सञ्जालमा कोरोना अफवाह- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सञ्जालमा कोरोना अफवाह

फेसबुकमार्फत झूटो सूचना फैलाउने एक जना पक्राउ 
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — फेसबुक, ट्वीटरजस्ता सामाजिक सञ्जालमार्फत कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) बारे भ्रामक सूचना तथा अफवाह फैलिन थालेका छन् । इन्टरनेटमार्फत् तीव्र गतिमा फैलिने यस्ता सूचनाले सर्वसाधारणलाई त्रसित मात्रै बनाएको छैन, गलत सूचनामा विश्वास गर्दा जनजीवन प्रभावित हुने खतरासमेत बढेको छ ।


शुक्रबार राति १० बजे विवेक थापा मगरले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा एउटा समाचारको लिंक सेयर गर्दै स्टाटस लेखे । उनले ‘नेपालमा कोरोनाको महामारी फैलिसके पनि सरकारले किन लुकाए यस्तो खबर । तल दिएको अडियो सुन्नुहोला... अनिवार्य’ भनेर लेखेका थिए ।


आफैंले सञ्चालन गरेको झोर्लेन्युज डट कममामा राखिएको अडियो क्लिपसहितको लिंक शनिबार बिहान भाइरल भइसकेको थियो । शनिबार मध्याह्नसम्म उनको फेसबुक स्टाटस ६ जनाले मात्रै सेयर गरेको देखिन्छ । तर सोही समाचारमा राखिएको उक्त अडियो क्लिप भने हजारौंले सामाजिक सञ्जालमार्फत् सेयर गरे । म्यासेन्जर, भाइबर र ह्वाट्सएपका विभिन्न ग्रुपबाट पनि यो क्लिप सयौंमाझ सेयर भएर देश–विदेशका नेपालीले सुनेको देखिन्छ । नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोले शनिबार दिउँसो सामाजिक सञ्जालमार्फत् कोभिड–१९ बारे अफवाह फैलाएको भन्दै भक्तपुरको सिपाडोलमा डेरा गरी बस्ने तिनै २० वर्षीय विवेकलाई पक्राउ गर्‍यो । ख्यालख्यालमै विवेकले फैलाएको अफवाहले उनी त पक्राउ परे नै, सयौंलाई गलत सूचनाले त्रसित बनायो ।


सामाजिक सञ्‍जालमार्फत यसरी फैलियो कोरोनासम्बन्धी फेक अडियो

उक्त क्लिपमा विवेकले हिमाल नामक मान्छेसंँग कुरा गर्दै नर्भिक अस्पतालमा ९ जनालाई जाँच गर्दा ६ जना जतिलाई कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएको पुष्टि भएको बताएका छन् । नेपालमा महामारी फैलिसकेको दाबी गर्दै भनेका छन्, ‘यो न्युज मिडियामा आउँदैन पनि रे । यो न्युज सरकारले लुकाको छ रे ।’ यसरी आफ्नै आवाजमा रेकर्ड गरेको क्लिप आफ्नै अनलाइनमा पोस्ट गरेर त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमार्फत विवेकले अफवाह फैलाए ।


विवेकले आममानिसमा भ्रम छर्न ल्याएको अडियोमा प्रयोग भएका तथ्यहरूले उक्त सूचना गलत रहेको पुष्टि भयो । नेपालमा कोभिड–१९ संक्रमणको एक मात्र जाँच टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा हुने भए पनि विवेकले नर्भिकमा त्यस्तो जाँच भएको र उक्त कुरा लुकाइएको तर्क गरेका छन् ।


सामान्य अक्कलमै पनि भ्रमपूर्ण लाग्ने सूचना भने सर्वसाधारणले सजिलै पत्याउँदै सामाजिक सञ्जालमार्फत सेयर गरिरहे । शनिबार बिहानैदेखि फेसबुक म्यासेन्जर, ह्वाट्सएप र भाइबरजस्ता अनलाइन सञ्जालबाट यो अडियो फैली नै रह्यो । प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी शैलेश थापा क्षत्रीले कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा भ्रमपूर्ण खबर भन्ने थाहा पाएर पनि सेयर गर्ने र फैलाउने कार्य पनि नागरिकको गैरजिम्मेवार कार्य भएको बताए । उनले कोभिड–१९ बारेका सूचना सरकारको आधिकारिक निकायबाट वा विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट लिन सुझाउँदै भने, ‘भ्रमपूर्ण खबर पोस्ट गर्ने वा फैलाउने सबैमाथि प्रहरीले उच्च निगरानी बढाएको छ ।’


