सहिद दिवस : ‘विकृति मौलायो’

विद्या राई

काठमाडौँ — जहानियाँ राणा शासनविरुद्ध आवाज उठाउँदै गर्दा सहिद शुक्रराज शास्त्रीलाई टेकुस्थित रूखमा झुन्ड्याएर मारियो । प्रजातन्त्रका लागि लड्दालड्दै मारिएका उनलाई सरकारले उचित सम्मान दिन नसकेको परिवारको गुनासो छ । 

ZenTravel

शास्त्रीलाई फाँसी दिइएको २० वर्षपछि जन्मेका नाति आनन्दराज जोशी भन्छन्, ‘सरकारले चार सहिदका नाममा खासै सम्मान गरेजस्तो लाग्दैन, अहिले १५/१६ हजार सहिद पुगे रे ! यो ठाउँमा यो समयमा मर्दै छु भन्ने थाहा हुँदाहुँदै मर्न जानेको मन कति उथलपुथल भएको थियो होला त्यतिबेला ? यसलाई सरकारले गम्भीरतासाथ लिएको देखिँदैन ।’ शुक्रराज आनन्दराजका माइला हजुरबुबा हुन् ।

राणाहरूले आठवटा मुद्दामा फसाएर १९९७ माघ १० गते राति उनलाई टेकुमा झुन्ड्याएर मारेका थिए । माघ ६ मा सर्वस्वहरणसहित फाँसीको सजाय सुनाइएको थियो । यो थाहा पाएपछि शुक्रराजले आफूले लगाउँदै गरेको घडी दलित समुदायका मानिसलाई लगाउन दिएका थिए । मर्नुअघि धोती फेरेका थिए । आनन्दराज भन्छन्, ‘म मरेपछि यो घडी के काम भन्दै मर्नुअघि अर्कालाई लगाउन दिनुभएछ, उहाँ सहिदहरूका हजुरबा सहिद हुनुहुन्छ, यसैमा गर्व छ ।’

पछिल्लो समय सहिदका नाममा विकृति मौलाउँदै गएको उनलाई मन परेको छैन । ‘सहिदका नाममा खेतीपाती भइरहेको छ तर कसैलाई गाली गर्न मन छैन,’ उनले भने । सहिदका नाममा हजारौं, लाखौं रुपैयाँ सरकारसँग दाबी गर्नेहरू धेरै भेटिन्छन्, शुक्रराजका नाममा भने एक रुपैयाँ नलिएको उनले दाबी गरे । ‘हामीले खोजेका नि छैनौं, सरकार खोज्दै आएको पनि छैन,’ आनन्दले भने, ‘सहिदलाई पैसासँग दाँज्न सकिँदैन । तिनको योगदानलाई स्वार्थसँग दाँज्न मिल्दैन ।’

शुक्रराजका नाममा उनको परिवारले अद्वैत मार्गमा सहिद शुक्र माध्यमिक विद्यालय स्थापना गरेको छ । विद्यालय खोल्नका लागि शुक्रराजकी बहिनी चन्द्रकान्ता मल्लले जग्गा दिएकी थिइन् । परिवारका अन्य सदस्यले विद्यालय निर्माण गर्न सहयोग गरेका थिए । चन्द्रकान्ता सर्वहारालाई शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने अभियन्ता थिइन् । उनी ०४२ सालमा बितिन् ।

१९५० सालमा ललितपुरको मंगलबजारभित्र भकुम्बहालमा जन्मिएका शुक्रराजका बाबु माधवराज जोशी आर्य समाजका नेता थिए । उनलाई बेलाबेला देशनिकाला गरिन्थ्यो । शुक्रराज काठमाडौंको बांगेमुढामा बस्थे । उनले ‘हृमसूत्र शांकर भाष्य’, ‘स्वर्गको दरबार’, ‘नेपाल भाषा व्याकरण’, ‘संस्कृत प्रदीप’ लगायत पुस्तकहरू लेखेका थिए । संस्कृत भाषामा उच्च श्रेणीमा शास्त्री गरेका कारण उनलाई शास्त्री भनिएको हो ।

