नेकपा विवाद : ओली, दाहाल र नेपालको छवि कति बिग्रियो ?- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नेकपा विवाद : ओली, दाहाल र नेपालको छवि कति बिग्रियो ?

‘यतिबेला तीनैजना नेताले देश र परिस्थितिबारे ध्यान दिनुपर्दथ्यो । सबैभन्दा बढी प्रधानमन्त्री र पार्टी अध्यक्षको हैसियतमा ओलीले नै दिनुपर्दथ्यो । तर, झगडाको सुरुवात उनले नै गरे । दाहाल र नेपाल पनि समझदार हुनुपर्ने हो ।’
बबिता शर्मा

काठमाडौँ — पार्टी एकता भएलगत्तै नेकपामा सुरु भएको अन्तरकलह अझै साम्य भएको छैन । एकपछि अर्को मुद्दाका कारण नेताहरुबीचको सम्बन्ध तिक्ततापूर्ण छ । सरकार र पार्टीबीच आधारभूत तालमेलसमेत छैन ।

त्यसैले नेकपाका नेताहरु चिन्तित हुँदै भन्न थालेका छन्, ‘पार्टीमा भाँड्भैलो छ । सरकारका काम प्रभावकारी भएन । पार्टीको छवि ध्वस्त भयो । अर्को चुनावमा के मुद्दा लिएर जनताकहाँ जाने ?’

आन्तरिक विवादले पार्टीको छवि बिग्रिएको नेकपाभित्रको बुझाई हो । नेकपा आफैमा संगठन हो र योसँग जोडिएका छन् हजारौं नेता र लाखौं कार्यकर्ता । त्यसैले विवादले पार्टीको मात्र होइन, शीर्ष नेताकै छविमा समेत प्रभाव परेको छ । यद्यपि जतिसुकै छवि बिग्रिए पनि अहिले शीर्ष नेताहरुको विकल्प नरहेको स्थायी कमिटी तहका नेताहरुको बुझाई छ । तर, उनीहरुमध्ये केहीले दुई अध्यक्षको नेतृत्व क्षमतामाथि प्रश्न भने उठाउन थालेका छन् ।

नेकपाको पछिल्लो शक्तिसंघर्षमा दुई अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल ‘फ्रन्टलाइन’ मा छन् । यसबाहेक पार्टीभित्रको शक्तिसन्तुलनको हिसाबले चौथो वरीयतामा रहेका वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल पनि नेकपा विवादको केन्द्रमै छन् । यद्यपि पछिल्लो पटक ओली र दाहाल–नेपाल समूहबीच टकराव देखिएको हो ।

विवादलाई लिएर दूवै समूहका आ–आफ्ना तर्क छन्, जसमार्फत उनीहरुले आफ्ना माग र अडानलाई जायज ठहराउने कोसिसा गरेका छन् । स्थायी कमिटीका केही सदस्यहरुको बुझाईमा नेकपा विवादले शीर्ष नेताहरुको चरित्र, कार्यशैली, हठ, सोच, विधि–पद्धतिप्रति आस्था र पदप्रतिको मोह उजागर गरेको छ । जसले पार्टीभित्र र आमजनतामा शीर्ष नेताहरुको छवि बिग्रिएको नेकपाकै नेताहरुको बुझाई छ । तर, तीन नेताको नीति, विधि र कार्यशैलीलाई अन्य नेताहरुको बुझाईमा एकरुपता भने छैन ।

असार १० देखि सुरु स्थायी कमिटी बैठक पटक–पटक स्थगन, दुई अध्यक्ष ओली–दाहालबीच नतिजाविहीन श्रृंखलाबद्ध संवाद र पार्टीभित्र बढ्दो धु्रवीकरणले शीर्ष नेताको छवि बिगारेको नेताहरुको बुझाई छ ।

ओलीमाथि अहंकार, आलोचना पचाउन नसक्ने स्वभाव र अधिनायकवादी कार्यशैली रहेको आरोप लाग्ने गरेको छ । यसबाहेक भ्रष्टाचारजन्य गतिविधिमा उनले नजरअन्दाज गरेको पनि आरोप छ । यता दाहाल र नेपाल समूहमाथि बहुमतका आडमा पार्टी र सरकारको नेतृत्व कब्जा गर्ने सोच पलाएको आरोप छ । तर, दुवै पक्षले एकअर्कामाथि पार्टी विभाजनका लागि गतिविधि गरेको आरोप पनि लगाउँदै आएका छन् ।

