कारागारमा उच्च जोखिम

काठमाडौंको केन्द्रीय कारागारमा एउटै कोठामा ३ सय जनासम्म र ललितपुरको नख्खु कारागारमा ३५ जनासम्म कैदीबन्दी राखिएका छन् । तीमध्ये कसैमा कोभिड–१९ को संक्रमण देखिए कसरी नियन्त्रण गर्ने ? तयारी फितलो छ ।
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — सरकारले कोभिड–१९ को संक्रमण रोकथामका लागि २५ जनाभन्दा बढी भेला हुन नपाउने निर्णय गरेको छ । देशका अधिकांश कारागारमा भने सयौंको संख्यामा कैदीबन्दी एउटै कोठामा बसिरहेका छन् । त्यहाँ सरुवा रोगको संक्रमण फैलिने जोखिम बढी छ ।

७२ जिल्लाका ७४ कारागार र आठ बालसुधार गृहमा १ हजार २ सय ८२ विदेशीसहित २४ हजार ६ सय ८० कैदीबन्दी र तिनमा आश्रित ९० जना बालबालिका छन् । नेपालका अधिकांश कारगारमा क्षमताभन्दा धेरै कैदीबन्दी राखिएका छन् । काठमाडौंको जगन्नाथदेवलस्थित केन्द्रीय कारागारसहित केहीमा कैदीबन्दीको संख्या क्षमताभन्दा बढी छ ।


केन्द्रीय कारागार र ललितपुरको नख्खु कारागारमा सबैभन्दा धेरै कैदीबन्दी छन् । कारागार व्यवस्थापन विभागका अनुसार १ हजार ८ सय जना राख्ने क्षमता भएको केन्द्रीय कारागारमा हाल २०५ विदेशीसहित ३ हजार १ सय ३७ कैदीबन्दी छन् । त्यस्तै १ हजार २ सय जना अट्ने नख्खु कारागारमा १ हजार ६ सय ५८ कैदीबन्दी छन् ।


कारागारभित्र संक्रमण फैलिएमा परिस्थिति सरकारको नियन्त्रणबाहिर जान सक्ने भन्दै विभागले कैदीबन्दीका आफन्त र अन्यलाई भेटघाटमा नियमन गरेको छ । नयाँ कैदीबन्दीलाई अनिवार्य स्वास्थ्य परीक्षण गराएर भित्र पठाउने, भेट्न जानेको अनिवार्य ज्वरो परीक्षण गर्नेजस्ता काम सुरु गरिएको छ । विभागका सूचना अधिकारी देवर्षि सापकोटाका अनुसार कसैमा संक्रमणको लक्षण देखियो भने आइसोलेसनमा राख्नका निम्ति नख्खु कारागारभित्र रहेको मनोसामाजिक बन्दी अस्पतालमा २० बेडको आइसोलेसन वार्ड प्रयोगमा ल्याउने तयारी थालिएको छ । विभागले संक्रमणको जोखिम रहने भन्दै कैदीबन्दीहरूको स्थानान्तरणमा पनि रोक लगाएको छ ।


केन्द्रीय कारागारमा अहिले पनि साना कोठाहरूमा कम्तीमा सय र ठूला कोठामा तीन सय जनासम्म कैदीबन्दी राखिएको छ । धेरैजसो कोठामा कैदीबन्दी दुई तख्ता भएको खाट प्रयोग गर्छन् । केन्द्रीय कारागार व्यवस्थापनका प्रमुख लक्ष्मीप्रसाद बाँस्कोटाले नियमन गर्दागर्दै पनि संक्रमण फैलिएमा परिस्थितिनियन्त्रणबाहिर जाने चिन्ता व्यक्त गरे । उनका अनुसार कैदीबन्दीका बाबुआमा, श्रीमान्–श्रीमती, छोरा–छोरी र सासू–ससुरालाई मात्रै भेट्न दिने नयाँ नियम सुरु गरिएको छ ।


अहिले पनि कारागारमा औसतमा प्रत्येक दिन ३–४ जना नयाँ कैदीबन्दी थपिने गरेका छन् । उनले नयाँ थपिने कैदीबन्दीबाट संक्रमण नफैलियोस् भनेर अनिवार्य स्वास्थ्य परीक्षणको व्यवस्था मिलाइएको बताए । कैदीबन्दी भेट्न जानेलाई पनि कारागार व्यवस्थापनले तापक्रम जाँच र सेनिटाइजर प्रयोग अनिवार्य गराउन थालेको छ । उनले कारागारभित्रै रहेको अस्पतालमा १० देखि १५ जनासम्म राख्न मिल्ने गरी आइसोलेसन वार्ड बनाउने तयारी थालिएको सुनाए ।


ललितपुरको नख्खु कारागारले पनि केन्द्रीय कारागारकै जस्तो कैदीबन्दीका आफन्तको भेटघाटमा नियमन थालेको छ । कारागार व्यवस्थापन प्रमुख मोहन अधिकारीले कैदीबन्दी र भेट्ने आफन्तबीचको दूरी बढाइएको बताए । नख्खु कारागारका तीन ब्लकमा ठूलो कोठामा ३५ जनासम्म र सानोमा ४ जनासम्म कैदीबन्दी राखिएको छ । ‘संक्रमण नफैलियोस् भनेर सम्भव हुनेसम्मको प्रयास सुरु गरिसकेका छौं,’ अधिकारीले भने ।