पञ्जाब विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी विषयमा स्नातक गरेपछि नेपाल फर्केका थिए । त्यसपछि क्रान्तिकारीहरूसँग घुलमिल भए । १९९३ सालमा ‘नागरिक अधिकार समिति’ मा बसी राणा शासनविरोधी अभियानमा लागे । भारतमा उनले महात्मा गान्धीसँग भेट गरी नेपालका बारेमा कुरा गरेका कारण काठमाडौं फर्केपछि उनलाई राणा सरकारले नजरबन्द गरेको थियो । नजरबन्द तोडेर निस्किएपछि १९९५ साल माघ १३ मा काठमाडौंको इन्द्रचोकमा आमसभा गरी उनले राणा शासकविरुद्ध एकजुट हुन जनतालाई आह्वान गरेका थिए । त्यसपछि राजद्रोहको अभियोग लगाई उनलाई पक्राउ गरेर तीन वर्ष कैद सुनाइएको थियो । त्यही बेला विभिन्न मुद्दामा फसाएर फाँसी दिइएको थियो ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७६ ०९:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दशरथको जन्मघर अब पाहुना घर

तृप्ति शाही

(बैतडी) — बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका–५, बस्कोटमा रहेको सहिद दशरथ चन्दको जन्म घरलाई पाहुना घर बनाइएको छ । जीर्ण घरलाई सहिद दशरथ चन्द स्मृति प्रतिष्ठानले राष्ट्रिय प्रतिभा स्मारक कोष र दशरथचन्द नगरपालिकाको सहयोगमा मर्मतसम्भार गरेर बस्नयोग्य बनाएको हो । 

अहिले घरवरिपरि सरसफाइ गरेर चिटिक्क पारिएको छ । आँगन फराकिलो बनाइएको छ । घरबाहिर दशरथको सालिक निर्माण गरिएको छ । घर जाने बाटोमा प्रवेशद्वार निर्माण भइरहेको छ । दशरथ जन्मिएको घरमा नि:शुल्क बास बस्न मिल्ने व्यवस्था मिलाइएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ । २० लाखभन्दा बढी रकम खर्च गरेर मर्मतसम्भार गरिएको प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष विनोदबहादुर चन्दले बताए । यसका लागि नगरपालिकाले बजेट उपलब्ध गराएको थियो । ‘बजेट अभावले अझै राम्रो व्यवस्थापन गर्न सकिएको छैन, केही काम गर्न बाँकी छ,’ उनले भने ।

प्रतिष्ठानकै अग्रसरतामा सहिदको स्मृतिमा बैतडीमा विभिन्न काम हुँदै आएको छ । राजमार्गमा दशरथचन्द स्मृति प्रतीक्षालय निर्माण गरिएको प्रतिष्ठानका अध्यक्ष चतुरबहादुर चन्दले जानकारी दिए । गत वर्ष ९ वटा प्रतीक्षालय बनाइएको र यो वर्ष पनि कहीं, कतैबाट रकम जुटे आवश्यक ठाउँमा थप्ने योजना रहेको उनले बताए । दशरथचन्द क्रिकेट मैदान निर्माणको काम पनि भइरहेको छ । दशरथको ‘उपनाम’ सुशील नामकरण गरेर स्मारिका प्रकाशन गर्न लागिएको उनले जानकारी दिए ।

सरोकारवाला निकायले दशरथ चन्दको ऐतिहासिक महत्त्व जोगाउन खासै चासो नदिएको प्रतिष्ठानका सदस्यहरू बताउँछन् । प्रतिष्ठानसँग आफ्नै कुनै बजेट नहुने भएकाले योजनाअनुरूप कार्य गर्न नसकिएको अध्यक्ष चन्द बताउँछन् । सहिदको जन्मघर संरक्षण गर्न नगरपालिकाले सकेजति बजेट विनियोजन गर्दै आएको दशरथ चन्द नगरपालिकाकी उपप्रमुख मीना चन्दले बताइन् । ‘घरलाई सुरक्षित राख्नुपर्छ भन्ने मान्यताले जीर्ण अवस्थामा रहेको संरचना मर्मत गर्न गत वर्ष रकम विनियोजन गरिएको हो,’ उनले भनिन्, ‘यस वर्ष प्रवेशद्वार निर्माणमा रकम उपलब्ध गराएका छौं ।’

प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि जीवन उत्सर्ग गर्ने सहिदले देखाएको बाटोमा हिँड्न नसके पनि उनको इतिहास जीवन्त राख्नु दायित्व भएको उनले बताइन् । तत्कालीन राणा सरकारले वि.सं. १९९७ माघ १५ गते काठमाडौंको शोभा भगवतीमा दशरथलाई गोली हानेर मृत्युदण्ड दिएका थिए ।

उनको जन्मघर भतिजाहरू भीमबहादुर र रामबहादुर चन्दको नाममा थियो । ०५१ सालमा सहिद दशरथ चन्द स्मृति प्रतिष्ठान गठन गरेर चन्द परिवारले घरजग्गा प्रतिष्ठानका नाममा गरिदिएका हुन् ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७६ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×