अहिले ओली र दाहालतिर सन्तुलन बनाइराख्ने प्रयास गरेका स्थायी कमिटीका एक सदस्य तीन नेताले गुटको राजनीति गरेर छवि बिगारेको सुनाउँछन् ।

‘तीनै नेताका केही समानता छन् । उनीहरुले गुटमा काम गरे । पार्टीभित्र इमान–जमानका मान्छेसँगको सम्बन्धभन्दा पनि आफ्नो गुटको मान्छेलाई हेरे । गुटभन्दा माथि उठ्न सकेनन् । सबैसँग सहकार्यमा ध्यान दिएनन्,’ ती नेताले नाम नराख्ने शर्तमा सुनाए ।

उनले व्यक्तिगत रुपमा पनि ओली, दाहाल र नेपालबारे टिप्पणी गर्दै थपे, ‘अहिले प्रधानमन्त्रीको राष्ट्रवादी अडानले थोरै भए पनि उनको छवि थेगिरहेको छ । यो मामिलामा शासकीय चरित्र देखाए । तर, उनको लोकप्रियता निकै तल झरेको छ । सिंगो पार्टी निर्माणमा उनको कमजोरी देखियो,’ उनले भने, ‘यसबाहेक दाहाल नेकपाको नेता हुनुपर्दथ्यो, गुटको नेता जस्तो देखिए । उनीबाट पार्टीको समग्र नेतृत्व गर्ने काम भएन । त्यहाँ उनको कमजोरी भयो । नागरिकलाई दाहालमाथि आशा थियो, अहिले आशामा प्रश्न उठ्यो । पदका लागि मात्रै लागे भन्ने भयो । माधव नेपालले विकास, राष्ट्रिय मुद्दाहरुमा अडान लिनेभन्दा पनि भित्रभित्रै चलखेल गरे । उनी पनि असन्तुष्ट गुटको नेता मात्रै छन् ।’

केन्द्रीय सदस्य राम कार्की शीर्ष नेताहरुले वैचारिक र संगठनात्मक नेतृत्व गर्न नसकेको निश्कर्ष सुनाउँछन् । ‘तीनै जनाले कठिन बेलामा नेतृत्व गर्न सक्नुहुन्न भन्ने सावित भयो । उहाँहरुको चरण गुज्रियो । अब स्थायी कमिटी पनि सडिसकेको रहेछ भन्ने स्थिति देखियो । अहिले कमिटी भनेकै स्थायी कमिटी मात्रै हो । केन्द्रीय कमिटी त ताली पड्काउने मात्रै हो । तर, स्थायी कमिटीले पनि अध्यक्षद्वयमा सुम्पेका विशेष अधिकारलाई कमिटीमा फिर्ता ल्याउन सकेन,’ कार्कीले भने ।

ओली, दाहाल र नेपालमा रहेका कमजोरीबारे कार्की थप्छन्, ‘उहाँहरुले वैचारिक– राजनीतिक मुद्दालाई अगाडि ल्याउन सक्नु भएन । सबैजना एउटै बाटो हिँड्नु भएको छ । बाटो हिँड्दा को अगाडि को पछाडि भन्ने विवाद देखियो । तर, भिन्न राजनीतिक कार्यदिशा कसैमा देखिएन । नयाँ बाटो दिन सक्नु भएन, समाजवादको आन्दोलनलाई अगाडि लैजान सक्नु भएन ।’

प्रधानमन्त्री ओलीबारे केन्द्रीय सदस्य कर्ण थापाको बुझाई फरक छ । ‘केपी ओली संघर्ष, प्रतिस्पर्धाबाट नेता हुनु भएको हो । प्रतिस्पर्धाबाट नेता भएको हुँदो विपक्षमा पनि थुप्रै मान्छे छन् । उहाँमा अडान र स्पष्टता छ ।’

ओली निकट मानिने नेता थापाको बुझाईमा अस्थिर चरित्र रहे पनि दाहालमा लचकता र गतिशीलता रहेको बताउँछन् । ‘दाहाल पार्टीको नेता हो तर बन्न सक्नु भएन । उहाँ कहिल्यै प्रतिस्पर्धाबाट नेता हुनुभएको थिएन । मनपरी ढंगबाट नेतृत्व गर्नुभएको थियो । कुनै प्रणाली, विधि–पद्धतिमा पार्टी कमिटी बनाएर होइन । त्यस्तो हुँदा पाँच हजारको पनि कमिटी बन्यो, सय जना र ३५ जनाको पनि कमिटी बनाएर काम गर्नुभयो । पार्टी हेडक्वार्टरले मात्रै पनि चल्यो । उहाँमा अस्थिर चरित्र छ । तर, लचकता र गतिशीलता पनि छ ।’

