसेवामा अवरोध गरे पनि भगवती कुमारीजस्ता सर्वसाधारण भने उनको सेवा लिन लालायित छन् ।

२ महिनादेखि कर्णालीका हुम्ला, जुम्ला, मुगु, डोल्पा र कालीकोटमा स्वयंसेवा गरिरहेका डा. केसीसँग जनप्रतिनिधिका परिवारका सदस्यदेखि आफन्त र सर्वसाधारणहरु छन् । उनीहरुले सेवा लिन एक–दुई दिनको यात्रासमेत तय गरेका छन् । स्वयं वडाध्यक्ष बुढाथोकी भन्छन्, ‘उहाँले पहिले जाँच गरेका कागजपत्र हेर्नुभयो, सरसल्लाह पनि राम्रै दिनुभयो, तर उपचार गर्न अनुमति लिनु भएको रहेनछ ।’

जुम्लालाई ‘मुकाम’ बनाएर कर्णालीमा स्वयंसेवा गरिरहेका केसीले त्यहाँ भने अनौठो अनुभव संगालिरहेका छन् । शुक्रबार बिहान जुम्लाको गुठीचौर गाउँपालिकाको स्वास्थ्यचौकीमा पुग्दा त्यहाँका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत र जनप्रतिनिधिको आदेशमा काम गर्न दिइएन । स्थानीय प्रशासनले समेत उनलाई कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको अस्पतालमा जान दिएको छैन ।

४ दिनअघि पातारासी गाउँपालिकाको उर्थु स्वास्थ्य चौकीमा भने उनले गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष पुन्नकली महताराको उपचार गरे । त्यहाँ तीन दिनसम्म शिविर चलाएका उनले २ सय ५० व्यक्तिको स्वास्थ्य जाँच गरेका थिए । हात र कम्मर दुख्ने समस्या बोकेर डा. केसीलाई भेटेपछि उनले भनिन्, ‘उहाँले राम्रो सल्लाह दिनुभयो, थप उपचारको लागि खलंगा (कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान) मा पठाउनुभयो ।’

कालीकोटको महाबै गाउँपालिका–५ औलगेलाकी कल्पना सेजुवालको साउन ३ गते मोटरसाइकलबाट खसेर हात भाँचियो । उनले जिल्ला अस्पतालमा प्लास्टर गरिन् । तर, एक हप्तापछि डा. केसी आएको थाहा पाएपछि उनी पुन: अस्पतालमा गइन् ।

‘उहाँलाई नदेखाएको भए त मेरो हात बाङ्गो हुनेरहेछ, प्लास्टरै गलत तरिकाले गरिएको रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘डाक्टरसापले पुरानो प्लास्टर खोलेर फेरि लगाइदिनुभयो, अहिले ढुक्क भएर बसिरहेकी छु ।’ ४५ दिनपछि प्लास्टर खोल्न सुझाव दिएको उनले बताइन् ।

कालीकोटकै पचालझरना गाउँपालिका–९, तिखातीमा मामाघरमा बस्दै आएका दैलेखका ३ वर्षीय रिजन शाहीको जीवनमा त डा. केसी भगवानकै रुपमा प्रकट भए । ३ महिनाअघि खुट्टा भाँचिएपछि जुम्लास्थित कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा उनको उपचार भयो ।

तर, प्लास्टर राम्ररी नलगाउँदा हड्डी बाङ्गो लाग्नुका साथै पीडा हुने गरेको थियो । डा. केसी मान्मस्थित जिल्ला अस्पतालमा आएको थाहा पाएपछि आमा निर्मलाले एक दिनको पैदल यात्रा तय गर्दै छोरालाई देखाइन् । ‘उहाँले प्लास्टर खोलेर हेर्नुभयो, खुट्टा पनि सोझ्याउनु भयो,’ उनले भनिन्, ‘धन्न मेरो छोरो जीवनभर अपाङ्ग हुने रहेछ ।’

डा. केसी कालीकोटमा ५ दिन बसे । उनलाई भेट्न दुई दिन पैदल हिँडेरसमेत स्थानीयबासी मान्म आएका थिए । स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिको भर नभएपछि उनले मान्मस्थित जिल्ला अस्पतालमै शिविर चलाएका थिए । ‘स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरु त श्री ५ को हैसियतमा छन्,’ डा. केसीले विभिन्न ठाउँमा सरकारीस्तरबाट अवरोध भएपछि कान्तिपुरसँग भने, ‘संघीय सरकारका मान्छेहरु श्री ७ र प्रदेश सरकारका मान्छेहरु श्री ६ को दर्जामा भएको मैले महसुस गरें ।’

