वायु प्रदूषण स्वाट्टै घट्यो

डाँडाकाँडा र हिमशृंखला छर्लङ्गै 
काठमाडाैंसहित देशका विभिन्न स्थानमा यतिबेला पीएम २.५ को मात्रा विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले तोकेको मापदण्डजत्तिकै र कतिपय स्थानमा त्यो भन्दा पनि कम छ । 
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — राजधानीका सडक खाली छन्, आकाश निलो । उपत्यकावरिपरिका डाँडाकाँडा र उत्तरतिरका हिमाल छर्लङ्ग देख्न सकिन्छ । लकडाउनसँगै काठमाडौंसहित देशैभर वायु प्रदूषण स्वाट्टै घटेकाले यस्तो भएको हो । वातावरण विभागका सूचना अधिकारी शंकरप्रसाद पौडेलले वायु प्रदूषण मापन गर्ने देशका सबै मापन केन्द्रमा प्रदूषणको मात्रा अत्यधिक न्यून पाइएको जानकारी दिए ।

उनका अनुसार आंँखाले देख्न नसकिने धुलोका कण (पीएम २.५) को मात्रामा उल्लेख्य गिरावट आएको छ । काठमाडांैसहित देशका विभिन्न स्थानमा यतिबेला पीएम २.५ को मात्रा विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले तोकेको मापदण्डजत्तिकै र कतिपय स्थानमा त्यो भन्दा पनि कम देखिएको छ ।


काठमाडौंको रत्नपार्कमा आइतबार पीएम २.५ को मात्रा प्रतिघनमिटर हावामा २३ माइक्रोग्राम रेकर्ड भएको छ । डब्लूएचओले पीएम २.५ को मात्रा २५ माइक्रोग्राम (प्रति २४ घण्टा) तोकेको छ । सरकारले प्रतिघनमिटर हावामा पीएम २.५ को मात्रा ४० माइक्रोग्राम तोकेको छ ।


सूचना अधिकारी पौडेलका अनुसार आइतबार पीमए २.५ शंखपार्कमा २५, भैंसेपाटीमा २७, पोखरामा २३, धुलिखेलमा १९, दमकमा ३५ र दाङमा १५ माइक्रोग्राम रेकर्ड भएको छ । यसअघि यी सबै स्थानमा पीएम २.५ को मात्रा सरकारले तोकेको मापदण्डभन्दा कयौं गुणा बढी रेकर्ड भएको थियो ।


यस्तै, धनकुटामा २७, नेपालगन्जमा १७.५, पोखरा विश्वविद्यालय क्षेत्रमा २६.३ माइक्रोग्राम रेकर्ड भएको छ । सिमरामा भने पीएम २.५ को मात्रा अहिले पनि ११२ माइक्रोग्राम देखिएको छ ।

डब्लूएचओले १० माइक्रोग्राम भएको क्षेत्रलाई सुरक्षित हुने बताएको छ । उसले कुनै स्थानमा पीएम २.५ को मात्रा ४४.४६ माइक्रोग्राम छ भने त्यो संवेदनशील किसिमका व्यक्ति र समूहका लागि अस्वस्थ मानिने जनाएको छ ।


वातावरण विभागले सन् २०१७ मा गरेको अध्ययनमा जाडो महिनामा काठमाडौंमा पीएम २.५ को मात्रा १८० माइक्रोग्रामसम्म पुगेको पाइएको थियो ।


घरभित्र र बाहिरको वायु प्रदूषणका कारण बर्सेनि विश्वमा ७० लाख मानिसको ज्यान जाने गरेको तथ्यांक छ । वायु प्रदूषणका कारण स्ट्रोक, मुटुसम्बन्धी रोग, फोक्सोको क्यान्सरजस्ता रोगको सम्भावना हुन्छ । विश्वको जनसंख्याको ९२.५ प्रतिशतभन्दा बढी मानिस हावामा डब्लूएचओले तोकेको मापदण्डभन्दा बढी पीएम २.५ रहेको स्थानमा बस्छन् ।


फागुनमा आईक्यू एअरले प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन’ मा पनि अघिल्लो वर्षभन्दा यो वर्ष वायुको गुणस्तरमा सुधार आएको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको थियो । गत वर्ष आँखाले देख्न नसकिने धुलोको कण (पीएम २.५) को मात्रा प्रतिघनमिटर हावामा सरदर ५४.४ माइक्रोग्राम रहेकामा यो वर्ष ४४.५ माइक्रोग्राममा झरेको उसले उल्लेख गरेको छ ।


किन घट्यो ?

विभागको अध्ययनअनुसार वायु प्रदूषणको मुख्यस्रोत सवारी साधन हुन् । ‘सवारी साधन ठप्पप्राय: भएकाले प्रदूषण घटेको हो,’ पौडेलले भने । काठमाडौंमा मात्र करिब २० लाख सवारी गुड्छन् । यतिबेला एम्बुलेन्सबाहेक अनावश्यक गाडी गुडेका छैनन् ।


वायु प्रदूषणको दोस्रो ठूलो स्रोत मानिने इँटाभट्टा र कलकारखाना सबै बन्द छन् । त्यसले पनि राहत मिलेको हो । कृषिका लागि हुने नियन्त्रित आगोसमेत रोकिएकाले प्रदूषण हुन पाएको छैन ।


आकाश र हिमशृंखला छर्लङ्गै

वातावरणरणविद् उत्तमबाबु श्रेष्ठ कोभिन १९ को संक्रमण रोक्न लगाइएको डाउनका कारण विश्वभरको वायु प्रदूषण उल्लेख्य रूपमा घटेको उल्लेख गर्छन् ।