थापाको बुझाईमा नेकपाभित्रको अहिलेको भद्रगोलको मुख्य जिम्मेवार माधव नेपाल हुन् । उनी भन्छन्, ‘आठौं राष्ट्रिय महाधिवेशनमा उहाँसँग १० जना मान्छे थिए । त्यतिबेला केपी र झलनाथबीचको द्वन्द्वमा आफ्ना सीमित मान्छे प्रयोग गरेर बीचको राजनीति गर्नुभयो । एकता हुँदा पनि भाग खोज्ने र तिनै मान्छे लिएर अहिले खेलिरहनु भएको छ । विचारमा कहिलै नेतृत्व गर्नु भएको छैन । जहिल्यै दुई पक्षबीचको द्वन्द्वबाट फाइदा लिने मान्छे हो । पदका लागि जे पनि गर्ने रैछन् भन्ने उजागर भयो ।’

अरुको द्वन्द्वमा नेता हुने प्राविधिक मान्छे भएको र नेपालसँग रहेका नेता पनि राजनीतिक भन्दा प्राविधिक धेरै रहेको थापाको दाबी छ । नेपालकै स्वेच्छाचारिताले ०५४ मा पार्टी विभाजन भएको थापाको आरोप छ ।

यस्तै, आफ्नो नाम सार्वजनिक गर्न नचाहने स्थायी कमिटीका अर्का एक सदस्यले पनि ओली र दाहालका समस्यामाथि आफ्नो मूल्याङ्कन सुनाए । प्रधानमन्त्री ओलीमा पुँजीवादी बाटोमा हिँड्ने चरित्र देखिएको आरोप उनले लगाए ।

‘नेपाली समाजमा नवउदारवाद हावी छ । जसले प्रत्येक दिन दलाल मात्रै उत्पादन गर्छ । तर, सरकारको नेतृत्व गर्दा पनि ओलीले दलाल उत्पादन गर्ने उद्योग बन्द गर्न सक्नु भएन । समाजवादी पार्टीतिर डोराउन सक्नु भएन,’ उनले ओलीमाथि टिप्पणी गरे, ‘नवउदारवादले संसारभर अधिनायक शैलीको मान्छे खोजिरहेको छ । पुँजीवादले जहिले नेताको नाममा पार्टी होस् भन्ने चाहन्छ । यसले समूह, कमिटी, उद्देश्य र लक्ष्यको पार्टी खोज्दैन । ट्रम्पको पार्टी, मोदीको पार्टी भने जस्तै ओलीको पार्टी भयो । अहिले पुँजीवादमा ओली फिट भए । कोही पुँजीवादविरुद्ध लड्ने हो भने उनी ढल्छन् । उनीविरुद्ध मात्रै लडेर केही हुँदैन ।’

तीनै नेताले दाहालको कार्यशैलीबारे टिप्पणी गर्दै भने, ‘दाहाल पनि पुँजीवादविरुद्ध खुलेर लड्न सकेनन् । उनीबाट समाजवादी बाटो सोझ्याउने आँट भएन । त्यसो गर्दा धेरै चिज गुमाउनु पर्छ । बुद्ध बन्न सक्नु पर्छ । त्यो साहस उनमा देखिएन । उनी अहिलेकै गोलचक्करमा रमाए ।’

केन्द्रीय सदस्य डोरप्रसाद उपाध्याय भन्छन्, ‘पछिल्लो विवादले उहाँहरुको ‘इमेज’ धेरै खस्किएको छ । सदाचारीको छवि छैन । राजनीतिमा अडान छैन । विधि पद्धति माग्ने बेलासम्म हुन्छ, आफू सत्तामा गएपछि अरुले (दाहाल–नेपाल) पनि कार्यान्वयन गर्दैनन् । उस्तै प्रवृत्तिबीचको संघर्ष हो । त्यो संघर्षमा अहिले केपी ओली हावी छन् ।’

नेकपा निकट एक पूर्वप्राध्यापक नेकपाको अहिलेको विवादले ओली स्वेच्छाचारीे र दाहाल पदलोलुप रहेको सन्देश गएको सुनाउँछन् । उनको बुझाईमा दुई पक्षबीचको विवादलाई आफ्नो अनुकल बनाउने लाग्ने छवि देखिएको छ ।

