‘खुला सीमा बन्द गर’- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘खुला सीमा बन्द गर’

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — कोभिड–१९ रोकथामका लागि नेपाल–भारत खुला सीमालाई निश्चित समयका लागि बन्द गर्नुपर्नेमा कूटनीतिक जानकार र विज्ञहरूले जोड दिएका छन् । भारतमा संक्रमितको संख्या बढ्दै गएकाले सीमाको आवागमन र जनसम्पर्कका विषयमा पुनरावलोकन जरुरी रहेको उनीहरूले बताएका छन् । 

भारतका लागि पूर्वराजदूत दीपकुमार उपाध्यायले द्विदेशीय सीमा केही समयका लागि भए पनि बन्द गर्नैपर्ने स्थिति देखिएको बताए । ‘खुला सीमा भनेर मानवीय अर्थमा मात्रै ख्याल गर्ने अहिले अवस्था छैन,’ गृह जिल्ला कपिलवस्तुमा रहेका उपाध्यायले टेलिफोनमा भने । भारतमा कोभिड–१९ बाट ४ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने केरला, चण्डीगढ, पश्चिम बंगालसहितका राज्यमा संक्रमितको संख्या साढे २ सय नाघिसकेको छ ।


सीमा व्यवस्थापन गर्न र नागरिक आवागमनको रेकर्ड अद्यावधिक गर्न ढिला भइरहेको पूर्वराजदूत उपाध्यायले बताए । ‘नेपाल–भारत खुला सीमा भन्नासाथ आवतजावत गर्ने दुई देशका नागरिकको सरोकारमा मानवीय पक्षलाई मात्रै जोडेर हेर्ने गरिन्छ,’ उनले भने, ‘को आयो, को गयो । थाहा भइरहेको देखिँदैन । अब एउटा अवसर ठानेर द्विदेशीय नाकामा तत्काल कडाइ गर्नैपर्छ ।’ विकसित र प्राविधिक क्षमता भएका अमेरिकी/युरोपेली मुलुकमा समेत कोभिड–१९ नियन्त्रणबाहिर रहेकाले खुला सीमालाई दुरुपयोग गर्नै नमिल्ने उपाध्यायको तर्क छ ।


जेनेभास्थित राष्ट्रसंघीय नियोगका पूर्वस्थायी प्रतिनिधि दिनेश भट्टराईले पनि नेपाल–भारत खुला सीमालाई तुरुन्त नियन्त्रण र अनुगमन गर्नुपर्ने सुझाव दिए । ‘आज सेन्जेनभित्रका युरोपेली मुलुकहरू थलिएका छन् । वर्षौंदेखिको बन्द–व्यापार, आवतजावत र साझा नेटवर्कलाई लकडाउन गरेर कोरोना संक्रमणको सतर्कतामा जुटेका छन्,’ उनले भने, ‘हामीले भने नेपाल र भारतबीचको घनिभूत र गहिरो सम्बन्ध भन्दै खुला सीमामा निर्बाध आवतजावत गर्न दिइरहेका छौं । यो लापरबाहीले भोलि भयावह अवस्था निम्त्याउन सक्छ ।’


भट्टराईले नेपालबाट भारततर्फ जान पूरै कडिकडाउ गरिएको तर भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्न भने कुनै जाँच–परीक्षणबिनै दिइएको बताए । नेपाल–भारत प्रबुद्ध समूह (ईपीजी) को प्रतिवेदनमा समेत द्विदेशीय आवागमनलाई नियन्त्रित गर्नुपर्ने र निर्धारित परिचयपत्रका भरमा तथा सीमावर्ती बिन्दुमा रेकर्ड राखेर मात्रै आवागमन गर्न सकिने सुझाव राखिएको थियो । तर ईपीजी प्रतिवेदन नेपाल तथा भारत सरकारको साझा र स्वीकार्य दस्तावेज बन्न सकेको छैन । नेपाल–भारतबीच १ हजार ७ सय ५१ किलोमिटर खुला सीमा छ ।


