खोकनावासी र प्रहरीबीच हाते ट्याक्टर खोसाखोस- समाचार - कान्तिपुर समाचार

खोकनावासी र प्रहरीबीच हाते ट्याक्टर खोसाखोस

प्रशान्त माली

काठमाडौँ — खोकनावासी र प्रहरीबीच सोमबार पुनः विवाद भएको छ । सुडोल फाँटमा रोपाइँ गर्न गएका स्थानीय किसानलाई प्रहरीले अवरोध गरेपछि विवाद भएको हो । यसअघि धानको ब्याड राख्ने क्रममा विवाद भएको थियो ।

सुडोल फाँट काठमाडौं–तराई जोड्ने द्रुतमार्ग (फास्ट ट्रयाक) को ‘जिरो किलोमिटर’हो । सो क्षेत्रको जग्गा सरकारले अधिग्रहण गरेको छ । तर, स्थानीयले भने मुआब्जा लिइसकेका छैनन् ।

उनीहरुले सरोकारवालासँग छलफल नै नगरि एकलौटी ढंगबाट तयार गरेको मुआब्जा स्वीकार नभएको, फास्ट ट्रयाकसँगै वाग्मती करिडोर, १ सय ३३ केभी प्रसारण लाइन, बाहिरी चक्रपथको विन्दु पनि खोकना फाँटमै पर्ने भएकाले मौलिक बस्तीको अस्तित्व सखाप हुने भन्दै विरोध जनाउँदै आएका छन् ।

प्रहरीले अवरोध सिर्जना गरेपछि स्थानीयले सरकार विरोधी नाराबाजी लगाएका थिए । प्रहरी र खोकनावासीबीच हाते ट्याक्टर खोसाखोस समेत भएको थियो । स्थानीय नरेन्द्र महर्जन भन्छन्, ‘खोकनबासीले सेनाको प्याराग्लाइडिङ चौर, भैंसेपाटी आवास, रेडियो नेपालको टावर राख्‍न गरेर पटक पटक सरकारलाई जग्गा दिइसकेको छ । अहिले स्मार्ट सिटी जस्ता जतिपनि अन्य योजना छन् । यसले आदिवासी विस्थापित मात्र नभई मौलिक बस्तीको अस्तित्व नै सखाप पार्ने निश्चित छ ।’

स्थानीयले संसदको विकास समितिले बुङमती र खोकनाबासीको माग तत्काल सम्बोधन गर्न सरकालाई दिएको निर्देशन पनि वेवास्ता गर्दै आइरहेको आरोप लगाए । स्थानीय तहमा जनप्रतिधि आएलगतै ललितपुर महानगरका मेयर र उमेयरले स्थानीयको मागको सम्बोधन गर्न पहल गर्ने बताएका थिए । तर, अहिले स्थानीय जनप्रतिनिधि पनि मौन छन् ।

ललितपुरका तत्कालीन प्रजिअ यादवप्रसाद कोइरालाको अध्यक्षतामा बसेको मुआब्जा निर्धारण समितिको बैठकले पाखो बारीअन्तर्गत पर्ने भैंसेपाटीमा मोटर बाटो जग्गाको प्रतिरोपनी ४७ लाख ५० हजार, गोरेटोको ४० लाख ५० हजार, बाटो नभएको २६ लाख, खोकनामा मोटर बाटो जग्गाको ४४ लाख, गोरेटोको ३६ लाख, बाटो नभएकोमा २५ लाख, बुङमतीमा मोटर बाटोको ४१ लाख, गोरेटो ३३ लाख, बाटो नभएको २४ लाख र डुकुछापमा मोटर बाटो ३८ लाख, गोरेटो ३० लाख, बाटो नभएको २३ लाख छुट्याएको थियो ।

त्यस्तै भैंसेपाटीमा मोटर बाटो पुगेको जग्गाको प्रतिरोपनी ५२ लाख २५ हजार, गोरेटो बाटोको ४४ लाख ५५ हजार, बाटो नभएको २८ लाख ६० हजार, खोकना मोटर बाटोको ४८ लाख ४० हजार, गोरेटो बाटोको ३९ लाख ६० हजार, बाटो नभएको २७ लाख ५० हजार, बुङमतीमा मोटर बाटो भएको ४३ लाख ५ हजार, गोरेटो ३४ लाख ६५ हजार, बाटो नभएको २५ लाख २० हजार र डुकुछापमा मोटर बाटो ३९ लाख ९० हजार, गोरेटो बाटोको ३१ लाख ५० हजार, बाटो नभएको २४ लाख १५ हजार मुआब्जा रकम तोकेको छ ।

२०६६ कात्तिकमा शिलान्यास भएको ७६ किमी लामो ट्रयाकको उद्‍गम विन्दु निजगढ र अन्तिम विन्दु खोकना रहेको छ ।

प्रकाशित : असार १५, २०७७ १६:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रातो मत्स्येन्द्रनाथ रथ निर्माण सुरु

प्रशान्त माली

काठमाडौँ — अन्न र सहकालका देवता मानिने रातो मत्स्येन्द्रनाथको क्षमा पूजा गरेर बुधबारबाट रथ निर्माण सुरू भएको छ । परम्पराअनुसार रथ मस्त्येन्द्रनाथ महास्नानको भोलिपल्टदेखि बनाउने चलन छ । 