केन्द्रीय र नख्खु दुवै कारागारमा ठूलो संख्यामा मानसिक समस्या भोगिरहेका कैदीबन्दी छन् । कारागार व्यवस्थापनमा खटिएका कर्मचारीका अनुसार त्यस्ता कैदीबन्दीलाई संक्रमण भएमा स्थिति सोचेभन्दा विकराल हुन सक्छ । केन्द्रीय कारागारमा अहिले ३ सयभन्दा धेरै र नख्खु कारागारमा दुई सय मानसिक रोगी कैदीबन्दी छन् । नख्खु कारागार प्रशासनका अनुसार अहिले कारागारभित्र रहेका करिब ६० कैदीबन्दी रुघाखोकी र ज्वरोको संक्रमण झेलिरहेका छन् । बिमारी कैदीबन्दीलाई संक्रमणको खतरा धेरै हुने भए पनि कारागार प्रशासनले चालेका कदम पर्याप्त नहुने देखिन्छ । प्रत्येक दिन नख्खु कारागारमा औसतमा सात जना नयाँ कैदीबन्दी थपिने गरेका छन् ।


अदालत र विभिन्न हिरासतबाट आउने त्यस्ता कैदीबन्दीबाट जेलभित्र संक्रमण फैलिन सक्ने खतरा विद्यमान छ । अधिकारीले नयाँ कैदीबन्दीको पनि अनिवार्य स्वास्थ्य परीक्षणको व्यवस्था मिलाइएकाले डराइहाल्नुपर्ने अवस्था नरहेको बताए । प्रकाशित : चैत्र ७, २०७६ ०८:१०

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मणिपुरबाट २२ नेपाली फर्काइँदै

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — संगठित मानव तस्करको गिरोहले भारतको मणिपुर हुँदै म्यानमार लैजान खोज्दा उद्धार गरिएका २२ जना नेपालीलाई नेपाल ल्याउने तयारी गरिएको छ । दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा कार्यरत एसएसपी प्रकाश अधिकारीका अनुसार फरक–फरक समयमा उद्धार गरिएका उनीहरूमध्ये धेरैजसो महिला रहेको र तिनीहरू मानव तस्करको फन्दामा परेर अवैध बाटो हुँदै वैदेशिक रोजगारीका निम्ति जान लागेका थिए । अधिकांशलाई खाडीका विभिन्न देशमा घरेलु कामदारका रूपमा लैजान लागिएको थियो । 

२०७२ वैशाखमा घरेलु कामदार पठाउनेसम्बन्धी निर्देशिका जारी गर्दै सरकारले साउदी अरब, कतार, कुवेत, यूएई, ओमान र बहराइन, लेवनान र मलेसियामा घरेलु महिला कामदार पठाउन प्रतिबन्ध लगाएको थियो । सरकारी प्रतिबन्धपछि महिलालाई भारतीय बाटो हुँदै अवैध रूपमा तेस्रो देश लैजाने काममा संगठित मानव तस्करहरू सक्रिय देखिन्छन् । मणिपुर हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराएर खाडी र इराकजस्ता देशमा घरेलु कामदारको तस्करी नयाँ घटना होइन । २०७५ फागुन ७ मा पनि मणिपुरबाट भारतीय प्रहरीले अवैध बाटोबाट घरेलु कामदारका रूपमा मुख्यतः इराक र कुवेत जान हिँडेका १ सय ७९ जनाको उद्धार गरेको थियो । जसमा १ सय ४७ जना महिला थिए । प्रहरीको मानव तस्कर नियन्त्रण ब्युरोका अनुसार गत वर्षको फागुनयता संगठित मानव तस्करको सम्पर्कबाट अवैध रूपमा विभिन्न देशको श्रम बजारमा प्रवेश गर्न खोज्ने २ सय ७२ जनाको उद्धार भएको छ ।

ब्युरोका प्रवक्ता एसपी गोविन्द थपलियाले उद्धार भएकालाई सरकारी प्रक्रिया पूरा गरेरै नेपाल फर्काउने तयारी भइरहेको बताए । उनले उद्धार भएकाबारे भारतीय प्रहरीले पनि अनुसन्धान गरेको उल्लेख गर्दै भने, ‘नेपाली, भारतीय र खाडीका विभिन्न देशका एजेन्ट मिलेर तस्करीको यस्तो रुट चलाएको देखिन्छ ।’ एसपी थपलियाको बुझाइमा दिल्लीस्थित विमानस्थल हुँदै तेस्रो मुलुक जानका लागि ‘नो अब्जेक्सन सर्टिफिकेट’ अनिवार्य गरिएपछि मणिपुर हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराउने रुट सक्रिय भएको देखिन्छ ।

गत वैशाख २६ मा पनि पूर्वोत्तर भारतको मिजोरमबाट अवैध रूपमा खाडीका विभिन्न देशमा घरेलु कामदारका रूपमा लैजान लागिएका २३ महिलाको उद्धार गरिएको थियो । मिजोरमको प्रान्तीय राजधानी आइजोलबाट करिब १ सय ८८ किलोमिटरको दूरी छिचोलेपछि चम्फाइ बजार पुगिन्छ । छिमेकी म्यानमारको सिमानामा रहेको यो बजारको पारिपट्टि जोखोथार बजार छ । तेस्रो देशका नागरिकलाई पारिको बजार जान भिसा लिनु अनिवार्य छ तर संगठित मानव तस्करका गिरोहले अध्यागमनका कर्मचारी र प्रहरीलाई प्रलोभनमा पारेर यही बजार हुँदै वा मणिपुरको मोरो भन्ने ठाउँ हुँदै अवैध रूपमा म्यानमार छिराउने गरेको देखिन्छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २२, २०७६ ०७:३७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×