‘खुला सीमा बन्द गर’

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — कोभिड–१९ रोकथामका लागि नेपाल–भारत खुला सीमालाई निश्चित समयका लागि बन्द गर्नुपर्नेमा कूटनीतिक जानकार र विज्ञहरूले जोड दिएका छन् । भारतमा संक्रमितको संख्या बढ्दै गएकाले सीमाको आवागमन र जनसम्पर्कका विषयमा पुनरावलोकन जरुरी रहेको उनीहरूले बताएका छन् । 

भारतका लागि पूर्वराजदूत दीपकुमार उपाध्यायले द्विदेशीय सीमा केही समयका लागि भए पनि बन्द गर्नैपर्ने स्थिति देखिएको बताए । ‘खुला सीमा भनेर मानवीय अर्थमा मात्रै ख्याल गर्ने अहिले अवस्था छैन,’ गृह जिल्ला कपिलवस्तुमा रहेका उपाध्यायले टेलिफोनमा भने । भारतमा कोभिड–१९ बाट ४ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने केरला, चण्डीगढ, पश्चिम बंगालसहितका राज्यमा संक्रमितको संख्या साढे २ सय नाघिसकेको छ ।


सीमा व्यवस्थापन गर्न र नागरिक आवागमनको रेकर्ड अद्यावधिक गर्न ढिला भइरहेको पूर्वराजदूत उपाध्यायले बताए । ‘नेपाल–भारत खुला सीमा भन्नासाथ आवतजावत गर्ने दुई देशका नागरिकको सरोकारमा मानवीय पक्षलाई मात्रै जोडेर हेर्ने गरिन्छ,’ उनले भने, ‘को आयो, को गयो । थाहा भइरहेको देखिँदैन । अब एउटा अवसर ठानेर द्विदेशीय नाकामा तत्काल कडाइ गर्नैपर्छ ।’ विकसित र प्राविधिक क्षमता भएका अमेरिकी/युरोपेली मुलुकमा समेत कोभिड–१९ नियन्त्रणबाहिर रहेकाले खुला सीमालाई दुरुपयोग गर्नै नमिल्ने उपाध्यायको तर्क छ ।


जेनेभास्थित राष्ट्रसंघीय नियोगका पूर्वस्थायी प्रतिनिधि दिनेश भट्टराईले पनि नेपाल–भारत खुला सीमालाई तुरुन्त नियन्त्रण र अनुगमन गर्नुपर्ने सुझाव दिए । ‘आज सेन्जेनभित्रका युरोपेली मुलुकहरू थलिएका छन् । वर्षौंदेखिको बन्द–व्यापार, आवतजावत र साझा नेटवर्कलाई लकडाउन गरेर कोरोना संक्रमणको सतर्कतामा जुटेका छन्,’ उनले भने, ‘हामीले भने नेपाल र भारतबीचको घनिभूत र गहिरो सम्बन्ध भन्दै खुला सीमामा निर्बाध आवतजावत गर्न दिइरहेका छौं । यो लापरबाहीले भोलि भयावह अवस्था निम्त्याउन सक्छ ।’


भट्टराईले नेपालबाट भारततर्फ जान पूरै कडिकडाउ गरिएको तर भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्न भने कुनै जाँच–परीक्षणबिनै दिइएको बताए । नेपाल–भारत प्रबुद्ध समूह (ईपीजी) को प्रतिवेदनमा समेत द्विदेशीय आवागमनलाई नियन्त्रित गर्नुपर्ने र निर्धारित परिचयपत्रका भरमा तथा सीमावर्ती बिन्दुमा रेकर्ड राखेर मात्रै आवागमन गर्न सकिने सुझाव राखिएको थियो । तर ईपीजी प्रतिवेदन नेपाल तथा भारत सरकारको साझा र स्वीकार्य दस्तावेज बन्न सकेको छैन । नेपाल–भारतबीच १ हजार ७ सय ५१ किलोमिटर खुला सीमा छ ।


‘खुला नाका बन्दका लागि नेपाल सरकारले गत बिहीबार भारतलाई प्रस्ताव गरेको खबर पुष्टि भइसकेको छ,’ भारतीय आप्रवासनमा रहेका नेपाली कामदारको स्थितिमाथि विद्यावारिधि गर्ने अध्येता केशव बस्यालले भने, ‘अब भारतीय पक्षको अनुमति पर्खेरै बस्ने हो कि आफ्नो स्रोत–साधनले भ्याएसम्म खुला सीमामा कडाइ र व्यवस्थापन गर्दै जाने हो भन्ने सरोकार नेपाल सरकारको हो ।’ बस्यालले पनि कोभिड–१९ रोक्न ‘यो वा त्यो’ नभनीकन तत्काल सीमा ‘सिल’ गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।


