स्थानीय सरकार सक्रिय हुनुको विकल्प छैन - समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

स्थानीय सरकार सक्रिय हुनुको विकल्प छैन 

महामारीसँग जुध्‍ने तयारी : स्थानीय सरकार, गहन जिम्मेवारी
डा‍. श्याम भुर्तेल

काठमाडौँ — अहिले संसारभर कोरोनाको महामारी आइलागेको छ । विश्वव्यापी रुपमा नै र हाम्रै सन्दर्भमा पनि निकै ठूलो चुनौतीका रुपमा यो आएको छ । यो चुनौती सानोतिनो हैन, जीवनमरणकै सवाल जोडिएजस्तो देखिन्छ । 

नेपालको अहिलेको संविधानले स्थानीय सरकारलाई बलियो र प्रभावकारी बनाएको सबैलाई थाहै छ । यो सन्दर्भमा स्थानीय सरकारहरुले यो परिस्थितीमा कुन तहसम्मको काम गर्न सक्छन् ?


सबैको उस्तै रहेछ

स्थानीय सरकारहरुले आफूले कुन तहसम्मको काम गर्न सक्छन्, पहिल्यैं त्यसवारे आफ्नो क्षमता आँकलन गर्नुपर्छ । समुदायस्तरमा आधारित भएर आफ्नो क्षेत्रमा सहजीकरण गर्नेदेखि लिएर आफ्नो क्षेत्रको समस्या पहिल्याई काम गर्न सक्छन् । इटालीमा यस्तो महामारी छ, त्यहाँ पनि स्थानीय सरकारले प्रभावकारी काम गरेको छ भन्ने खासै आएको छैन । त्यति लामो समयदेखि सक्रिय भएका र काम गरेका संस्थाहरु पनि अलमलमा रहेछन् भन्ने देखियो ।


सायद अब आएर अमेरिकनहरुले पनि शक्तिको विकेन्द्रिकरण गर्नुपर्ने रहेछ भनेर महसुस गर्छन् कि ? अधिकार र शक्तिजति हृवाईटहाउसमा थुप्रियो । स्थानीय संयन्त्र अलमल भएजस्ता देखिए । राम्रो संयोजन हुन सकेन । त्यसो नभएको भए यो विपतको बेलामा केही काम त हुन्थ्यो होला नि ! संयोग मान्नुपर्छ, भूकम्पको बेलामा नभएको यस्तो संयन्त्र अहिले हामीले पाएका छौं । त्यसैले स्थानीय तह सबैभन्दा सक्रिय हुनुपर्छ ।


भारतमा अहिले मजदुरहरु लकडाउनको आदेश उल्लंघन गर्दै हिँडिरहेका छन् । मान्छेहरु खान न नपाए पनि कसरी एकै ठाँउ भोकै मरेर बस्ने ? बरु हिँड्ने भन्ने मनस्थिति आउँछ । त्यहाँ केन्द्रीय र प्रदेश सरकारले पनि सकेन । केन्द्र र प्रदेशस्तरका संरचना फितला रहेछन् भन्ने देखियो । उनीहरुको स्वास्थ्य सेवा र खाद्य सुरक्षाको सेवा किन यति फितलो भयो ? हामीले सिक्नुपर्ने हुन्छ । उसको पञ्चायत भनिने गाँउ तहको संरचना परिचालन गर्ने संरचना निकै कमजोर छ । तर जहाँ पुग्नुपर्ने हो, सकेन । माथिमात्रै पखेंटा फिजाएर भएन । उसको तुलनामा हाम्रो संरचनागत उपस्थिति बलियो छ ।


यस्तो सबैतिर फैलिएको महामारीमा प्रभावकारी रुपमा काम गर्न शक्ति र अधिकार एकैतिर हुनुको साटो सबैतिर बराबर जिम्मेवारी बाँडिनुपर्ने रहेछ भन्ने देखिन्छ । यो विपत्को बेलामा मात्रै होइन कि त्यसको तयारी थाल्दादेखि नै सोच्नुपर्ने विषय हो ।