‘खुला नाका बन्दका लागि नेपाल सरकारले गत बिहीबार भारतलाई प्रस्ताव गरेको खबर पुष्टि भइसकेको छ,’ भारतीय आप्रवासनमा रहेका नेपाली कामदारको स्थितिमाथि विद्यावारिधि गर्ने अध्येता केशव बस्यालले भने, ‘अब भारतीय पक्षको अनुमति पर्खेरै बस्ने हो कि आफ्नो स्रोत–साधनले भ्याएसम्म खुला सीमामा कडाइ र व्यवस्थापन गर्दै जाने हो भन्ने सरोकार नेपाल सरकारको हो ।’ बस्यालले पनि कोभिड–१९ रोक्न ‘यो वा त्यो’ नभनीकन तत्काल सीमा ‘सिल’ गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।


कूटनीतिज्ञ उपाध्याय र भट्टराईले भारतमा रहेका नेपाली नागरिकलाई सहज आवागमनका लागि विशेष संयन्त्र र विशेष नाकाबाट मात्रै घर आउन मिल्ने गरी ‘आवागमन नियमन’ गर्न सकिने सुझाव दिए । गत सातादेखि सुनौली, काँकडभिट्टा, जोगवनी र गड्डाचौकी स्थल नाकाबाट मात्रै दुई देशका नागरिकलाई आवतजावत गर्न दिने भनिए पनि यो निर्णयको कार्यान्वयन प्रभावकारी देखिएको छैन । परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले द्विदेशीय खुला सीमा व्यवस्थापन र कडाइका लागि साझा प्रबन्ध तय गर्न गत बिहीबार भारतलाई अनुरोध गरिसकिएको जानकारी दिँदै भने, ‘यसमा जवाफ आइसकेको छैन ।’

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७६ ०७:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सञ्जालमा कोरोना अफवाह

फेसबुकमार्फत झूटो सूचना फैलाउने एक जना पक्राउ 
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — फेसबुक, ट्वीटरजस्ता सामाजिक सञ्जालमार्फत कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) बारे भ्रामक सूचना तथा अफवाह फैलिन थालेका छन् । इन्टरनेटमार्फत् तीव्र गतिमा फैलिने यस्ता सूचनाले सर्वसाधारणलाई त्रसित मात्रै बनाएको छैन, गलत सूचनामा विश्वास गर्दा जनजीवन प्रभावित हुने खतरासमेत बढेको छ ।


शुक्रबार राति १० बजे विवेक थापा मगरले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा एउटा समाचारको लिंक सेयर गर्दै स्टाटस लेखे । उनले ‘नेपालमा कोरोनाको महामारी फैलिसके पनि सरकारले किन लुकाए यस्तो खबर । तल दिएको अडियो सुन्नुहोला... अनिवार्य’ भनेर लेखेका थिए ।

आफैंले सञ्चालन गरेको झोर्लेन्युज डट कममामा राखिएको अडियो क्लिपसहितको लिंक शनिबार बिहान भाइरल भइसकेको थियो । शनिबार मध्याह्नसम्म उनको फेसबुक स्टाटस ६ जनाले मात्रै सेयर गरेको देखिन्छ । तर सोही समाचारमा राखिएको उक्त अडियो क्लिप भने हजारौंले सामाजिक सञ्जालमार्फत् सेयर गरे । म्यासेन्जर, भाइबर र ह्वाट्सएपका विभिन्न ग्रुपबाट पनि यो क्लिप सयौंमाझ सेयर भएर देश–विदेशका नेपालीले सुनेको देखिन्छ । नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोले शनिबार दिउँसो सामाजिक सञ्जालमार्फत् कोभिड–१९ बारे अफवाह फैलाएको भन्दै भक्तपुरको सिपाडोलमा डेरा गरी बस्ने तिनै २० वर्षीय विवेकलाई पक्राउ गर्‍यो । ख्यालख्यालमै विवेकले फैलाएको अफवाहले उनी त पक्राउ परे नै, सयौंलाई गलत सूचनाले त्रसित बनायो ।

