नेपालमा दोस्रो पटक भेटियो 'सानो सुँगुरे भालु'

गोविन्द पोखरेल, प्रतीक्षा काफ्ले

काठमाडौँ/स्याङ्जा — आईयूसीएनको रेड लिस्टमा तथ्यांक उपलब्ध नभएको(डाटा डिफिसेन्ट) सूचीमा सूचीकृत 'सानो सुँगुरे भालु' नेपालमा दोस्रो पटक भेटिएको छ । लमजुङमा डेढ वर्षअघि भेटिएको यो प्रजातिको जीव आइतबार स्याङ्जाको वालिङ नगरपालिकामा भेटिएको हो । 

वालिङ नगरपालिका-११ तल्लो पेखुमा यो जीवलाई स्थानीयले बस्ती नजिकै फेला पारेका हुन् । डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख कोमलराज काफ्लेले यो प्रजातिको जीवबारे नेपालमा पर्याप्त तथ्यांङ र अनुसन्धान नभएको बताए । पेखु सामुदायिक वन नजिकै ११ सय मिटरको उचाइमा स्थानीयले मकै खन्‍ने क्रममा यो यसलाई आइतबार बिहान समातेका थिए ।

यो जीवलाई भेटेपछि घरमा ल्याएर स्थानीय सुरेश अर्यालले वन कार्यालयलाई खबर गरेका थिए । चिलाउने र कटुसका रुखहरु पाइने पेखु सामुदायिक वन क्षेत्र नजिकै भेटिएको यो जीव नेपालमा पाइने जीवहरुको सूचीमा रहेपनि तथ्यांक भने थिएन ।

सुँगुरको जस्तो थुतुनो र भालुको जस्तै नंग्रा र शरीरमा भाालुको जस्तै रौं हुने यो जीव सानो भएकै कारण जीव विज्ञ एवं प्राध्यापक करनबहादुर शाहले 'सानो सुँगुरे भालु' नाम राखिदिएका थिए । स्थानीय नाम केही पनि नभएको र हेर्दा सुँगुर र भालुको 'क्रस' जस्तो देखिने भएकाले यसको हुलियाको आधारमा नाम राखिएको शाहले कान्तिपुरलाई बताए ।

नेपालमा 'सुँगुरे भालु' पाइने बताइएपनि हालसम्म भेटिएको छैन । सुँगेरे भालुको शरीर ठूलो अनि रौं र नंग्रा पनि लामा हुन्छन् ।

रातको समयमा सक्रिय हुने सानो सुँगुरे भालु निशाचर जीव हो । यसको तौल १ देखि ३ केजीसम्म हुन्छ । वन्यजन्तुविद् शाहका अनुसार आफैं दुलो खनेर वा अन्यले बनाएको दुलोमा यो जीव बस्छ । स-सना मुसा तथा किरा फट्यांग्रा समेत खाने यो जीवले फलफूल पनि खान्छ । नेपालमा यो जीव तराईदेखि मध्यपहाडी क्षेत्रसम्म पाइने बताइपनि यो जीवको हातको पञ्‍जा र नांग्रा केही ठूलो हुने भएकाले रुख चढ्नमा निपुण हुन्छ ।

नेपालमा पहिला रकेर्ड गरिएका तर पछि नभेटिएका 'सानो सुँगुरे भालु' जस्ता अन्य जीवहरुको अध्ययन तथा अनुसन्धान एकदमै कम छन् । नेपालमा दोस्रो पटक भेटिएको यो जीवले यसअघि नेपालमा रकर्ड भएर पनि तथ्यांकमा नरहेका अन्य जीवहरुको खोज तथा अनुसन्धानमा सघाउ पुर्‍याउने अनुसन्धानकर्मीहरुले बताएका छन् ।