ओलीको सोच र कार्यशैलीबारे ती प्राध्यापक भन्छन्, ‘ओली पदका भोका रहेछन् भन्ने भएको छ । नेकपा लडाइँमा उनले लिएको अडानले उनी देशको स्थितिको पटक्कै ख्याल गर्दैनन् भन्ने सन्देश गयो । उनी हठी छन् भन्ने पनि भयो । अहिले उनमा देशकाल र परिस्थिति बिग्रेला अनि आफ्नो पार्टी फुट्ला भन्ने डर नराख्ने प्रवृति देखियो । आफू अध्यक्ष भएको पार्टीको बैठकमा नजाने गलत नजिर बसाले । पार्टी विधि–पद्धति मिच्नेमा अगाडि देखिए । नेकपा विवादले उनका समस्या र कार्यशैली सतहमा ल्याइदियो र छवि पनि बिग्रियो ।’

ती बुद्धिजीवीले अर्का अध्यक्ष दाहालको समस्या पनि सुनाए, ‘नेकपामा अहिले जे जस्तो भयो र त्यसमा दाहालको जे भूमिका देखियो यसले उनी कुर्सीबाहेक केहीको प्रवाह नभएको नेताका रुपमा देखिए ।’ यसबाहेक उनले नेपालबारे टिप्पणी गरे, ‘समय, परिस्थिति विचार नगरेर परिस्थितिलाई आफ्नो अनुकल बनाउन मात्रै लागे ।’

र, समग्रमा ती प्राध्यापकले तिनै नेताबारे आफ्नो निश्कर्ष सुनाए : ‘यतिबेला तीनैजना नेताले देश र परिस्थितिबारे ध्यान दिनुपर्दथ्यो । सबैभन्दा बढी प्रधानमन्त्री र पार्टी अध्यक्षको हैसियतमा ओलीले नै दिनुपर्दथ्यो । तर, झगडाको सुरुवात उनले नै गरे । दाहाल र नेपाल पनि समझदार हुनुपर्ने हो । बरु उत्तिकै ‘रियाक्टिभ’ देखिए । अहिले तीनै जनाको छवि गिरेको छ । यी नेतालाई पदबाहेक अरु कुनै मतलव छैन भन्ने सन्देश गएको छ । खासगरी ओलीको स्वेच्छाचारीे र दाहालको पदलोलुपको छवि बन्यो ।’

नेकपामा सुध्रिने र सुधार्ने तथा आलोचना र आत्मआलोचनाको खेल पनि चल्छ । तर, अहिलेसम्म दुवै पक्ष आफ्ना कमजोरी स्वीकारेर अगाडि बढ्न तयार छैनन् । विवाद लम्बिँदै जाने र सरकारको काम प्रभावकारी नहुने हो भने शीर्ष नेताहरुको छवि थप खराब हुने केन्द्रीय एवं स्थायी कमिटी तहका नेताहरुको बुझाई छ । यद्यपि ९ दिनपछि ओली र दाहालबीच संवाद सुरु भएको छ । नाटकीय रुपमा सहमति जुट्यो भने बिग्रिएको छवि विस्तारै सुधार पनि होला कि !

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७७ १४:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संघर्षले सफल भएका दलित अगुवा

मेयरदेखि ३२ वर्षमै सीडीओ बन्‍नेसम्म
चाँदनी कठायत

वीरेन्द्रनगर — उनी स्कुल पढ्ने बेला दलित सहपाठी खोज्थिन् । किनभने कथित उपल्लो जातका सहपाठीसँग उनी बस्न पाउँथिनन् । ‘दमाईकी छोरी’ भनेर हेप्थे । साथीहरुले ल्याएको खाजा छोएको निहुँमा कुटपिट पनि सहन्थिन् ।

स्थापित सामाजिक अभियन्ता सीता नेपालीलाई अहिले पनि ती दिन सम्झिँदा पीडाबोध हुने गर्छ । भन्छिन्, ‘सायद उतिबेला ती विभेदसँग सम्झौता गरेकी भए म अहिले यो स्थानमा पुग्न सक्ने थिइनँ ।’

सीता एक प्रतिनिधि पात्र हुन् । दलित समुदायमा सामाजिक विभदेसँग संघर्ष गर्दै सफलता चुमेका उनीजस्ता थुपै्र पात्र छन्, जो समाजको माथिल्लो ओहदामा पुगेका छन् । उनीहरु आरक्षणभन्दा पनि आफ्नै बलबुताले उक्त स्थानमा पुगेका हुन् ।

