तस्करी राेक्न इन्धनमा कर !

सीमा वारिपारिको मूल्य अन्तर कम गर्दा तस्करी घट्ने अर्थमन्त्री दाबी
राजु चौधरी

काठमाडौँ — प्राय: बजेटमा कर्मचारीको तलब वृद्धि वा करका दर तथा दायरामा हुने परिवर्तनले मूल्य वृद्धिलाई मलजल गथ्र्यो । विपद्बीच आगामी आर्थिक वर्षका लागि ल्याइएको बजेटमा त्यस्ता विषय छैनन् । झट्ट हेर्दा बजेटकै कारण मूल्यवृद्धिको अवस्था नआउनुपर्ने हो । तर, सीमा नाकामा हुने तस्करीसम्बन्धी क्रियाकलाप नियन्त्रण गर्नुको साटो अर्को उपाय बजेटले अघि सारेपछि मूल्यवृद्धिलाई नै सघाउ पुग्ने भएको छ ।


बिहीबार सार्वजनिक गरिएको बजेटअनुसार पेट्रोल, डिजेल र मट्टीतेलको भन्सार शुल्क प्रतिलिटर १० रुपैयाँ बढेको छ ।

तस्करी नियन्त्रण गर्न नसकेको सरकारले उपभोक्तालाई चर्को भार पर्ने गरी इन्धनको शुल्क बढाएको हो । सीमा वारिपारिको मूल्य अन्तर कम गर्न अर्थ मन्त्रालयले भन्सार शुल्क बढाइएको जनाएको छ । कोभिड–१९ संक्रमण अन्त्यपछि इन्धनको मूल्य बढ्ने निश्चित छ । अर्थमन्त्री युवराज खतिवडा भने इन्धनको शुल्क वृद्धिले उपभोक्तालाई बोझ नहुने दाबी गर्छन् ।

‘वस्तु र सेवाको मूल्य फरक भइरहँदा सीमावर्ती क्षेत्रमा कारोबार सम्हाल्न अथवा अव्यवस्थित कारोबारलाई व्यवस्थित बनाउन गाह्रो हुन्छ । नेपाल र भारतबीचमा इन्धनको दर अवस्था हेरी प्रतिलिटर २० देखि ३० रुपैयाँ सस्तो छ । सस्तो हुँदा चोरी निकासी हुने, सवारीसाधन आएर इन्धन भरेर जाने अवस्था छ,’ शुक्रबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा अर्थमन्त्री खतिवडाले भने, ‘सीमावर्ती मूल्य अन्तर १० रुपैयाँ कम गर्न आयात मूल्यमा १० रुपैयाँ बढाएका छौं । यति गर्दा आयल निगमले मूल्य बढाउनुपर्ने अवस्था हुँदैन । महसुल बढे पनि उपभोक्तालाई बोझ हुँदैन ।’

केही महिनाअघि पूर्वाधार करमा ५ रुपैयाँ थपेर १० बनाइयो । त्यसपछि पनि सीमा वारिपारिको मूल्य फरक नै छ । ‘शुल्क वृद्धिले आयात मूल्य मात्रै बढ्छ । सर्वसाधारणलाई बोझ हुँदैन,’ मन्त्री खतिवडाले भने । उनले सर्वसाधारणलाई बोझ नहुने दाबी गरे पनि मूल्य समायोजन गर्दा त्यो खुद्रा मूल्यमै जोडिन्छ । खरिद मूल्य, भन्सार महसुल, कर, नाफासहित जोडेर खुद्रा मूल्य तय गरिन्छ । जसले गर्दा अन्तत: उपभोक्तालाई नै भार पर्ने निगमकै अधिकारीहरू बताउँछन् ।

‘निगम ट्ेरडिङ कम्पनी हो । तत्काल सर्वसाधारणलाई भार नपरे पनि मूल्य समायोजन गर्दा सबै जोडेरै तोकिन्छ । लागत बढेपछि दुई/चार रुपैयाँ मूल्य बढ्छ,’ निगमका एक अधिकारीले भने । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा सर्वसाधारणलाई राहत दिन शुल्क घटाउन सक्नुपर्ने उनले सुझाए ।