फागुन पहिलो साता काठमाडौंबाट हिँडेका डा. केसी असार दोस्रो सातादेखि कर्णालीमा छन् । त्यसअघि उनले सुदूरपश्चिम प्रदेशका ७ वटा पहाडी जिल्लामा स्वयंसेवा गरेका थिए । उनले यो अवधिमा कतिजना बिरामीको उपचार गरे, उनी आफैंलाई हेक्का छैन । उनी भन्छन्, ‘मैले संख्या गन्ने काम कहिल्यै पनि गरिनँ, तर मैले गाउँमा पुग्दा मकहाँ आउनेजति सबैको सेवा गरेको छु ।’

डा. केसीले असार दोस्रो साता हुम्लाको ताजाकोट र साउन तेस्रो साता मुगुको गममढीमा शिविर सञ्चालन गरे । मुगुमा १ सय ७७ जनाको उपचार गर्नुका साथै स्वास्थ्यकर्मीलाई हाडजोर्नी उपचारसम्बन्धी तालिम दिएका थिए । त्यहाँ दुईजना बिरामीको त शल्यक्रिया गरिएको स्वास्थ्य सेवा कार्यालयले जनाएको छ ।

डा. केसीले बिरामीको स्वास्थ्य परीक्षण र उपचारका साथै स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीलाई आवश्यक ज्ञान र सीपसमेत सिकाउने गरेका छन् । हाडजोर्नीसम्बन्धी ३२ वर्षको विज्ञता अनुभव सँगालेका डा. केसीले सरकारका प्रतिनिधिले आफूलाई काम गर्न रोके पनि जनताले अस्पताल जान नपाएर समस्या भोगिरहेका दृष्टान्त देख्दा मन दुख्ने गरेको बताए ।

‘मैले आफ्नो जीवनको लामो समय यही क्षेत्रमा बिताएँ, थुप्रै अनुभव बोकेर हिँडिरहेको छु,’ उनले भने, ‘मलाई कसैको सहयोग चाहिएको छैन, निर्वाध रुपमा जनताको सेवा गर्न दिए भइहाल्थ्यो ।’ उनले जनतालाई स्वयंसेवा दिनको लागि कोही कसैको अनुमति पनि नलिने स्पष्ट पारे ।

तुलाराम पाण्डे (कालीकोट), एलपी देवकोटा (जुम्ला), राजबहादुर शाही (मुगु) र हरि गौतम (रुकुमपश्चिम)


प्रकाशित : भाद्र १३, २०७७ १९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मकैबारीमा छपक्कै सलह

कर्णालीका ९ जिल्लामै पुग्यो सलह
कर्णाली प्रदेश ब्युरो

सुर्खेत — शनिबार बिहान करिब १० बजेतिर एक्कासि ठूलो संख्यामा आएको सलहको हूलले मकैबारी छपक्कै ढाक्यो । भेरीगंगा–१३ का सोमलाल खत्रीसहित किसानले थाली बजाए, होहल्ला गरे तर सलह भागेन ।

रुकुमपूर्व भूमेस्थित मकैबारीमा बसेका सलह । सलहले मकैलगायत बालीमा क्षति पुर्‍याएको छ ।

हेर्दाहेर्दै मकैका घोगा खायो । ‘दुई–चारवटा भए पो मारेर फालौं भन्ने हुन्थ्यो, हजारौं कीरा आएर छपक्कै ढाके,’ उनले भने, ‘हाम्रो स्वर सुक्यो, थाली कुच्चियो तर धपाउन सकेनौं ।’

सुर्खेतको भेरीगंगामा मात्र होइन, अहिले कर्णालीका मुगुबाहेक जिल्लामा सलहले मकै, सिमीलगायत बाली खाइरहेको छ । किसान टुलुटुलु हेरेर बस्न बाध्य छन् । कर्णालीमा करिब ३ साताअघि नै सलह प्रवेश गरेको हो । तर बिहीबारदेखि ठूलो समूहमा प्रवेश गरेपछि किसानलाई बेचैन बनाएको छ । भर्खरै पसाउन थालेको अन्नबाली र तरकारी सलहले खान थालेपछि किसान चिन्तित छन् ।

निकै ठूलो संख्यामा आएकाले सलह धपाउन समस्या भएको प्रदेश कृषि विकास निर्देशनालयका प्रमुख चित्रबहादुर रोकायाले बताए । शनिबार बिहान करिब १० बजेतिर सलहको ठूलो समूह सुर्खेतको रामघाट क्षेत्रमा पुगेको थियो । ‘हामीले किसानलाई थाल, टिन बजाउन र होहल्ला गर्न लगायौं, बाली बचाउन मुस्किल भयो,’ सलह आएको थाहा पाएपछि रामघाटमै पुगेका उनले भने, ‘हामीले किसानलाई सलह भगाउने उपाय सिकाउनेबाहेक अरू गर्न सक्ने कुरा पनि भएन ।’