सुर्खेत, हरिहरपुरकी सीताले ४ कक्षासम्म त्यहीँ पढिन् । परिवार बसाइँ सरेर लेखफर्सा गएपछि १० कक्षासम्म लेखफर्सामा पढिन् । त्यहाँ पनि उनलाई सहज भएन । ‘साथीहरु बेन्चमा बस्दा पनि धकेल्दै मलाई पछाडिको बेन्चमा एक्लै बसाल्थे,’ उनले ती दिन सम्झिँदै भनिन्, ‘यस्तै व्यवहारले मलाई समाजप्रति घृणा लाग्न थाल्यो ।’

वीरेन्द्रनगरको अमरज्योति नमुना माध्यमिक विद्यालयमा ११ कक्षा पढ्दै गर्दा उनको बालविवाह भयो । विवाहको तीन/चार महिनामै श्रीमानबाट हिंसा भोग्नुपर्‍यो उनले । रातदिनको कुटपिट सहन नसकेपछि सीताले श्रीमानबाट छुट्टिने सोच बनाइन् । पहिलोपटक अदालतमा मुद्दा दर्तापछि श्रीमान्लाई माफी दिएकी उनले पुन: उही व्यवहार दोहोरिएपछि दोस्रो पटक मुद्दा दर्ता गरिन् । र, छुट्टिइन् पनि । ‘बिहेपछि पढाइ छुटेको थियो,’ उनले भनिन्, ‘तर मैले पछि फेरि भर्ना गरेर पढेँ, अहिले मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयमा स्नातोकोत्तर गर्दैछु ।’

संघर्षकै बीच सीताले विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरुमा काम गरिन् । परियोजना सञ्चालनका क्रममा फिल्डमा खटिँदा दलितको घर खोजेर बास बस्नुपर्ने तितो अनुभव पनि उनीसँग छन् । सीता अहिले अपाङ्ग सशक्तीकरण केन्द्र सुर्खेतमा परियोजना अधिकृतको रुपमा कार्यरत छिन् ।

प्राज्ञिक छवि बनाएका उपेन्द्र

दलित समुदायमै पनि केही व्यक्ति यस्ता छन्, जसले डटेर अघि बढेर सफलता हात पारेका छन् । वीरेन्द्रनगर–८, खजुराका उपेन्द्र विक हाल मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय सुर्खेतमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीतिक विभागका उपप्राध्यापक हुन् । उनी अहिले नेपाल ओपन युनिभर्सिटीबाट एमफिल पनि गर्दैछन् ।

दैलेखको चामुण्डाविन्द्रासैनी नगरपालिकामा जन्मिएका उनले गाउँकै चामुण्डा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरे । आर्थिक रुपले उनको परिवार सम्पन्न भएका कारण अन्य दलित समुदायका व्यक्तिले जस्तो उनी हेपिनुपरेन । तर समाजमा अन्य दलितमाथि भएको थिचोमिचो देख्दा उनको मन पोल्थ्यो ।

जातका कारण मान्छे हेपिएको देखेर विकले मिहेनत र प्रतिस्पर्धा गरेर गैरदलितले चुमेको सफलता आफूले पनि हासिल गर्ने सपना देखे । उनको सपनालाई पूरा गर्न परिवारले पनि साथ दियो । ‘लेखपढ गर्नका लागि अरुको भर पर्नुपदैनथ्यो,’ उनले भने, ‘परिवारिक अवस्था बलियो भएकाले पनि होला ठूलो समस्यासँग जुध्नुपरेन ।’ तर दलित वर्ग समुदायको हक र अधिकार सुनिश्चितताका लागि लड्ने अठोट सानैदेखि राखेको उनको भनाइ छ ।

३२ वर्षमै सीडीओ

जाजरकोटको भेरी नगरपालिका–४ शान्तिचौताराका सुरेश सुनार अहिले डोल्पामा प्रमुख जिल्ला अधिकारी छन् । दलित समुदायलाई राज्यले गरेको व्यवहार र बुवाले दिने ढाडसका कारण प्रेरणा मिलेको उनी बताँछन् । ‘मेरो परिवार र समाजले भोगेको पीडालाई मेट्न मैले केही गर्नुपर्छ भन्ने लाग्यो,’ उनले भने, ‘यही पीडाले मलाई बलियो पनि बनायो र अहिले दलित समुदायबाट नेपाल सरकारको सात जना उपसचिवमा म पनि परेको छु ।’