अमेरिकामा चिकित्सकको रुपमा काम गरिरहेको मेरो छोरासँग म नियमित गफ गरिरहेको हुन्छु । उसको कुरा सुन्दा मलाई जर्मनी र रुसका युद्धका बेला सैनिकहरुको मनस्थितिको झल्को पाउँछु । युद्धमा सिपाहीहरु धमाधम मर्न थालेपछि पछाडिको सिपाहीले लडेको सिपाहीको हतियार टिपेर लड्छ । उ पनि ढल्छ, उ पछाडिकोले त्यसैगरी हतियार टिपेर लडेको छ । अहिले उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मीहरुको त्यही हालत भएको छ । विकसित भनिएका मुलुकहरुको त त्यो हालत छ भने दुई/तीन वर्षअघि संरचना बनेर बामे सर्दै गरेका निकायहरुलाई कसरी सबै कुरामा प्रश्न उठाउन मिल्ला र ?


के गर्ने ?

हाम्रा स्थानीय सरकारहरुले अब क्वारेन्टाईन निर्माणदेखि लिएर आम मानिसहरुको स्वास्थ्यको आँकडा र तथ्यांक अध्यावधिक राखेर व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । त्यसले चुनौतीको सामना गर्न सजिलो बनाउँछ । खाद्य सुरक्षाको जिम्मेवारी पनि अब उनीहरु सामू नै छ । यो अवस्थामा भोकमरीसँग लड्नेदेखि लकडाउनका बेलामा विपन्नहरुका बारेमा पनि बोलिदिनुपर्छ ।


अहिले स्थानीय सरकारहरुले केही न केही त गरेका छन् । क्वारेन्टाईन भनेका छन्, विद्यालय खाली गराएका छन् । कोषहरु बनाएका छन् । संघीय सरकारले पनि के नै पो गरेका छन् भनेर हेर्ने हो भने स्थानीय सरकारका काम ठीकै छन्, सराहनीय नै हुन् भन्ने मान्नुपर्छ । कुनै न कुनै रुपमा जिम्मेवारी लिएको देखिन्छ । फेरि योखालको विपत्ती होला भन्ने कसैले सोचेकै थिएन । सोचेको भए विकसित भनिएका मुलुकहरु पनि यति छिटो हायलकायल हुने थिएनन् । स्थानीय सरकारहरुले यो चुनौती बहन गरेर अघि बढ्नुपर्छ, यो अवसर समेत हो ।


इबोलाजस्ता महामारीका बेलामा कतिपय अफ्रिकी मुलुकहरुका स्थानीय सरकारले गरेका कामकारबाही सराहानीय थिए । समुदाय सशक्त भएका ठाँउमा यस्ता ठूला समस्याहरुसँग जुध्न केही सहज हुन्छ । अहिले मलाई महशुस भएको कुरा के हो भने स्थानीय सरकारहरुबीच पनि संयोजन, समन्वय र सूचना अदानप्रदानबाट थप प्रभावकारी काम गर्न सक्छन् ।


अहिले रोग फैलिन नदिने तयारीसँग खाद्यको अधिकार (जसलाई तत्कालका लागि भोकमारी भनेर जोड्छौं) त्यो अत्यावश्यक छ । स्थानीय सरकारहरुले त्यसको तयारी गरेका छौं त भनेका छन्, तर व्यवहारमा नै तयारी थाल्नु बुद्धिमत्तापूर्ण काम हुन्छ । ५ करोड छुट्यायौं भनेर भनेका छन्, त्यो कसरी परिचालन गर्छन् खुलेको छैन । अहिले नै त्यसको तयारी थाल्नुपर्छ ।