बिहीबार प्रदेश ५ को बाँके हुँदै सुर्खेत, दशरथपुर पुगेको कीरा शुक्रबार दिउँसो सुर्खेत उपत्यकामा देखिएको थियो । नेपाल प्रवेश गरेको सलहको सम्भवतः यो सबैभन्दा ठूलो समूह रहेको कर्णाली प्रदेशका भूमि व्यवस्था तथा कृषि सचिव डा. गोविन्दप्रसाद शर्माले जानकारी दिए । ‘यो समूह भारतको लखनऊ हुँदै आएको अनुमान छ, समूह निकै ठूलो पनि छ,’ उनले भने, ‘यसअघि नै सानोतिनो संख्यामा आएका भए पनि लाखौंको संख्यामा भित्रिएको सलहले हामी सबैलाई सतर्क बनाएको छ ।’

सुर्खेत उपत्यकामा सलह प्रवेश गरेपछि स्थानीयले थाल, टिन र दमाहा ठटाएर भगाएका थिए । कतिपयले आ–आफ्नो खेतबारीमा पुगेर होहल्ला गरेका थिए । ‘थाल जति ठटाए पनि भाग्दै भागेनन्, हेर्दाहेर्दै मकैबारीमा पसिहाले,’ वीरेन्द्रनगर–८, कालुञ्चोककी हरिमाया श्रीशले भनिन्, ‘लट्ठी र सिरेटो लगाएर धपाउनुपर्‍यो ।’

दिउँसोको समयमा आफ्नो खेतबारीको रेखदेख गरे बालीलाई सलहबाट जोगाउन सकिने कृषि विज्ञहरूको सुझाव छ । ‘यो कीरा रातभरि सुस्ताउँछ, पानी पर्‍यो भने वा चिसो बढ्यो भने त यो आफैं पनि मर्न सक्छ, त्यसैले यसले दिउँसोको समय बढी सजग हुने गरौं,’ प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण आयोजनाका प्रमुखसमेत रहेका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत विजय गिरीले भने ।

रुकुम पश्चिममा करिब तीन साताअघि आएको सलहले मकै बालीमा क्षति पुर्‍याएको छ । पहिलोपटक असार १७ मा मुसीकोट र त्रिवेणीमा सलह देखिएको थियो । सलहले मकै र आलुमा क्षति पुर्‍याएको बाँफीकोटका तिलक खत्रीले बताए । जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा सलहका झुन्ड पुगे पनि क्षतिको विवरण आइनसकेको कृषि विकास कार्यालयका निमित्त प्रमुख राजेश साहको भनाइ छ ।

मार्सी जोगाउन मुस्किल

हिमाली जिल्ला जुम्लामा पनि सलह कीरा पुगेपछि मार्सीधान कसरी जोगाउने भन्ने चिन्ताले किसानलाई सताएको छ । धानका साथै मकै, सिमीलगायत तरकारी पनि जोगाउन मुस्किल भएको किसानको भनाइ छ । पातारासी, गुठीचौर, चन्दननाथ हुँदै सलहको झुन्ड सिन्जा क्षेत्रमा पुगेको छ । सलहले धान, मकै र सिमीमा क्षति पुर्‍याउन थालेको स्थानीय किसान कमल जैसीले बताए । ‘अलि बढी संख्यामा आए भने त बाली जोगाउनै मुस्किल हुने जस्तो छ,’ उनले भने, ‘अहिले आएको सलह सानो समूहमा भएकाले धपाइरहेका छौं ।’

मार्सीधानमा रोग–कीराको प्रतिरोधी क्षमता कम हुने भएकाले सलहले बढी क्षति पुर्‍याउने देखिएको कृषि प्राविधिकहरूको भनाइ छ । धानमा कति क्षति भयो भन्नेबारे स्थानीय तहबाट तथ्यांक संकलन भइरहेको जुम्लाका जिल्ला कृषि विकास कार्यालय प्रमुख बालकराम देवकोटाले बताए ।

सलहले पातारासी र गुठीचौर गाउँपालिकामा धेरै क्षति पुर्‍याएको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ । जुम्लामा दोस्रो चरणमा सलह प्रवेश गरेको उनको भनाइ छ । सलहबाट बाली जोगाउन कृषि प्राविधिकलाई गाउँमा खटाइएको उनको भनाइ छ । सलहले घोगा लागिसकेको मकै बाली सखाप पार्न थालेको पातारासीका किसान गोरख केसीले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७७ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×