कोरोना भाइरसबारे अडियोमार्फत भ्रम फैलाउने पक्राउ

अडियो क्लिपको भ्रमपूर्ण सन्देश प्रवाह भएपछि नर्भिक अस्पतालले विज्ञप्ति निकालेर त्यसको खण्डन गर्‍यो । अस्पतालको विज्ञप्तिमा अपराधपूर्ण अफवाहको निन्दा गर्दै भनिएको छ, ‘जटिल र एवं संवेदनशील समस्यामा सबै निकाय एकजुट भई समस्यासँंग लड्नुपर्ने चुनौतीपूर्ण अवस्थामा यस्ताखाले भ्रामक समाचारप्रति हामी घोर खेद प्रकट गर्दछौं ।’ सामाजिक सञ्जालमा यसका अलावा अन्य भ्रमपूर्ण अडियो क्लिप, भिडियो र पोस्टहरू पनि भाइरल भइरहेको देखिन्छ । भाइरल भएको अर्को अडियो क्लिपमा सैन्य हेलिकप्टरले कीटनाशक दबाई छर्किने भएकाले रातिको १२ बजे घरभित्र बस्न र घरबाहिरका कपडाहरू भित्र ल्याउन भनिएको छ । नेपाली सेनाका प्रवक्ता विज्ञानदेव पाण्डेले भाइरल भएको अडियोको सन्देशमा कुनै सत्यता नरहेको उल्लेख गर्दै भने, ‘भ्रमपूर्ण सूचनाको पछि नलाग्नुस् ।’ यो अडियो क्लिप भने कसले र कहिलेबाट फैलियो भन्नेबारे यकिन भइसकेको छैन ।


कोभिड–१९ बारे अफवाह फैलाउने कैयन् भिडियो सामग्री, अडियो क्लिप तथा पोस्ट फेसबुक, ट्वीटर र टिकटकमार्फत् भाइरल भइरहेको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ । संक्रमणबारे सामाजिक सञ्जालमार्फत द्रुत गतिमा फैलिएको अफवाहलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनले इन्फोडेमिक अर्थात् सूचना संक्रमणका रूपमा अर्थ्याएको छ ।


प्रहरी प्रवक्ता क्षत्रीका अनुसार टेकु अस्पतालमा कोभिड–१९ को संक्रमणबाट बिरामी मरेका छन् भनेर टिकटक भिडियो बनाउनेमाथि पनि प्रहरीले अनुसन्धान जारी राखेको छ । उक्त भिडियोमा टेकु अस्पतालबाट शव बेरेर पशुपति लगेको दाबी गरिएको छ । भिडियोमा नाम लिइएका डाक्टर टेकु अस्पतालका नभएको पुष्टि भएको बताउँदै प्रवक्ता डीआईजी क्षत्रीले भने, ‘उक्त टिकटक अमेरिकाबाट अपलोड भएको देखिन्छ ।’ प्रवक्ता क्षत्रीले संकटका बेला भ्रमपूर्ण खबर फैलाउनेलाई निगरानी गर्ने र तिनीहरू विदेशमा भए पनि स्वदेश फर्केका बेला पक्राउ पर्ने बताए । मुलुकी अपराध संहिता २०७४ मा झूटो सूचना तथा अफवाह फैलाउनेलाई कारबाही गर्न सकिने प्रावधान छ ।


कानुनमा अफवाह फैलाउने, प्रचारप्रसार गर्नेलाई एक वर्षसम्म कैद वा १० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था गरिएको छ । त्यस्तै विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐन २०७४ मा भने कुनै विपद्को घटना घट्न सक्ने अफवाह फैलाई सार्वजनिक रूपमा त्रास सिर्जना गर्नेलाई एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा ६ महिनासम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्ने व्यवस्था छ ।


सामाजिक सञ्जालमा आफूलाई धार्मिक गुरु बताउने केहीले भने महामारीको उपचार आफूसँग रहेको बताइरहेको भिडियो पनि भाइरल भइरहेको छ । आफूलाई क्रिश्चियन धर्मगुरु अर्थात् पाश्चर बताउने पोखराका केशवराज आचार्यले यसुका नाममा ‘कोरोना मरिजा...’ भन्दै बोलेको भिडियो युट्युबमा राखेका थिए । सामाजिक सञ्जालमा धर्मको आवरणमा यस्तो भ्रमपूर्ण सूचना फैलाएको भन्दै व्यापक आलोचना भएपछि उक्त भिडियो शनिबार मध्याह्नबाट हटाइएको छ ।


महानगरीय प्रहरी कार्यालयले सञ्चालनमा ल्याएको शुल्क नलाग्ने फोन नम्बर १०० मा शनिबार मध्याह्नसम्म कोभिड–१९ को संक्रमणसँग सम्बन्धित २५ वटा सूचनाहरू आएका थिए । तीमध्ये केही सूचनाहरू अफवाहपूर्ण खबरहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत् फैलाइएको भन्ने विषयमा थिए ।