गर्भाधरण क्षमता अत्यन्तै कम भएकाले पनि यो जीव दुर्लभ रहेको प्राध्यापक शाहले बताए । नेपाल बाहेक भारत,चीन,म्यानमार,थाइलेन्डमा पनि सानो सुँगुरे भालु भेटिएको शाहले जानकारी दिए ।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सरंक्षण विभागका प्रवक्ता विष्णु श्रेष्ठले भेटिएका यस्ता जीवहरुको अनुसन्धानका लागि विभागले पनि सहयोग गर्ने र अभिलेखीकरणमा महत्वपूर्ण भूमिका हुने बताए । उनले भने,'नेपालमा लिस्टिङमा भएका तर तथ्याङमा नभेटिएका यस्ता प्रजातीहरुको अभिलेखीकरण गर्ने,तीनको अवस्था र बासस्थानबारे काम गर्न विभागले योजना पनि बनाएको छ। '

वालिङमा भेटिएको यो जीवालई स्थानीयले ७ घन्टासम्म राखेर वन कार्यालयका कर्मचारीले सुरक्षित स्थलतर्फ छाडेको डिभिजन वन कार्यालय स्याङ्जाले जनाएको छ ।

लकडाउन अवधिमा स्याङ्जमा एउटा चरी बाघ,चितुवा डमरु,पोथी चितुवा, चरी बाघ जस्तो देखिने दुई वटा जीव उद्धार गरिएको कार्यालय काफ्लेले जानकारी दिए । जिल्लामा लकडाउनका कारण चोरी तस्करीका घटनाहरु नभएको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३२, २०७७ १९:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सोती घटनाका आरोपी ३४ जना विरुद्ध मुद्दा दायर

कृष्ण ज्ञवाली, भिमबहादुर सिंह

काठमाडौँ/जाजरकोट — रुकुम पश्चिमको सोतीगाउँमा तीन साताअघि ६ जनाको मृत्यु हुने गरी भएको सामूहिक हत्यालाई लिएर ३४ जनाविरुद्ध जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर भएको छ । चौरजहारी नगरपालिका–८ का अध्यक्ष डम्बरबहादुर मल्लसहित ३१ जना घटनामा प्रत्यक्ष संलग्न भएको आरोपपत्रमा उल्लेख छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय रुकुम पश्चिमले सरकारी वकिलको कार्यालयमार्फत जिल्ला अदालतमा आइतबार तीनवटा छुट्टाछुट्टै आरोपमा अभियोगपत्र दर्ता गरेको हो ।

रुकुम पश्चिमको सरकारी वकिल कार्यालय प्रमुख केशव चपाईंले तीनवटा छुट्टाछुट्टै आरोपमा अभियोगपत्र दर्ता भएको बताए । ‘घटनामा ३४ जना संलग्न रहेको अनुसन्धानबाट खुल्यो, ५ जना फरार छन्,’ चपाईंले कान्तिपुरसँग भने, ‘तीमध्ये ३१ जना प्रत्यक्ष संलग्न भएको खुल्यो, बाँकी ३ जनालाई घटनाको षड्यन्त्रमा सामेल भएको अभियोग लगाइएको छ ।’ घटनापछि किटानी जाहेरीका आधारमा २० जना पक्राउ परेका थिए । अनुसन्धानका क्रममा थप ९ जना पक्राउ परेका थिए । एक जनाबाहेक मुद्दा लागेका सबै चौरजहारी नगरपलिका–८ सोतीगाउँका हुन् ।

नवराज विश्वकर्माकी प्रेमिका भनिएकी किशोरीसहित उनकी आमा र नाताले ठूलोबुबा पर्ने इन्द्रबहादुर मल्ललाई घटनाको षड्यन्त्रमा सामेल भएको अभियोग लगाइएको छ । इन्द्रबहादुर भने जाजरकोटाको खलंगामा बस्छन् । ती किशोरी र अर्का एक व्यक्तिमाथि ‘उमेर नपुगेका’ कारण बालबालिकासम्बन्धी ऐनबमोजिम कारबाहीको माग आरोपपत्रमा छ । अभियोग पुष्टि भएमा बालबालिका ऐनअनुसार कुल सजायको बढीमा ७५ प्रतिशत हिस्सासम्म कसुर हुन सक्ने चपाईंको भनाइ छ ।