सुरेशले प्रारम्भिक शिक्षा त्रिभुवन निम्न माध्यमिक विद्यालय रिसाङ, ९ र १० कक्षा त्रिभुवन माध्यमिक विद्यालय थाप्लेचौर, भेरी ज्ञानोदय क्याम्पसबाट प्रविणता प्रमाणपत्र तह, तत्कालीन वीरेन्द्रनगर बहुमुखी क्याम्पस सुर्खेतबाट स्नातक र त्रिभुवन विश्वविद्यालय केन्द्रीय क्याम्पसबाट स्नातकोत्तरसम्म अध्ययन पूरा गरेका छन् । एसएलसी उत्तीर्णपछि इन्जिनियरिङ पढाउने बुवाको सपनालाई त्यागेर उनले गाउँमै उच्च शिक्षा पढे । ‘मलाई पढाउन बुवाले खेत बेच्नुभयो,’ उनले भने, ‘इन्जिनियरिङ पढ्न चितवन र काठमाडौं नै जानुपर्ने थियो तर स्रोतले भ्याएन अनि गाउँमै पढेँ ।’ खेत बेचेको ९० हजारले नै लोकसेवा आयोग र उच्च शिक्षा पढ्नमा खर्च गरेको उनले सुनाए ।

सुरेशले १६ वर्षको उमेरमै घरेलु उद्योग विकास समिति मुख्य शाखा कार्यालय सुर्खेतले मागेको अस्थायी उपसहायक (मुखिया) पद पाएर रोल्पामा काम गरे । २०६५ सालमा लोकसेवा आयोगले पहिलोपटक समावेशी व्यवस्थासहितको कर्मचारी माग गर्‍यो, जसमा उत्तीर्ण भएर नायब सुब्बा बनेर आफ्नै गृहजिल्ला जाजरकोटको जिल्ला विकास समितिमा सरुवा भए ।

योसँगै उनी २०६९ साल अधिकृत र २०७५ सालमा उपसचिव भए । जागिरको क्रममा रोल्पा, जाजरकोट, सुर्खेत, बाँके, बर्दिया, काठमाडौं, कैलालीमा पुगेका उनी हाल डोल्पाको प्रमुख जिल्ला अधिकारीको जिम्मेवारी पूरा गरिरहेका छन् । २०६६ सालमा जाजरकोटबाट सरुवा भएर सुर्खेत आएका उनले त्यतिबेलै भगवती बस्नेतसँग अन्तरजातीय विवाह गरे । समाजमा दलित समुदायलाई गरिने व्यवहारलाई उनको क्षमता अनि विचारले गतिलो जवाफ दिएको थियो ।

दलित समुदायबाट एक्लो मेयर

लेकवेशी नगरपालिकाका प्रमुख गगनसिं सुनार कर्णाली प्रदेशकै एक मात्र नगरप्रमुख हुन् जसले दलित समुदायको प्रतिनिधित्व गर्छन् । स्कुल पढ्दादेखि नै दलितको हक अधिकारका लागि तत्कालीन नेकपा एमालेको विद्यार्थी संगठनमा आबद्ध भई लड्दै आएका उनी अहिले स्थानीय सरकार धानिरहेका छन् ।

कक्षा ७ पढ्दा गगनसिं अनेरास्ववियुको प्रारम्भिक कमिटिको अध्यक्ष बने । अनेरास्ववियूको इलाका र जिल्ला कमिटी सदस्य हुँदै उनी २०४३ सालमा गाउँ पञ्चायतको चुनावमा लेखफर्सा गाविसमा जनपक्षीय उम्मेद्वारमा पनि उठेर उपप्रधान जिते । २०४६ सालमा पार्टीको गाउँ कमिटी सदस्य, सहसचिव र सचिव पनि उनी बने । कमिटीको तेस्रो अधिवेशनदेखि लगातार जिल्ला सदस्य रहेका उनी अहिले नेकपाको कर्णाली प्रदेश सदस्य छन् । २०५५ सालमा जिविसको सदस्य पनि उनी भए । यस्तै, मुक्ति समाज नेपालको केन्द्रीय सदस्य, उपेक्षित उत्पीडित दलित उत्थान विकास समितिको केन्द्रीय सदस्य भएर पनि उनले राजनीतिमा आफ्नो संघर्ष जारी राखे ।