यसपटक कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) महामारी रोकथाम गर्न सरकारले गरेको लकडाउनका कारणले रोकियो । महास्नान भने लकडाउनकै बेला चैत २७ गते पुजारी, नाइके, गुठीयारलगायत सीमित व्यक्तिहरुले सम्पन्न गरेका थिए । मत्स्येन्द्रनाथका पुजारी विनोद बज्रचार्यले विशेष प्रकृतिको जात्रा भएकाले रोक्न नमिल्ने बताए । ‘राष्ट्रप्रमुख उपस्थित भएर भोटो जात्रा नजर गर्नुपर्ने र प्रत्येक वर्ष रथमा बस्ने दुई जना पानेजु (पुजारी) को पालो फेर्नुपर्ने चलन छ,’ उनले भने, ‘पानेजुहरुले रथ जात्राको लागि ८ महिनाअघिदेखि बुङ्‌मतीस्थित जीवित देवीकुमारी पूजादेखि लिएर विभिन्न पर्वपूजा सम्पन्न गर्दै आइरहेका छन् । त्यसैले पनि जात्रा रोक्न मिल्दैन ।’

रथ निर्माण थाल्न गुठियारहरुले सोमबार ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई जानकारी गराएका थिए । ललितपुरका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी खिमराज भुसालले दूरी कायम गरेर भीडभाड नहुने गरी काम थाल्न सकिने बताए । ‘मत्स्येन्द्रनाथको रथारोहण गर्ने र रथ तान्ने बारेमा छलफल भएको छैन,’ उनले भने ।

रथ बनाउन चैतमा बुङ्‌मतीका बोसी गुठीयारले फलाट जातको काठ र देवता राख्ने चारकुनामा लाकुरी जातको काठ र धकु (ब्रेक) मा मयल जातको काठ ललितपुरको लाकुरी भञ्ज्याङबाट ल्याइएको थियो । रथमा बाराही गुठीले काठ र यावल गुठीले बेतको काम गर्छन् । रथ बनाउन बाराही गुठीका २४ जना र यावलका १२ जना गुठीयार खटिएका छन् । बाराही गुठीका नाइके दिलकुमार बाराहीका अनुसार परम्पराअनुसार रथ १५ दिनभित्र निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्दछ । ‘तर, यसपालि त्योभन्दा पनि चाँडै नै सम्पन्न गर्ने लक्ष्यअनुसार काम थालेका छौं,’ उनले भने, ‘शुक्रबारसम्म दुई तलेमा काठको काम सक्ने लक्ष्य छ ।’

उनका अनुसार रथारोहण र रथ तान्ने, नरिवल खसाल्ने र भोटो जात्रा गर्ने साइत तय भएको छैन । ‘यस विषयमा पुजारी, गुठीयार र सरोकारवालासँग थप छलफल गर्न बाँकी छ,’ उनले भने । रथारोहणको भोलिपल्ट रथ तानेर पहिलो दिन पुल्चोकबाट गा:बहाल, दोस्रो दिन मंगलबजार, तेस्रो दिन सुन्धारा र चौथो दिन चक्रबहिलमा रोक्ने चलन छ । चक्रबहिलबाट लगनखेल पुर्‍याई नरिवल खसाल्ने र जावलाखेल पुर्‍याई भोटो जात्रा गर्ने चलन छ । भोटो जात्रा सकेपछि खटमा बोकेर बुङ्‌मतीस्थित मन्दिरमा पुर्‍याइन्छ । मीननाथको रथ निर्माण गर्न पनि धमा: बनाउने काम थालेको छ । अहिले मत्स्येन्द्रनाथको मूर्ति पाटन तह:बहालस्थित उनकै मन्दिरमा राखिएको छ । प्राय: जात्रा जेठको सिथी नख: आसपासमा सकिन्थ्यो ।

जात्राका लागि वैशाख कृष्ण त्रियोदशीका दिन बौद्ध परम्पराअनुसार पुरुष र नारी दुवैलाई गरिने जातकर्म, नामकर्म, अन्नप्राशन, उपनयन, चूडाकर्म, इही (बेल विवाह) र गुफा राख्ने दसकर्म सम्पन्न भइसकेको छ । नेपालमा १२ वर्षसम्म अनिकाल परेकाले वृष्टि गराउन भक्तपुरका राजा नरेन्द्रदेव, कान्तिपुरका तान्त्रिक बन्धुदत्त आचाजु र रथचक्र भनिने ललितपुरका ललित ज्यापूले भारत असमको कामरुपकामाक्ष पर्वतबाट मत्स्येन्द्रनाथलाई नेपाल ल्याइएको लोक कथन छ ।

नेपालको सर्वप्राचीन गोपाल राजवंशावलीमा पनि नरेन्द्रदेव र आचार्य बन्धुदत्तले मच्छिन्द्रनाथको यात्रा चलाए भन्ने उल्लेख छ । जात्रामा ललितपुरका सत्रौं शताब्दीका राजा सिद्धिनरसिंह मल्ल, भक्तपुरका तत्कालीन राजा नरेन्द्रदेव राजाको खड्गको ऐतिहासिक खड्ग सहभागी गराउने चलन छ ।

प्रकाशित : असार १०, २०७७ १८:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×