हाल निगमले रक्सौल/बरौनीमा औसत पेट्रोल २१.३६ रुपैयाँ, डिजेल २५.९३ रुपैयाँ र मट्टीतेल २०.२२ रुपैयाँमा खरिद गर्छ । सडक मर्मत कर, प्रदूषण शुल्क, मूल्य स्थिरीकरण कोष, मूल्य अभिवृद्धि कर, पूर्वाधार करसहित पेट्रोलमा ४२ रुपैयाँ ७३ पैसा, डिजेलमा २६ रुपैयाँ १५ पैसा र मट्टीतेलमा २ रुपैयाँ ८८ पैसा शुल्क लगाउने गरिएको छ । निगमले पनि प्रशासनिक खर्च, बिमा, ढुवानी भाडा, नाफासहित जोडेर खुद्रा बिक्री मूल्य पेट्रोल प्रतिलिटर ९६ रुपैयाँ, डिजेल ८५ रुपैयाँ र मट्टीतेलको पनि ८५ रुपैयाँ तोकेको छ । अब थप १० रुपैयाँ शुल्क लागेपछि खुद्रा मूल्य पनि स्वत: बढ्ने निगमका अधिकारीहरू बताउँछन् ।

तस्करी रोक्ने बहानामा शुल्क बढाउनु र उपभोक्तालाई भार थोपर्नु गलत भएको राष्ट्रिय उपभोक्ता मञ्चका अध्यक्ष प्रेमलाल महर्जनले बताए । ‘लकडाउनमा बसेका उपभोक्तालाई थप निराश बनाउन प्रतिलिटर १० प्रतिशत शुल्क थपिएको छ । सीमित वर्गको स्वार्थका लागि काम भयो,’ उनले भने, ‘तस्करी रोक्न प्रहरी, भन्सार कार्यालय छन् । उनीहरूलाई परिचालन गरेर पो तस्करी रोक्नुपर्ने हो ।’

पेट्रोल, डिजेल र मट्टीतेलको शुल्क बढेलगत्तै ढुवानी भाडा बढ्छ । यसले यातायात भाडा पनि बढाउँछ । ढुवानी भाडा बढेपछि उत्पादन लागत बढ्छ । त्यसको प्रत्यक्ष मार उपभोक्तालाई नै पर्ने जानकारहरू बताउँछन् । भारतीय आयल कर्पोरेसनले हरेका महिनाको १ र १५ तारिखमा इन्धनको नयाँ मूल्यसूची पठाउँछ । सोही मूल्यसूचीका आधारमा निगमले स्वचालित प्रणालीअनुसार मूल्य समायोजन गर्दै आएको छ ।

तत्काल पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य नबढ्ने निगमका कार्यकारी निर्देशक सुरेन्द्रकुमार पौडेलले बताए । ‘अर्थमन्त्रीज्यूले उपभोक्तालाई बोझ नपार्ने भन्नुभएको छ, निगमले पनि मूल्य बढाउने सोच बनाएको छैन,’ उनले भने, ‘बढेको मूल्य निगमको नाफाबाटै समायोजन गर्छौं ।’ निगमका अनुसार हाल प्रतिलिटर पेट्रोल र डिजेलमा करिब ५ रुपैयाँ नाफा छ ।

भन्सार शुल्क वृद्धिसँगै सर्वसाधारणलाई मासिक थप पौने २ अर्ब रुपैयाँ भार पर्ने देखिन्छ । बढेको भन्सार शुल्क शुक्रबारदेखि नै लागू भएको छ । यसअघि पेट्रोलमा प्रतिलिटर १५ रुपैयाँ २३ पैसा भन्सार शुल्क लाग्ने गरेको निगमका नायब कार्यकारी निर्देशक नागेन्द्र साहले बताए । अब पेट्रोल प्रतिलिटर २५ रुपैयाँ २३ पैसा, डिजेल प्रतिलिटर २.०३ रुपैयाँबाट बढेर १२.०३ रुपैयाँ र मट्टीतेल पनि २.०३ रुपैयाँबाट बढेर १२.०३ रुपैयाँ शुल्क लाग्नेछ ।

निगमका अनुसार पेट्रोल मासिक ५२ हजार किलोलिटर, डिजेल १ लाख ४६ हजार किलोलिटर र मट्टितेल २ हजार किलोलिटर आयात हुन्छ । ‘यस हिसाबले बढेको शुल्कबाट मासिक १ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ राजस्व उठ्छ,’ साहले भने । प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७७ ०७:४४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शवदाह गृहको ताल्चा फोडेर संक्रमितको अन्त्येष्टि 