निःशुल्क फोनमार्फत आउने सूचनाहरूको संकलन र व्यवस्थापनमा सक्रिय कार्यालयको उपत्यका परिचालन कक्षका सई नवराज थापाले कोभिड–१९ लागेर मान्छे मरेको भन्ने खालका भ्रमपूर्ण सूचना फैलाउने फेसबुक पेज र प्रयोगकर्ताबारे पनि केहीले सूचना दिएका थिए । उनका अनुसार केही सूचना भने बढी भाडा असुल्न खोज्ने सार्वजनिक सवारीसाधन र बढी मूल्यमा मास्क बेच्न खोज्ने व्यापारीबारे थियो । उनले भने, ‘आमनागरिकबाट आएका सूचनाबारे थप अनुसन्धान र कारबाहीका लागि महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखा र साइबर ब्युरोमा पठाउने गरिएको छ ।’

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७६ ०७:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सामाजिक सञ्‍जालमार्फत यसरी फैलियो कोरोनासम्बन्धी फेक अडियो

पोस्ट भएको १६ घण्टामै पक्राउ
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — शुक्रबार राति १० बजे विवेक थापा मगरले सामाजिक सञ्‍जाल फेसबुकमा एउटा समाचारको लिंक सेयर गर्दै स्टाटस पोस्ट गरे । उनले लेखे, 'नेपालमा कोरोनाको महामारी फैलिसके पनि सरकारले, किन लुकाए यस्तो खबर । तल दिएको अडियो सुन्नुहोला ...अनिवार्य ।'

आफैंले सञ्‍चालन गरेको झोर्लेन्युज डट कम नामक एक वेबसाइटमा राखिएको अडियो क्लिपसहितको समाचारको लिंक सेयर गरेर सुतेका विवेकले शनिबार बिहान ढिलो गरी मात्रै थाह पाए, उक्त अडियो क्लिप त भाइरल पो भएछ ।

शनिबार मध्याह्‍नसम्म उनको फेसबुक स्टाटस ६ जनाले मात्रै सेयर गरेको देखिन्छ । तर सोही समाचारमा राखिएको उक्त अडियो क्लिप भने हजारौंले सामाजिक सञ्‍जालमार्फत सेयर गरेको देखिन्छ । कतिसम्म भने ग्रुप म्यासेन्जर, भाइबर ग्रुप र हृवाट्सएप ग्रुपबाट पनि यो क्लिप सयौंमाझ सेयर भएको देखिन्छ ।

कोरोना भाइरस (कोभिड १९) संक्रमण विश्वव्यापी बन्दै जाँदा विवेकको फैलाएको अफवाहले धेरैलाई तसाईदियो । शनिबार बिहानसम्म उक्त अडियो क्लिपले फैलाएको त्रास मध्याह्नसम्म आइपुग्दा भ्रामक रहेको भन्ने खबर पनि बाहिर आइसकेको थियो । दिउँसो २ बजे प्रहरी प्रधान कार्यालयले आफ्नो अफिसियल फेसबुकमा उक्त समाचार भ्रमपूर्ण रहेको सूचना लेखिसकेको थियो भने त्यसअघि नै नर्भिक अस्पतालले भ्रमपूर्ण सूचना फैलिएको भन्दै खेद व्यक्त गरेर विज्ञप्ति निकालिसकेको थियो ।

अडियो भाइरल भइरहेको र त्यसले धेरैलाई त्रसित बनाएको भन्ने सूचना प्रहरी प्रधान कार्यालयमा सामाजिक सञ्‍जालबाट पुगिसकेको थियो । अनि प्रहरी प्रधान कार्यालयले अडियो कहाँबाट बाहिरियो र कसले त्यस्तो काम गरिरहेको छ भनेर पत्ता लगाउन साइबर ब्युरोलाई आदेश दिएलगत्तै बिहानैबाट ब्युरोको अनुसन्धान टोली खटिएको थियो ।

अनुसन्धानको सुई भक्तपुरतिर सोझिएपछि दिउँसो ३ बजेतिर प्रहरीले रामेछाप घर भई भक्तपुरको सिपाडोल बस्ने विवेकलाई पक्राउ गर्‍यो । अनुसन्धानमा संग्लन एक प्रहरीले उक्त अडियो क्लिप कुन–कुन सामाजिक सञ्‍जालमा कसरी विस्तार भयो भन्नेबारे अनुसन्धान सुरु गरिसकिएको बताए ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७६ १७:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×