कूटनीतिज्ञ उपाध्याय र भट्टराईले भारतमा रहेका नेपाली नागरिकलाई सहज आवागमनका लागि विशेष संयन्त्र र विशेष नाकाबाट मात्रै घर आउन मिल्ने गरी ‘आवागमन नियमन’ गर्न सकिने सुझाव दिए । गत सातादेखि सुनौली, काँकडभिट्टा, जोगवनी र गड्डाचौकी स्थल नाकाबाट मात्रै दुई देशका नागरिकलाई आवतजावत गर्न दिने भनिए पनि यो निर्णयको कार्यान्वयन प्रभावकारी देखिएको छैन । परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले द्विदेशीय खुला सीमा व्यवस्थापन र कडाइका लागि साझा प्रबन्ध तय गर्न गत बिहीबार भारतलाई अनुरोध गरिसकिएको जानकारी दिँदै भने, ‘यसमा जवाफ आइसकेको छैन ।’ प्रकाशित : चैत्र ९, २०७६ ०७:३४

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भारततर्फ सीमा ‘सिल’ गर्ने प्रस्ताव

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — कोरोना संक्रमणको बढ्दो जोखिमसँगै दक्षिणी छिमेकी भारतसँगका सम्पूर्ण खुला सीमा निश्चित समयका लागि ‘सिल गर्ने’ सहितको प्रस्ताव नेपालले भारतलाई पठाएको छ । परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले संक्रमणको गाम्भीर्य र त्रासदीपूर्ण स्थितिमाझ नेपाल–भारत खुला सीमाबारे ‘थप गम्भीर’ हुनैपर्ने बताउँदै नेपालले सीमा व्यवस्थापनबारे साझा धारणा बनाउन भारतलाई पठाएको प्रस्तावमा ‘जवाफ आइनसकेको’ बताए ।




‘नेपाल र भारत दुवैतर्फ स्थिति भलनरेबल बनिसकेको छ, खुला सीमामा कडाइका साथ व्यवस्थापन र अनुगमन हुनैपर्छ,’ मन्त्री ज्ञवालीले कान्तिपुरसँग भने । नेपाल–भारतबीच १ हजार ७ सय ५१ किमि खुला सीमा छ । यो सातादेखि सुनौली, काँकडभिट्टा, जोगवनी र गड्डाचौकी स्थल नाकाबाट मात्र दुईदेशीय नागरिक आवतजावत गर्न दिइने भनिए पनि निर्णय उपयोगी देखिन सकेको छैन । ‘सीमा कडाइ गर्नेबारे भारतसँग समन्वय जरुरी छ, कुराकानी अघि बढेको छ,’ उनले भने ।

अब कोरोना संक्रमणको विषय नेपाल वा भारतबीच मात्र रहेको संवेदनशीलताको विषय नभएर विश्वकै चिन्ता र समस्याको मुद्दा भएकाले ‘सीमा सञ्चालनमा नयाँ ढंगको सोचाइ जरुरी रहेको’ मन्त्री ज्ञवालीले बताए । भारतमा बिहीबार साँझसम्ममा १७३ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ भने ४ जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।

दिल्लीस्थित राजदूत नीलाम्बर आचार्यले ‘यदि हामीले तत्काल कडा कदम चालेनौं भने कोरोना संक्रमणको विषय हाम्रै भविष्यका निम्ति मुस्किलको मामला बन्ने’ प्रतिक्रिया दिँदै ‘यो विकराल समस्यामा आवश्यक परेको अवस्थामा द्विदेशीय खुला सीमा केही समयसम्मका लागि पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्ने’ सुझाव आफ्नो रहेको बताए ।

‘हामीले सीमावर्ती आवागमनमा कडाइ र कठिनाइको स्थिति आउन सक्नेछ भनेर पब्लिकलाई जनाउ दिनैपर्ने हुन्छ,’ उनले भने, ‘यो संक्रमण र महामारीबारे सहानुभूति वा सदाशयताको कुरा गर्नु हुँदैन, आवश्यक परेमा पूरै नाका सिल गर्नैपर्ने हुन्छ ।’ द्विदेशीय सहमतिमा आवागमनमा विभिन्न ४ वटा नाका निर्धारण गरिए पनि सम्पूर्ण खुला नाका र विन्दुबाट निर्बाध आवागमन भइरहेको यथार्थलाई लुकाउन नमिल्ने बताउँदै राजदूत आचार्यले एक/दुई दिनभित्र सीमा व्यवस्थानबारे निर्णय आउन सक्ने संकेत गरे । कोरोना संक्रमणकै विषयलाई लिएर गत साता सार्कस्तरीय भिडियो कन्फरेन्स भएको र यसले पनि संक्रमण रोकथाममा सतर्कता, समन्वय तथा आवश्यक कडाइका लागि मार्गनिर्देशन दिइसकेको उनले उल्लेख गरे ।

भारतसँगको खुला सीमा तत्कालका लागि रोक्नेसहितको प्रस्तावबारे काठमाडौंमा गृह, परराष्ट्र मन्त्रालयका पदाधिकारीसहित छलफल अघि बढेको छ । ‘भारतसँगको नाका सुचारु गर्ने, स्थगन गर्ने वा वैकल्पिक उपाय खोजी गर्ने भन्नेबारे कुराकानी चलिरहेको छ,’ अध्यागमन विभागका एक अधिकारीले भने, ‘हामीले यसबारे निर्णय आउनासाथै सम्भवतः शुक्रबार राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई अवगत गराउनेछौं ।’

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७६ ०७:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×