अहिले सचेतनाको काम सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ र त्यो जरुरी छ । समुदायमा जोखिममा परेका व्यक्तिहरु पहिचान गर्न र उनीहरुलाई अलग गरेर संक्रमण फैलिन नदिन स्थानीय सरकारको जस्तो प्रभावकारी काम अरुले गर्न निकै कठीन हुन्छ । हामीले यहाँ काठमाडौं वा वरपरका सहरको नजरले हेर्दा विदेशबाट मात्रै मानिसहरु आएजस्तो देखिन्छ । यथार्थमा काठमाडौंबाट पनि त्योभन्दा ठूलो संख्यामा मानिसहरु गाँउ पसेका छन् । तिनीहरुकै पनि तथ्यांक विवरण र अरु सूचना संकलन गर्न आवश्यक हुन्छ ।


अहिले वडा तहमा क्वारेन्टाईन बनाइरहेका छन् । उनीहरुले आफैं गरेका हुन्। केन्द्रको निर्देशनपछि काम थालेका होइनन्, यसलाई सकारात्मक रुपमा लिनुपर्छ । स्थानीय समुदाय नै जिम्मेवा भएर लाग्नु सकारात्मक पक्ष हो ।


अब कोरोनाले भन्दा पनि भोकले मरिन्छ कि भन्ने डर सबैमा पसिसकेको छ । भोलीका दिनमा उत्पादन, वितरण र संकट निवारणका लागि स्थानीय सरकारले सोच्नुपर्ने देखियो । भारतमा गहुँ पाकेको छ । त्यसको व्यवस्थापन अहिले उनीहरुका लागि ठूलो चुनौती हो । हाम्रोमा पनि अन्नको भण्डारण अहिलेको प्रमुख चुनौती हो ।


स्थानीय सरकारहरु कतिपय बेलामा वरपरको लहड देखेर त्यसैअनुसार चले भन्ने देखिएको छ । केन्द्रीय संयन्त्र पनि लहडमै चलेको अवस्थामा उनीहरुको काम र क्रियाकलाप अनौठो होइन । कतिपय विषयमा त उनीहरु संघीय सरकार भन्दा पनि स्पष्ट भएर तयारी गरेको देखिन्छ ।


हामी यस्ता आपद्को सामना गर्न कति अपरिपक्व र तयारीबिहीन रहेछौं भन्ने त कोरोनाले केही महिनामा देखाइदिइसक्यो । विश्वव्यापी रुपमा हातेमालो गर्दा त नसकिएको अवस्थामा स्थानीय सरकारले ‘छु मन्तर’ गरेर उपचारबाहेकका सबै विषय समाधान गरिदिन्छन् भन्ने कल्पना गर्नु मुर्खता हो । तर, जति पनि तयारी र रोकथामका काम हुन्, तिनीहरुले प्रभावकारी रुपमा गर्नुपर्छ । भोलि खाद्य संस्थानलगायतले अन्न नै बाँड्नुपर्‍यो भने चाहिने त पालिकाहरु हो, अझ वडा सदस्यहरु हुन् ।


स्थानीय समूदायको पहिचान र स्थानीय सामाजिक संरचनाको विषयमा हामीहरु कतिपय विकसित र पश्चिमा मुलुकहरुभन्दा अगाडि रहेछौं भन्ने महशुस हुन्छ । यसो हेर्दा, उनीहरुको अनुपात हेर्ने हो भने सामाजिक सम्बन्ध र पारिवारिक शक्ति पनि हाम्रो परिपक्व रहेछ । त्यसैले यो महामारीको सामनामा अलि सशक्त रुपमा लाग्नुपर्छ, सचेतना हुनुपर्छ । आफ्ना निकायलाई तयार र परिपक्व बनाउनुपर्छ अनि सामाजिक मेलमिलाप र सौहाद्रता कायम राख्नुपर्छ । मानिसको जिविकाको विषयमा तयारी गर्न ढिलाई गर्नुहुन्न ।


(२०७३ सालमा गठित स्थानीय तह पुनसंरचना आयोगका सदस्यसमेत रहेका स्थानीय शासनविज्ञ भुर्तेलसँग कान्तिपुरका कृष्ण ज्ञवालीले गरेको कुराकानीमा आधारित ।)