विद्युतीय शवदाह गृहका कर्मचारी भागेपछि पदाधिकारीले ताल्चा फोडेर ललितपुरका कोरोना संक्रमितको शव अन्त्येष्टि
धुलिखेलकी सुत्केरी महिलाको शव पशुपतिसम्म ल्याउन कुनै शव वाहनले मानेनन्
बाँकेमा मृत्यु भएका युवाको शव डोजरले उठाएर लगेर गाडियो, बुटवलमा मृत्यु भएका पुरुषको शव ३० घण्टापछि सेनाले उठाएर अन्त्येष्टि गर्‍यो
मकर श्रेष्ठ

काठमाडौँ — कलेजोको बिरामी ५६ वर्षीय पुरुषको बुधबार साँझ ललितपुरको किस्ट मेडिकल कलेजमा मृत्यु भयो । कोरोनाकै कारण मृत्यु भएको रिपोर्ट पनि आयो । अब प्रहरी प्रशासनलाई फसाद पर्‍यो– शवको व्यवस्थापन कसरी गर्ने ! यही अन्योलका कारण शव रातभर अस्पतालमै रह्यो ।

भोलिपल्ट पनि दिनभरि शव उठेन । बिहीबार पौने ५ बजे बल्ल शव अस्पतालबाट निकालियो । राजदल गणका कर्णेल उत्तम सापकोटा र महानगरीय प्रहरी वृत्त सातदोबाटोका प्रहरी नायब उपरीक्षक मित्रबन्धु शर्माको टोलीले शव एस्कर्टिङ गरेर ६ बजे पशुपतिस्थित विद्युतीय शवदाह गृहमा पुर्‍यायो । तर, शवदाह गृहमा ताल्चा लगाइएको थियो । साँझ ७ बजेसम्म ड्युटी गर्नुपर्ने कर्मचारी कोरोनाले मृत्यु भएका व्यक्तिको शव ल्याउने खबर पाएपछि ६ बजेअघि नै ताल्चा लगाएर निस्किसकेका थिए ।

कर्णेल सापकोटाले पशुपति विकास कोषका पदाधिकारी र कर्मचारीसँग समन्वय गरेर शव लगेका थिए । ‘कर्मचारी तयारी अवस्थामा छन्, ल्याउँदा हुन्छ भनेपछि हामीले लगेका थियौं,’ घाटमा पुगेका एक प्रहरीले भने, ‘त्यहाँ शव पुर्‍याउँदा कर्मचारी कोही थिएनन् । गेटमा पनि ताल्चा लगाइएको थियो ।’

प्रहरीको समन्वयमा पशुपति विकास कोषका पदाधिकारीलाई बोलाइयो । कोषका सदस्यसचिव प्रदीप ढकालसहितको टोली आत्तिँदै आइपुग्यो । उनीहरू आउँदासम्म कोरोना संक्रमित पुरुषको शवलाई सेना र प्रहरीले सुरक्षा दिएर राखेको थियो । ‘म आफैं गएर ढोकाको ताल्चा फुटाएँ,’ ढकालले भने, ‘धुलिखेलमा मृत्यु भएकी संक्रमित महिलाको शव अन्त्येष्टि गरेर क्वारेन्टाइनमा बसेका साथीहरूलाई बोलाएर ती पुरुषको शव अन्त्येष्टि गर्‍यौं ।’ धुलिखेलकी महिलाको शव अन्त्येष्टि गरेको बिहीबार १३ दिन भएको थियो ।

सदस्यसचिव ढकालले पशुपतिस्थित किरियापुत्री घरमै क्वारेन्टाइनमा बसेका अर्जुन खड्का र पूर्णबहादुर कार्कीलाई बोलाएर शव अन्त्येष्टि गराएका हुन् । कर्मचारी व्यवस्थापन गर्न ढिलाइ भएपछि साढे ७ बजे मात्रै ती पुरुषको शव विद्युतीय शवदाह गृहमा हालिएको थियो । ‘साथीहरूसँग पीपीई केही थिएन, डराएर गएको हुनुपर्छ । हामीसँग पनि केही थिएन । अन्त्येष्टि गर्ने बेलामा प्रहरीले ल्याइदिए,’ संक्रमित व्यक्तिको शव व्यवस्थापनमा खटिएका पूर्णले भने, ‘डर पनि लाग्यो । अरूले नगरेको काम गर्न पाउँदा खुसी पनि भएँ ।’