दलित भए पनि आफू कहिल्यै पनि कोटाबाट नलडेको भन्दै उनले खुला प्रतिस्पर्धा गर्दा पनि आफूलाई जनताले विश्वास गरेर जिताएको उनको भनाइ छ । २० वर्षपछि भएको स्थानीय तहको चुनावमा उनी नेकपा एमालेबाट नगरप्रमुख पदमा विजयी भए । ‘मलाई पार्टीमा पनि दलित भनेर हेरिएन,’ उनले भने, ‘सहजै टिकट पाएपछि मेरा जनताले पनि मलाई आफ्नो मत दिएर जिताए ।’ दलितसँगै नगरवासीका लागि आफूले गरेका धेरै प्रतिबद्धता पूरा गर्न बाँकी रहेको भन्दै उनले जनतालाई निराश नबनाउने बताए ।

दलित र विपन्न वर्गका नागरिकले पाएको दु:ख देखेर नै आफू राजनीतिमा प्रवेश गरेको सुनाउँदै गगनसिंहले जातले गर्दा आफूले सफलता हासिल नगरेको बताए । ‘म कहिल्यै पनि दलित कोटाबाट लड्नुपरेन,’ उनले भने, ‘डरकै बीचमा पनि म खुला प्रतिस्पर्धामा उत्रिएको हुँ ।’

मोफसलबाट तेक्वान्दोमा उदाएकी नन्दा

सानै उमेरमा नृत्य, अभिनय र खेलकुदमा पोख्त सुर्खेतकी नन्दा बस्याल अहिले देश विदेश घुम्छिन् । कहिले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागी हुन त कहिले नाटक र नृत्यमा सहभागी हुन उनी विभिन्न स्थान पुग्छिन् । सफलता पनि हात पार्छिन् । ‘मैले निकै संघर्ष गरेर यो ठाउँमा पुगेकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘दलित समुदायको नभई म देशकै प्रतिनिधित्व गरेर यहाँसम्म पुगेकी हुँ ।’ अहिले उनी कर्णालीकै अब्बल तेक्वान्दो महिला खेलाडीका रुपमा परिचित छिन् ।

तेक्वान्दो सिक्ने सानैदेखिको चाहनाअनुसार अघि बढेकी उनले २०५४ सालमा बल्याकबेल्ट प्राप्त गरिन् । ‘राजा वीरेन्द्रको जन्मदिनको अवसरमा मैले बेल्ट पाएँ,’ उनले भनिन्, ‘त्यहाँ प्रतिस्पर्धा गरेर मैले गोल्ड मेडल पनि जितें ।’

हाल ब्ल्याकबेल्ट पाँचौं डान, तेक्वान्दो संघको केन्द्रीय सदस्य, तेक्वान्दो संघको महिला विभाग सदस्य र सिस्टर नेपालकी अध्यक्ष पनि हुन् । बस्यालले सन् २०१६ मा एसियन तेक्वान्दो हांगमादान गोल्ड मेडल, ब्याक किक विधामा गोल्ड मेडल, थानपा इन्टरनेसनल तेक्वान्दो च्याम्पियनसिपमा गोल्ड मेडल, इन्डोनेसियामा भएको एसियन गेममा पनि सिल्भर मेडल पाएकी छिन् । यस्तै, उनले कलाकारितातर्फ कतारमा अभिनयतर्फ बेस्ट मोडल र सन् २०१८ मा दुबईमा बेस्ट कोरियोग्राफर अवार्ड पनि हात पारेकी छिन् । उनले धेरै म्युजिक भिडियो र टेलिभिजन सिरियलमा पनि अभियन तथा नृत्य गरेकी छिन् । आफ्नो क्षमता र पारिवारिक अवस्थाका कारण दलित भनेर हेप्ने मौका कसैले नपाएको उनको भनाइ छ । तर निम्नवर्गका दलित समुदाय र महिलाका लागि आफूले आवाज उठाएको बस्याल बताउँछिन् ।

जागिर माग्नेहरुको लाइन

कुनै समय दलित भनेर हेप्नेहरुले अहिले आफू अथवा आफन्तलाई जागिर लगाइदिन आग्रह गरिरहेको यी सफल व्यक्तिहरुको भनाइ छ । दलितको हक अधिकारसम्बन्धी विभिन्न कानुनहरु बनेसँगै र आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक तथा सांस्कृतिक क्षेत्रमा दलित समुदाय पनि बलियो बनेसँगै धेरैलाई सफलता हात परेको छ । पहिले हेप्नेहरु अहिले आफ्ना मान्छेलाई जागिर लगाइदेउ भन्दै आउने गरेका सीता बताउँछिन् ।