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७६ ११:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खेलाडी जन्माउने सहर 

सीमान्त सहर काँकडभिट्टा खेलाडीहरूको नामले चिनिँदै 
पर्वत पाेर्तेल

काँकडभिट्टा — झापा  खेलकुदका लागि मलिलो भूमि हो  । त्यसमा पनि सुदूर पूर्वको सीमावर्ती सहर काँकडभिट्टा झनै उर्वर छ ।  क्रिकेट, फुटबल, ब्याडमिन्टनदेखि बुद्धिचालसम्मका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी जन्माएको छ यो सहरले । पुरुष, महिला र बहिरा क्रिकेटरहरूको त ठूलै संख्या छ यहाँ । फुटबल, ब्याडमिन्टन र बुद्धिचालमा पनि अब्बल । 

५० को दशकदेखि यो सहरले अब्बल खेलाडी जन्माइरहेको छ । फुटबलमा नरोत्तम गौतम र सन्देश श्रेष्ठ पहिलो पुस्ताका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी हुन् । उनीहरूको सिको गर्दै महेश सरकार, दीपक खवास हुर्किए । अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी बन्दै यो सहरको नाम चम्काए । पछिल्लो पुस्ता पनि चम्किँदै छ । एन्जल गुरुङ, दिवस उराव र दिनेश मुर्मु उमेर समूहका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी हुन् । ‘अझै धेरै अब्बल खेलाडी जन्माइरहेको छ यो सहरले,’ यु–१५ राष्ट्रिय महिला फुटबलका प्रशिक्षक मीन बस्नेतले भने, ‘खेलाडीहरूले सहरको नाम राखेका छन् ।’

काँकडभिट्टाले नौ जना अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटर जन्माइसक्यो । लाक्पा लामा, मनोज कटुवाल मात्रै होइन, महिला क्रिकेट टिमकी कप्तान रुविना क्षत्रीदेखि ज्योति दनुवारसम्म । कुनै बेला क्रिकेटरद्वय लाक्पा र मनोज सिंगो झापाका सान थिए । यी दुई खेलाडीको प्रेरणाबाट सुनील विष्ट र सन्नी पुन तथा महिला क्रिकेटमा रुविना क्षत्री र काजोल श्रेष्ठहरू जन्मिएका हुन् । बहिरा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटरहरू सुमन चौहान र मिलन अधिकारी पनि यो सानो सहरका बासिन्दा हुन् ।

रुविना र काजोलसहित रोमा थापा, संगीता राई, अप्सरी खातुन, सबनम राईहरू महिला क्रिकेटका धरोहर हुन् । यु–१९ का महिला खेलाडी निङमा शेपा, लकिता राजवंशी र ज्योति दनुवारहरू दोस्रो पुस्ताका महिला क्रिकेटर हुन् । ‘नेपाली महिला क्रिकेट टिममा काँकडभिट्टाको सधैं वर्चस्व हुने गरेको छ,’ महिला क्रिकेट टिमकी कप्तान रुविनाले सुनाइन्, ‘नौ जना त यहाँकै छौं ।’

महिला क्रिकेटर उत्पादनको श्रेय प्रशिक्षक वीरु श्रेष्ठलाई जान्छ । श्रेष्ठ खेलाडीको लगनशीलतालाई पनि महत्त्वपूर्ण मान्छन् । ‘महिलाले पनि क्रिकेट खेल्छन् र भन्ने तहको हाम्रो समाजलाई महिलाले नै गरेर देखाइदिएका छन्,’ उनले भने, ‘तर अझै धेरै गर्न बाँकी छ ।’ उनी अझै धेरै खेलाडी उत्पादन गर्ने योजनामा छन् ।

बहिरा क्रिकेटहरू सुमन र मिलन सन् २०१२ मा पाकिस्तानमा भएको दोस्रो एसिया बहिरा क्रिकेट कपमा सहभागी भएका थिए । पछिल्लो समय भने यी दुवै निराश छन् । बहिरा क्रिकेट प्रतियोगिता नहुँदा उनीहरूले आफ्नो प्रतिभा देखाउन पाएका छैनन् ।