शव अन्त्येष्टि गर्न डराएर भाग्ने चार जनालाई स्पष्टीकरण सोधिसकेको सदस्यसचिव ढकालले बताए । यसमा शाखा अधिकृत, खरिदार, इलेक्ट्रिसियन र कार्यालय सहयोगी छन् । ‘उनीहरूले आफ्नो ड्युटीको समय पूरा नगरी भागेकाले कारबाही हुन्छ,’ उनले भने । विद्युतीय शवदाह गृहमा शव व्यवस्थापन गर्न ६ जना कर्मचारी छन् । आठ/आठ घण्टाको ड्युटी समय निर्धारण गरेर दुई/दुई जना खटाइएको छ । दुई जनामध्ये एक जना ट्रली ठेल्ने, शव राखेको बाँसको खट मिलाउने र एक जना स्वीच थिच्ने इलेक्ट्रिसियन हुन्छन् । शव अन्त्येष्टिमा संलग्न दुई जना पुन: क्वारेन्टाइनमै फर्केका छन् ।

२४ सै घण्टा खुल्ने शवदाह गृहमा शुक्रबार १२ बजे पुग्दा पनि ताल्चा लगाइएको थियो । धुलिखेल अस्पतालमा मृत्यु भएकी सुत्केरी महिलाको शव जेठ ३ मा अन्त्येष्टि गरेपछि कोषले १० गतेसम्म बन्द गरेको थियो । २४ सै घण्टा खुल्ने विद्युतीय शवदाह गृह ११ गते बिहान ८ बजेदेखि बेलुका ७ बजेसम्म खुल्थ्यो । यी पुरुषको शव ल्याउनुअघि कर्मचारी निस्केका हुन् । बिहीबारको जस्तो समस्या नहोस् भनेर व्यवस्थापन समिति बनाइएको ढकालले बताए । थप कर्मचारीसमेत व्यवस्थापन गरिने उनले बताए ।

शव वाहन नपाएर ट्रकमा

आइतबार अस्पताल भर्ना भएका यी पुरुषको सोमबार कोरोना परीक्षण गर्न स्वाब निकालिएको थियो । मृत्युपछि उनको रिपोर्ट पोजिटिभ आएको हो । मृत्यु भएलगत्तै पनि उनको अन्त्येष्टि हुन सकेन । अन्त्येष्टि कसले गर्ने ? कहाँ गर्ने ? कुन गाडीमा लैजाने ? ललितपुरका प्रहरी प्रशासनले निर्णय लिनै सकेन । ‘उपत्यकामा पहिलो घटना भएकाले व्यवस्थापन गर्न केही समय लागेको हो,’ ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टले भने ।

प्रशासनले बिहीबार दिउँसो सुरक्षा निकायसँग छलफल गरेर सेनाले अन्त्येष्टि गर्ने र प्रहरीले समन्वय गर्ने निर्णय भयो । मृतकको शव लैजान प्रहरीले उपत्यकाका सबैजसो शव वाहन चालकलाई फोन गरे तर कसैले मानेनन् । ‘भएभरका शव वाहन चालकलाई पहिला सम्पर्क गर्‍यौं, कसैले जान मानेनन् । केहीले मोबाइल स्वीच अफ गरे, केहीले जान्नौं भने,’ एक प्रहरीले भने ।

भक्तपुरबाट गाडी ल्याएर संक्रमितको शव पशुपति पठाइएको ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भट्टले बताए । यसअघि भक्तपुर प्रहरी र सेनाले निजी गाडीलाई कोरोना संक्रमित बिरामी र मृत्यु भएको शव ओसार्ने गरी ‘मोडिफाई’ गरेको थियो । पशुपति विकास कोषले पनि भक्तपुरको वीरदल गणलाई भाडाको ट्रकलाई उपत्यकामा कोरोनाले मृत्यु भएकाको शव बोक्न मिल्ने गरी मोडिफाई गर्न दिएको थियो । यही ट्रकमा ती पुरुषको शव ल्याइएको हो । मोडिफाईको काम बाँकी छँदै ती पुरुषको शव लगिएको हो ।