उक्त क्लिपमा विवेकले हिमाल नामक मान्छेसंँग कुरा गर्दै नर्भिक अस्पतालमा ९ जनालाई जाँच गर्दा ६ जना जतिलाई कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएको पुष्टि भएको बताएका छन् । नेपालमा महामारी फैलिसकेको दाबी गर्दै भनेका छन्, ‘यो न्युज मिडियामा आउँदैन पनि रे । यो न्युज सरकारले लुकाको छ रे ।’ यसरी आफ्नै आवाजमा रेकर्ड गरेको क्लिप आफ्नै अनलाइनमा पोस्ट गरेर त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमार्फत विवेकले अफवाह फैलाए ।

विवेकले आममानिसमा भ्रम छर्न ल्याएको अडियोमा प्रयोग भएका तथ्यहरूले उक्त सूचना गलत रहेको पुष्टि भयो । नेपालमा कोभिड–१९ संक्रमणको एक मात्र जाँच टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा हुने भए पनि विवेकले नर्भिकमा त्यस्तो जाँच भएको र उक्त कुरा लुकाइएको तर्क गरेका छन् ।

सामान्य अक्कलमै पनि भ्रमपूर्ण लाग्ने सूचना भने सर्वसाधारणले सजिलै पत्याउँदै सामाजिक सञ्जालमार्फत सेयर गरिरहे । शनिबार बिहानैदेखि फेसबुक म्यासेन्जर, ह्वाट्सएप र भाइबरजस्ता अनलाइन सञ्जालबाट यो अडियो फैली नै रह्यो । प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी शैलेश थापा क्षत्रीले कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा भ्रमपूर्ण खबर भन्ने थाहा पाएर पनि सेयर गर्ने र फैलाउने कार्य पनि नागरिकको गैरजिम्मेवार कार्य भएको बताए । उनले कोभिड–१९ बारेका सूचना सरकारको आधिकारिक निकायबाट वा विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट लिन सुझाउँदै भने, ‘भ्रमपूर्ण खबर पोस्ट गर्ने वा फैलाउने सबैमाथि प्रहरीले उच्च निगरानी बढाएको छ ।’

अडियो क्लिपको भ्रमपूर्ण सन्देश प्रवाह भएपछि नर्भिक अस्पतालले विज्ञप्ति निकालेर त्यसको खण्डन गर्‍यो । अस्पतालको विज्ञप्तिमा अपराधपूर्ण अफवाहको निन्दा गर्दै भनिएको छ, ‘जटिल र एवं संवेदनशील समस्यामा सबै निकाय एकजुट भई समस्यासँंग लड्नुपर्ने चुनौतीपूर्ण अवस्थामा यस्ताखाले भ्रामक समाचारप्रति हामी घोर खेद प्रकट गर्दछौं ।’ सामाजिक सञ्जालमा यसका अलावा अन्य भ्रमपूर्ण अडियो क्लिप, भिडियो र पोस्टहरू पनि भाइरल भइरहेको देखिन्छ । भाइरल भएको अर्को अडियो क्लिपमा सैन्य हेलिकप्टरले कीटनाशक दबाई छर्किने भएकाले रातिको १२ बजे घरभित्र बस्न र घरबाहिरका कपडाहरू भित्र ल्याउन भनिएको छ । नेपाली सेनाका प्रवक्ता विज्ञानदेव पाण्डेले भाइरल भएको अडियोको सन्देशमा कुनै सत्यता नरहेको उल्लेख गर्दै भने, ‘भ्रमपूर्ण सूचनाको पछि नलाग्नुस् ।’ यो अडियो क्लिप भने कसले र कहिलेबाट फैलियो भन्नेबारे यकिन भइसकेको छैन ।