दायाँबाट रोमा थापा, अपसरी खातुन, मनोज कटुवाल र संगीता राई
विगतमा राष्ट्रिय टिम वा उमेर समूहमा क्षेत्र नम्बर १ विराटनगरको दबदबा थियो । त्यही दबदबाका बीच सन् २००० मा मनोज र लाक्पाले एकैपटक यु–१७ राष्ट्रिय टोलीमा बंगलादेशबाट डेब्यु गरेका थिए । २००१ मा यु–१९ एसीसी कप पनि खेले दुवैले । २००२ मा सिंगापुरबाट राष्ट्रिय टिममै डेब्यु गरे । छोटो समयमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए मनोज र लाक्पाले । उनीहरू टिममा टिक्न भने सकेनन् । मनोज नेपाली राष्ट्रिय टोलीका सदाबहार र उत्कृष्ट विकेटकिपर थिए । बल पक्रने फरक शैलीका कारण खेलाडी वृत्तमा उनी ‘मङ्की’ उपनामले चर्चित थिए । सन् २००२ मा न्युजिल्यान्डमा सम्पन्न यु–१९ विश्वकपमा ‘टप टु’ विकेटकिपरमा उनी परेका थिए । मनोज अहिले नेपाल प्रहरीको क्रिकेट टिमका प्रशिक्षक छन् ।

एकताका नेपाली टोलीको निलो–रातो जर्सीमा पिचमा देखिन्थे लाक्पा । अहिले उनी व्यावसायिक रूपमा क्रिकेट खेल्दैनन् । अन्तर्राष्ट्रिय अर्थोडक्स लेग स्पिनर लाक्पा क्रिकेट संघमा आबद्ध छन् । लाक्पाले २७ भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा उनले ५० भन्दा बढी विकेट लिइसकेका छन् ।

सन् २००९ मा कुवेतमा भएको यु–१९ एसीसी कपबाट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा करिअर सुरु गरेका सन्नी पुन क्रिकेटबाट पलायन भइसकेका छन् । ब्याटिङ र किपिङमा अब्बल उनी आईसीसी टी–२० विश्वकपका लागि नेपाली टोलीको क्लोज क्याम्पमा परेका थिए । तर टिममा परेनन् । ‘मौका पाएको भए म उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेर देखाइदिन्थेँ,’ सन्नीले भने, ‘मौका पाउनै गाह्रो भयो ।’

झापालीको फुटबल क्रेज

महिला क्रिकेटकी कप्तान बन्नुअघि रुविनाले सन् २००९ मा मलेसियामा भएको टी–२० महिला क्रिकेट प्रतियोगितामा सिंगापुरविरुद्धको रोमाञ्चक खेलमा डेब्यु गरेकी थिइन् । डेब्यु खेलमै उनले लगालग पाँच विकेट लिर्दै विश्व कीर्तिमान बनाइन् । काजोल, सबनम, रोमा, अप्सरी र संगीताले पनि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा राम्रो छवि बनाउदै आफू र सहर चिनाइरहेका छन् ।

इन्डोर खेलकुद बुद्धिचाल र ब्याडमिन्टनमा पनि यहाँका खेलाडी अब्बल छन् । बुद्धिचालमा विश्वविजय घिमिरे नबिर्सिइने नाम हो । बलिमान गुरुङ, भरत गुरुङहरू पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका बुद्धिचाल खेलाडी हुन् । ब्याडमिन्टनमा अमिता गिरी, गौरव दाहाल, जेसिका गुरुङ, सुनैना मुखिया र प्रनिशसिंह ठकुरीले सहरको नाम चम्काएका छन् । जिल्ला खेलकुद विकास समिति झापाका पूर्वअध्यक्ष शंकर थापा भन्छन्, ‘हाम्रो सहर खेलाडी जन्माउने कारखाना हो ।’

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७६ ११:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×