कोरोना पुष्टि भएकाको शव व्यवस्थापनमा समस्या भएको यसपटक मात्रै होइन, काभ्रेको धुलिखेल अस्पतालमा मृत्यु भएकी सुत्केरीको शव व्यवस्थापनमा पनि उस्तै सकस परेको थियो । ती महिलाको शव पशुपतिको विद्युतीय शव दाहगृहमा व्यवस्थापन गर्ने निर्णय भए पनि शव वाहन पाइएको थिएन । भक्तपुर प्रहरी र सेनाले व्यवस्था गरेकै गाडीमा स्काउटका दुई युवा गएर ती महिलाको शव पशुपति ल्याइएको थियो । यी दुई जनालाई महिलाका श्रीमान् र धुलिखेल अस्पतालका सफाइ कर्मचारी सुमन नापितले सहयोग गरेका थिए ।

त्यस्तै बाँकेमा मृत्यु भएका युवाको शव व्यवस्थापन भने डोजरले उठाएर लगेर पुरिएको थियो । बुटवलमा मृत्यु भएका गुल्मीका पुरुषको शव पनि कसले कसरी भन्ने दुई दिनसम्म रह्यो । उनको शव पनि सेनाका दुई जनाले व्यवस्थापन गरेका थिए ।

हुनुपर्ने के हो ?

सरकारले कोभिड–१९ का कारण मृत्यु भएका व्यक्तिहरूका शव व्यवस्थापनसम्बन्धी संक्षिप्त कार्यविधि, २०७६ बनाएको छ । कार्यविधिमा कोरोनाका कारण मृत्यु भएको शव जथाभावी सद्गत गर्न नहुने उल्लेख छ । मृत्यु भएका व्यक्तिको सामान्यतया पोस्टमार्टम गर्नु नपर्ने र गर्नुपरेमा मृतकको फोक्सो तथा अन्य अंगमा जीवाणु जिउँदै हुन सक्ने हुनाले होसियारी अपनाएर गर्नुपर्ने हुन्छ । पोस्टमार्टम गरे यथेष्ट भेन्टिलेसनको व्यवस्था भएको कोठामा न्यून स्वास्थ्यकर्मीको उपस्थितिमा आवश्यक पीपीई प्रयोग गरेर गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कार्यविधिअनुसार शवलाई चाँडोभन्दा चाँडो अन्तिम संस्कार गर्ने स्थलमा पुर्‍याउनुपर्छ । शव लिन जानुपूर्व शव वाहनका चालक तथा कर्मचारीले पीपीई प्रयोग गर्नुपर्दछ । शवलाई अस्पताल वा घरबाट अन्तिम संस्कार गर्न लैजाने क्रममा अस्पतालका कर्मचारी, एम्बुलेन्सका कर्मचारी, सद्गत गर्ने व्यक्तिहरू र सद्गतमा सहभागी हुने मृतकका आफन्तजनले पन्जा, चस्मा, टोपी, मास्कसहितको पीपीईको प्रयोग गर्नुपर्छ । शवलाई कमभन्दा कम व्यक्तिले मात्रै छुने र शवमा लागेका पाइप, केथेटरलगायतका सामग्री हटाउनुपर्छ । शवको कुनै भागबाट रगत बगेको भए त्यस भागलाई होसियारीपूर्वक बन्द गरेर सुरक्षित हुनुपर्छ । कार्यविधिमा उल्लेख गरिएअनुसार शव अन्तिम संस्कार गर्ने स्थलतर्फ लैजान साधारण शव वाहनको प्रयोग गर्न सकिनेछ । त्यसैगरी मृतकको आफन्तले शव हेर्न चाहेमा शवलाई नछोइकन कम्तीमा एक मिटर टाढाबाट पालैपालो एक/एक जनाले शव हेर्न सक्नेछन् ।

मृतकको कूल धर्मअनुसार शवको सम्मान गर्दै आफन्तलाई समेत सुरक्षित राख्नुपर्ने हुन्छ । सद्गत गर्नुपूर्व आफ्नो परम्पराअनुसार शवलाई नछोइकन जल छर्कने, पाठ गर्ने तथा फूलमाला चढाउनेजस्ता क्रियाकलाप गर्न पनि पाइन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७७ ०७:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×