आरोपपत्रमा छुट्टाछुट्टै कसुरमा छुट्टाछुट्टै सजायको मागदाबी छ । क्रूरतापूर्वक हत्या गरेको आरोपमा सबैभन्दा बढी जन्मकैदको मागदाबी गरिएको छ । दुई नाबालकको हकमा भने यो दाबी लिइएको छैन । घटनाले क्षति भइसकेको हुनाले षड्यन्त्रमा सामेल भएको आरोप खेपेकाहरुको हकमा पनि संलग्न सरह नै सजायको माग गरिएको चपाईंले बताए ।

६ जना आरोपितमाथि क्रूरतापूर्वक ज्यान मारेको अभियोग लगाइएको छ । अरू घाइतेहरुको हकमा आरोपितलाई ‘ज्यान मार्ने प्रयास गरेको’ आरोप पनि छ । ‘घटनाको जड भनेकै जातीय भेदभाव र छुवाछूत हो भन्ने अनुसन्धानबाट खुलेको छ,’ महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयका प्रवक्ता सञ्जीव रेग्मीले कान्तिपुरसँग भने, ‘त्यसैले जातीय छुवाछूत र भेदभाव गरेको अभियोग पनि उनीहरूमाथि छ ।’ आइतबार अबेर आरोपपत्र दर्ता भएकाले सोमबारदेखि नाबालकहरुको हकमा बयान र थुनेछक बहस हुने जिल्ला अदालतका स्रेस्तेदार कृतबहादुर बोहराले जानकारी दिए ।

अभियोगपत्र अनुसार आरोपितहरुलाई मुलुकी अपराध संहिताको दफा १७७ अनुसार ज्यान मार्ने काम गरेकाले जन्मकैदको मागदाबी गरिएको छ । त्यसमा सरकारी वकिलको कार्यालयले क्रूरतापूर्वक हत्या गरेको आरोपसमेत समावेश गरेको छ भने अपहरण गरी वा शरीर बन्धकमा लिई हत्या गरेको आरोप पनि एकसाथ छ । क्रूरतापूर्वक हत्या र अपहरण वा शरीर बन्धक बनाई हत्या गरेको अभियोगमा जन्मकैदको सजाय हुने प्रावधान छ । बाँकी घाइतेहरुका हकमा ज्यान मार्ने प्रयास गरेको अर्को अभियोग र जातीय भेदभाव तथा छुवाछूतको अभियोगसमेत छ । सबै आरोप पुष्टि भएमा सबैभन्दा बढी सजाय हुने कसुर नै कार्यान्वयन हुनेछ ।

गत जेठ १० मा जाजरकोटबाट भेरी नदी तरेर रुकुमको सोतीगाउँमा रहेकी प्रेमिका भगाउन हिँडेका नवराज विश्वकर्मा र उनका १९ जना साथीहरुमाथि सामूहिक आक्रमण भएको थियो । घटनामा ६ जनाको ज्यान गएको थियो भने १२ जना घाइते छन् । एक जनाले भागेर ज्यान जोगाएका थिए । मृतकहरुमा नवराज विक, गणेश बुढामगर, सञ्जीव (सञ्जु) विक, लोकेन्द्र सुनार, गोविन्द शाही र टीकाराम नेपाली छन् । ६ जनाकै शव भेरी नदी किनारमा भेटिएको थियो । नवराजको शव १० गते राति नै भेटिएको थियो ।

ज्यान मुद्दा लागेकाहरुमा वडाध्यक्ष डम्मरबहादुर मल्ल, डिल्ली मल्ल, तुलबहादुर मल्ल, प्रेमबहादुर ठकुरी, वीरबहादुर मल्ल, प्रकाशी मल्ल, सन्तोष मल्ल, मोहन पुनमगर, रमेशबहादुर मल्ल, मानबहादुर मल्ल, टोपबहादुर मल्ल र १७ वर्षीया किशोरी छन् । त्यसैगरी, इन्द्रबहादुर मल्ल, दीपेन्द्र चन्द, तिलक चन्द, हर्कबहादुर मल्ल, लिपेन्द्र मल्ललगायतलाई पनि प्रहरीले मुद्दा चलाएको छ ।

यो पनि पढ्नुहोस्ः

रुकुम घटना : अझै छट्पटाइरहेका छन् घाइते

रुकुम घटना : न्यायको बाटोमा राजनीतिक तगारो !

प्रकाशित : जेष्ठ ३२, २०७७ १९:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×