सामाजिक सन्जालमा फेसबुकमा उनले लेखेका छन्, ‘काठमाडौंमा यति स्वच्छ आकाश अझ यो समयमा कहिल्यै देखिएको थिएन भन्दैछन् मान्छेहरू । लाग्छ, मानवताको गति केही समय रोकिँदा पृथ्वीले श्वास फेर्न पाउँदो रहेछ । एडवार्ड विल्सनले ठीकै भनेका रहेछन् कि क्या हो ?’ प्रकाशित : चैत्र १७, २०७६ १९:५६

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘डलर बिदेसिन रोक्न मरिच, केराउ र छोकडा आयात बन्देज’

विज्ञ भन्छन्– यो उचित भएन
राजु चौधरी

काठमाडौँ — कोभिड–१९ को संक्रमण फैलने त्राससँगै सरकारले लकडाउन गरेपछि समग्र अर्थतन्त्रमा असर पुगेको छ ।

यसलाई दृष्टिगत गरी सरकारले आइतबार राहत प्याकेजसमेत सार्वजनिक गर्‍यो । प्याकेजअन्तर्गत सुनको दैनिक आयात कोटा घटाउनेदेखि खाद्यवस्तु आयातमा प्रतिबन्ध लगाउनेसम्म छन् ।
प्याकेज सार्वजनिक कार्यक्रममा अर्थमन्त्रीसमेत रहेका युवराज खतिवडाले केराउ, मरिच, छोकडा, सुपारी मदिरा जस्ता वस्तको आयात अर्को व्यवस्था नभएसम्म रोक लगाइएको बताए ।
विज्ञहरू भने सरकारले सवारीसाधन र सुनमा गरेको कडा उचित भए पनि केराउ, मरिच र छोकडाको प्रतिबन्ध उचित नभएको तर्क गर्छन् । उनीहरूका अनुसार मरिचलाई आयुर्वेदिक डाक्टरले पनि खान सिफारिस गर्ने गरेका छन् । तर यो स्वदेशमा उत्पादन हँुदैन । हरियो केराउ स्वदेशमा उत्पादन भए पनि पर्याप्त छैन । यीबाहेक छोकडा पनि स्वास्थ्यका लागि प्रतिकूल नभएको अर्थविद् केशव आचार्यले बताए । ‘सुनको कोटा घटाउनु ठीकै हो । तर केराउ, मरिच र छोकडा किन रोकियो, अचम्म लाग्यो,’ उनले भने ।
कार र सुन आयातमा कडाइ गरिनुले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने पूर्व वाणिज्य सचिव पुरुषोत्तम ओझाले बताए । ‘सुनसँगै सुपारी, मदिरा पनि आवश्यक छैन,’ उनले भने । यद्यपि, मरिच, केराउ, छोकडा भने आयात रोक्न नपर्ने उनको भनाइ छ । ‘बाहिरबाट आयात भएर पुन: भारततिर तस्करी हुने वस्तु रोक्नु राम्रो हो । अनावश्यक वस्तु र व्यापारमा विचलन ल्याउने वस्तु रोक्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘तर केराउ रोक्नुहुँदैन ।’
भन्सार विभाग स्रोतले भने डलर बिदेसिनबाट रोक्न आयातमा केही कडाइ गरिएको बताएको छ । विभागको तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्षमा ७ हजार ४ सय ९३ केजी सुन आयात भएको थियो । उक्त सुन खरिदमा ३४ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ८ महिनामा २ हजार २ सय ५० किलो सुन आयात भएको छ । यसका लागि १२ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ बिदेसिएको छ ।
‘सुनकै लागि अर्बौं रुपैयाँ बाहिरियो,’ भन्सारका एक अधिकारीले भने, ‘आयात कोटा ५० प्रतिशत घटेपछि रकम स्वदेशमै रहन्छ ।’ विभागका अनुसार गत वर्षमा सुपारी ९ हजार १ सय २८ टन आयात भएको थियो । अहिले ८ महिनामै १५ हजार १८ टन आयात भएको छ । सुपारी खरिद गर्न मात्र ८ महिनामै २ अर्ब १० करोड रुपैयाँ बिदेसिएको छ ।
सुपारी औपचारिक रूपमा आयात भएर अनौचारिक रूपमा बाहिरिएको आशंका रहेको ती अधिकारी बताउँछन् । जसले गर्दा आयात रोक्ने निर्णय भएको उनको भनाइ छ । छोकडाको आयात पनि उलेख्य बढेको छ । गत वर्ष करिब २४ करोड रुपैयाँको २ हजार ८ सय ६७ टन आयात भएको छोकडा चालु आवको ८ महिनामै २८ हजार ७ सय ५९ टन आयात भएको विभागको तथ्यांक छ । यसमा २ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको छ । गत वर्ष ४ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँको आयात भएको केराउ चालु आवको ८ महिनामै ५ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ । यस्तै चालु आवको ८ महिनामा २ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँको मरिच आयात भएको विवरणमा छ । अघिल्लो वर्ष मरिच आयातमा ६ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको थियो ।
अर्थविद् आचार्य भने यस्ता वस्तु अहिले चोरी निकासी हुन नसक्ने दाबी गर्छन् । ‘नाका सबै बन्द छन् । खाद्य वस्तु भारततर्फ चोरी निकासी गर्न सम्भव छैन,’ उनले भने, ‘तस्करी हुने कल्पना पनि गर्न सकिन्न ।’

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७६ १९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×