कोभिड–१९ बारे अफवाह फैलाउने कैयन् भिडियो सामग्री, अडियो क्लिप तथा पोस्ट फेसबुक, ट्वीटर र टिकटकमार्फत् भाइरल भइरहेको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ । संक्रमणबारे सामाजिक सञ्जालमार्फत द्रुत गतिमा फैलिएको अफवाहलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनले इन्फोडेमिक अर्थात् सूचना संक्रमणका रूपमा अर्थ्याएको छ ।

प्रहरी प्रवक्ता क्षत्रीका अनुसार टेकु अस्पतालमा कोभिड–१९ को संक्रमणबाट बिरामी मरेका छन् भनेर टिकटक भिडियो बनाउनेमाथि पनि प्रहरीले अनुसन्धान जारी राखेको छ । उक्त भिडियोमा टेकु अस्पतालबाट शव बेरेर पशुपति लगेको दाबी गरिएको छ । भिडियोमा नाम लिइएका डाक्टर टेकु अस्पतालका नभएको पुष्टि भएको बताउँदै प्रवक्ता डीआईजी क्षत्रीले भने, ‘उक्त टिकटक अमेरिकाबाट अपलोड भएको देखिन्छ ।’ प्रवक्ता क्षत्रीले संकटका बेला भ्रमपूर्ण खबर फैलाउनेलाई निगरानी गर्ने र तिनीहरू विदेशमा भए पनि स्वदेश फर्केका बेला पक्राउ पर्ने बताए । मुलुकी अपराध संहिता २०७४ मा झूटो सूचना तथा अफवाह फैलाउनेलाई कारबाही गर्न सकिने प्रावधान छ ।

कानुनमा अफवाह फैलाउने, प्रचारप्रसार गर्नेलाई एक वर्षसम्म कैद वा १० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था गरिएको छ । त्यस्तै विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐन २०७४ मा भने कुनै विपद्को घटना घट्न सक्ने अफवाह फैलाई सार्वजनिक रूपमा त्रास सिर्जना गर्नेलाई एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा ६ महिनासम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्ने व्यवस्था छ ।

सामाजिक सञ्जालमा आफूलाई धार्मिक गुरु बताउने केहीले भने महामारीको उपचार आफूसँग रहेको बताइरहेको भिडियो पनि भाइरल भइरहेको छ । आफूलाई क्रिश्चियन धर्मगुरु अर्थात् पाश्चर बताउने पोखराका केशवराज आचार्यले यसुका नाममा ‘कोरोना मरिजा...’ भन्दै बोलेको भिडियो युट्युबमा राखेका थिए । सामाजिक सञ्जालमा धर्मको आवरणमा यस्तो भ्रमपूर्ण सूचना फैलाएको भन्दै व्यापक आलोचना भएपछि उक्त भिडियो शनिबार मध्याह्नबाट हटाइएको छ ।

महानगरीय प्रहरी कार्यालयले सञ्चालनमा ल्याएको शुल्क नलाग्ने फोन नम्बर १०० मा शनिबार मध्याह्नसम्म कोभिड–१९ को संक्रमणसँग सम्बन्धित २५ वटा सूचनाहरू आएका थिए । तीमध्ये केही सूचनाहरू अफवाहपूर्ण खबरहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत् फैलाइएको भन्ने विषयमा थिए ।

निःशुल्क फोनमार्फत आउने सूचनाहरूको संकलन र व्यवस्थापनमा सक्रिय कार्यालयको उपत्यका परिचालन कक्षका सई नवराज थापाले कोभिड–१९ लागेर मान्छे मरेको भन्ने खालका भ्रमपूर्ण सूचना फैलाउने फेसबुक पेज र प्रयोगकर्ताबारे पनि केहीले सूचना दिएका थिए । उनका अनुसार केही सूचना भने बढी भाडा असुल्न खोज्ने सार्वजनिक सवारीसाधन र बढी मूल्यमा मास्क बेच्न खोज्ने व्यापारीबारे थियो । उनले भने, ‘आमनागरिकबाट आएका सूचनाबारे थप अनुसन्धान र कारबाहीका लागि महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखा र साइबर ब्युरोमा पठाउने गरिएको छ ।’

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७६ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×