उपप्राध्यापक विकले आफ्नो सफलताको प्रशंसा गर्ने र यही बाटो पछ्याउनेहरु धेरै भएको बताए । आफूले गर्न सक्ने सहयोग दलित समुदाय मात्र नभई अन्यलाई पनि गरिरहेको उनको भनाइ छ । कोही पनि व्यक्ति जन्मदै कमजोर र क्षमतावान नहुने भन्दै उपप्रध्यापक विकले क्षमता सापेक्षिक विषय भएको बताए । ‘राज्यले दिने सेवा सुविधाको असमान वितरणका कारण दलित समुदाय कमजोर बनेको हो,’ उनले भने, ‘विभिन्न क्षेत्रमा हुने संरचनागत विभेद हट्नुपर्छ, दलित समुदायको मुक्ति दलितलाई अधिकार दिलाएर मात्र नभई स्वाभिमान र अधिकारको माध्यमबाट नै विभेद हटाउनुपर्छ ।’ जातीय भेदभावको पूर्णरुपमा अन्त्यसहित दलितहरुलाई राज्यको मूल प्रवाहीकरणमा सामेल गराउन आफू पनि लागी परेको उनको भनाइ छ ।

आरक्षणले दिएको अवसर

विभिन्न कानुनहरु बनेसँगै पछिल्लो समय राजनीतिक क्षेत्रमा दलित समुदायले नेतृत्व तहमा स्थान पाएका छन् । कर्णालीकै सन्दर्भमा पनि मुगुका सांसद झोवा विकले दलित कोटाबाटै समानुपातिकतर्फ प्रदेशसभामा प्रवेश पाइन् । स्कुले जीवनसमेत नबिताएकी उनी अहिले आफ्नो क्षेत्रका जनताका दु:खलाई कर्णाली सरकारसामु खुलेरै राख्छिन् । किताब पढ्न नसके पनि देश र जनताका दु:खलाई नजिकैबाट नियालेर समाधानको बाटोतर्फ जाने उनको भनाइ छ ।

उनीजस्तै मुगुका सांसद दानसिंह परियार पनि दलित कोटाबाटै प्रत्यक्षतर्फ चुनाव लडेर जित हासिल गरे । अहिले उनी विधायन तथा प्रदेश मामिला समिति कर्णाली प्रदेशको अध्यक्षसमेत छन् । कर्णाली प्रदेशसभाकै अर्की सांसद सीता नेपाली पनि समानुपातिकतर्फकी सांसद हुन् । सुर्खेत जिल्लाको प्रतिनिधित्व गरेकी उनी नेकपा कर्णाली प्रदेशकी सचेतक पनि हुन् ।

राज्यमा भएका राजनीतिक परिवर्तनले राजनीतिक तथा प्रशासनिक तहमा दलित समुदायको उपस्थिति देखियोस् भन्ने हेतुले आरक्षण व्यवस्था गरिएको छ । अधिकांश राजनीतिक दलमा दलित भ्रातृ संगठन स्थापना गरिएका छन् । केन्द्रीय कमिटीमा दलित पदाधिकारीको सहभागिता अनिवार्य गरिएको छ । यता राज्यका तर्फबाट दलित समुदायलाई मूलधारमा ल्याउन समावेशी सिद्धान्तअनुसार राज्यका विभिन्न निकायमा आरक्षण व्यवस्था गरिएको छ । फलत: प्रतिनिधिसभा, राष्ट्रियसभा, मन्त्रिपरिषद् तथा संवैधानिक अंगमा दलित प्रतिनिधिको उपस्थिति देखिएको हो । तर संविधानका धारामा लेखिएबमोजिम दलित समुदाय अधिकारसम्पन्न अझै भएको छैन । बारम्बार भइरहने जातीय विभेदका घटनाले पनि यसको पुष्टि गर्छ ।

डोल्पामा प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुनारले निरपेक्ष हिसाबले हेर्दा दलित समुदायका मुद्दा कानुनी र नीतिगत रूपमा सम्बोधन भए पनि सापेक्षिक हिसाबले अपेक्षित नभएको बताए । बहिष्कार, विभेद र दुव्र्यवहारका घटना अझै पनि समाजमा अवशेषका रुपमा रहेको भन्दै उनले यही कुराको अन्त्य नै संघीय शासन व्यवस्थाको मुख्य एजेन्डा हुनुपर्नेमा जोड दिए ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७७ १४:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×