कोरोना नियन्त्रणमा सघाउन शिक्षा मन्त्रालयको छुट्टै समिति 

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — कोरोना भाइरस राेग (कोभिड-१९) को रोकथाम तथा नियन्त्रणमा सघाउन शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले पनि छुट्टै तयारी अघि बढाएको छ । मन्त्रालयले दुई दिनअघि विज्ञहरूसहितको समिति नै बनाएर अध्ययन–अनुसन्धान थालेको हो । पूर्वविज्ञानमन्त्री गणेश साह संयोजक रहेको उक्त समिति २८ सदस्यीय छ । 

विषयविज्ञहरू सम्मिलित ६ वटा उपसमितिसमेत गठन गरिएको मन्त्रीका स्वकीय सचिव पुरन केसीले जानकारी दिए । नेपाल खुला विश्वविद्यालयका उपकुलपति लेखनाथ शर्मा संयोजक रहेको शिक्षण विधि तथा विकल्प उपसमितिलाई कोभिड–शैक्षिक क्यालेन्डर, अनलाइन कक्षा सञ्चालन, प्रयोगात्मक अभ्यास, पाठ्यक्रम, तालिम, परीक्षा सञ्चालन र निरीक्षणलगायत योजना बनाउने जिम्मा दिइएको उनले बताए ।


कोरोनासम्बन्धी वैज्ञानिक चेतना तथा सञ्चार उपसमितिमा नास्टका प्राज्ञ दिनेशराज भुजू छन् । यो उपसमितिले जनमानसमा दिइने कोभिड–१९ सम्बन्धी सूचना तथा पूर्वतयारीसम्बन्धमा प्रतिवेदन तयार पार्ने जिम्मेवारी पाएको छ ।


त्यस्तै चिकित्सा शिक्षा आयोगका उपाध्यक्ष श्रीकृष्ण गिरी नेतृत्वको ‘डाइग्नोस्टिक एन्ड रेस्पोन्स’उपसमितिले कोरोना परीक्षण, र्‍यापिड टेस्ट, डाइग्नोस्टिक सेवा, प्रयोगशालाको सुविधा, परीक्षणको गुणस्तरलगायत विषयमा अध्ययन प्रतिवेदन तयार पार्नेछ ।


कोरोनासम्बन्धी वैज्ञानिक अनुसन्धान, तथ्यांक, प्रोटोकललगायत विषयमा अनुसन्धान गर्न नास्टका उपकुलपति सुनीलबाबु श्रेष्ठको नेतृत्वमा अनुसन्धान उपसमिति बनाइएको छ ।


युनेस्को नेपालका विज्ञान समिति संयोजक रामेशकुमार मास्केको नेतृत्वमा प्रविधि विकास तथा नवप्रवर्तन उपसमिति छ । यसले क्वारेन्टाइन सेवा, पीपीई डिजाइन र उत्पादन, सेनिटाइजर र साबुनको उत्पादन, मास्क, औषधि, एप्स निर्माण, रोबटिक्सजस्ता विषयमा अनुसन्धान प्रतिवेदन तयार पार्ने जनाइएको छ ।


यस्तै, मन्त्रालयका विज्ञान सचिव सञ्‍जय शर्माको संयोजकत्वमा नीति तथा वित्त उपसिमिति बनाइएको छ । यसले बजेट, नीतिगत सुधार, संस्थाहरूबीचको समन्वय, अनुसन्धानमा वैदेशिक संलग्नता र प्राथमिकता निर्धारणसम्बन्धी काम गर्नेछ ।


शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलको सक्रियतामा गठित समितिले एक सातादेखि ‘स्काइप’मा नियमित भिडियो संवाद गरिरहेको मन्त्रालयका एक अधिकारीले बताए । उपसमितिहरूले मन्त्रालयलाई तत्काल र भविष्यमा गर्नुपर्ने कामबारे सुझाव दिने संयोजक साहले जानकारी दिए ।


विशेषज्ञ, विभिन्न विश्वविद्यालय र अनुसन्धान निकायका प्रतिनिधिसँग मिलेर कार्ययोजना बनाउने काम भइरहेको समिति सदस्य भुजूले बताए । उनका अनुसार उपसमितिले पेस गरेका सुझावलाई कोभिड–१९ संकट नियन्त्रणका लागि कार्यान्वयनमा लगिनेछ ।

प्रकाशित : चैत्र २७, २०७६ १४:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

घरेलु मदिराबाट स्यानिटाइजर बनाउन सिकाइँदै

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — कोरोना भाइरसको त्रासले बजारमा स्यानिटाइजर अभाव भएपछि नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (नाष्ट)ले घरेलु मदिराबाट स्यानिटाइजर बनाउन सिकाउने भएको छ । 

ललितपुर महानगरपालिकाको आग्रहमा नाष्टले महानगरका २९ वटै वडाका प्रतिनिधिहरुलाई तालिम दिन लागेको प्रवक्ता सुरेशकुमार ढुंगेलले बताए । आइतबारदेखि नाष्टका रसायनशास्त्री वैज्ञानिक सजनलाल स्याउलाले तालिम दिनेछन् । ‘घरेलु रक्सीलाई अब स्यानिटाइजरको रुपमा पनि प्रयोग गर्न सकिने तरिका सिकाउन लागेका हौं,’ वैज्ञानिक स्याउलाले भने । प्रतिनिधिहरुलाई नाष्टकै प्रयोगशालामा स्यानिटाइजर बनाउने विधि सिकाइने छ ।

तालिममा सहभागीले घरेलु मदिरा आफैं ल्याउनुपर्नेछ । नाष्टबाट तालिम लिनेले आफ्‍ना वडामा सिकाउने छन् । यसअघि नाष्टले ललितपुर महानगरका दुई जनालाई तालिम दिइसकेको छ ।

रक्सीबाट यसरी बनाइन्छ स्यानिटाइजरः

घरेलु रक्सीमा ४० प्रतिशत इथानोल हुन्छ । यसका लागि डिस्टिलेशन प्रक्रिया (फ्रयाक्सनल डिस्टिलेसन) बाट रक्सीमा भएको पानीको मात्रालाई घटाएर इथानोलको मात्रा ९५–९६ प्रतिशत पुर्‍याइन्छ । यसका लागि मदिरालाई निश्चित ताप दिएर पानीको मात्रा वाष्पीकरण गरी हटान्छ ।

त्यसपछि प्राप्त हुने इथानोलमा केही मात्रामा पानी हाल्ने र विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्डअनुसार स्यानीटाइजर तयार गरिने नाष्टका वैज्ञानिक स्याउलाले बताए । इथानोलमा गिल्सेरोल र हाइड्रोजन पेरोअक्साइड राखेर घोललाई मिलाइन्छ ।

‘अल्कोहल’ को सक्रिय मिश्रण भएकाले यो हातमा टिकिरहन सक्दैन । इथानोलमा गिल्सेरोल हाल्दा उडेर जान पाउँदैन । कीटाणु मार्नका लागि अल्कोहललाई ९ सेकेन्ड चाहिने भएकाले त्यसलाई अड्याउन गिल्सेरोल मिसाइन्‍छ । घोलमा ब्याक्टेरिया नआउन् भनेर हाइड्रोजन पेरोअक्साइड राखिन्छ ।

नाष्टको अनुसन्धानअनुसार घरेलु ७ लिटर रक्सीबाट करिब २ लिटर स्यानिटाइजर बन्छ । सय एमएलको स्यानिटाइजरमा ८० एमएल इथानोल र २० एमएल पानी, हाइड्रोजन पेरोअक्साइड र गिल्सेरोल हुन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र १, २०७६ २१:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×