डोजरको हालीमुहाली, जोखिममा पुल- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

डोजरको हालीमुहाली, जोखिममा पुल

कहीँ खानीका नाममा त कहीँ बालुवा–गिट्टीका नाममा जथाभावी डोजर प्रयोगले आपत् र विनाश निम्त्याएको छ ।  
वसन्तप्रताप सिंह

(बझाङ) — नदी, खोलाबाट जथाभावी ढुंगा, गिट्टी र बालुवा निकाल्दा जिल्लाका कैयौं पुल जोखिममा परेका छन् भने कतिपय सिँचाइ आयोजना बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन् । 

बझाङ सदरमुकाम भएर बग्ने बाहुलीगाड खोलाका साथै सेती नदीको भोपुर, साइलाबगर, रातापानी, तमैल, परिङगाल, रायल, देउरालगायत क्षेत्रमा ठूलठूला डोजर लगाएर ढुंगा, गिट्टी र बालुवा निकालिँदै छ । सुनिगाड, कालंगागाड, तारुगाड, जडारी गाडलगायत खोलाको पनि अवैध तरिकाले दोहन भइरहेको छ । ‘हरेक दिन ५०/६० टिपरले बालुवा र ढुंगा ओसारिरहेका छन् तर कसैले वास्ता गर्दैन,’ परिंगालका लोकेन्द्र गिरीले भने, ‘यही बाटो भएर यहाँका नेता र कर्मचारी हिँडे पनि देखेको नदेख्यै गर्छन् ।’


पुलको संरचना वरिपरि रहेका ढुंगा निकालिएकै कारण झन्डै ३० वर्ष पुरानो पुल बाहुलीगाड खोलाले दुई वर्षअघि बगाएको प्राविधिकले बताए । सदरमुकाम जोड्ने र मोटर चल्ने बाहुलीगाडकै एकमात्र पुलको वरिपरिबाट ढुंगा–बालुवा निकालिँदा पुल बग्ने जोखिम बढेको उनीहरूको भनाइ छ । ‘नदीमा निर्माण भएका संरचना आसपासका ढुंगा र बालुवा झिक्दा नदीको सतह खिइँदै जान्छ,’ सेती लोकमार्ग उत्तरखण्डका प्रमुख इन्जिनियर ऐनबहादुर सिंहले भने, ‘नदीजन्य पदार्थको लगातार दोहनले संरचना जोखिममा परेका छन् । दोहन तत्काल रोक्न जरुरी छ ।’ उनले जथाभावी ढुंगा–बालुवा निकालिएका कारण बाहुलीगाडलगायत क्षेत्रमा केही वर्ष पहिला बनेका सडक पनि जोखिममा परेको बताए । जथाभावी ढुंगा–बालुवा निकाल्दा खोलाको सतह गहिरिँदै गएकाले रिठापाटाको देवल जिउलो सिँचाइ कुलोको बाँध सात वर्षयता १० पटकभन्दा बढी माथितिर सारिएको छ । स्थानीय प्रविन्द्र धामी भन्छन्, ‘यही स्थिति कायम रहे २/४ वर्षमै यो आयोजना बन्द हुन सक्छ ।’ आयोजनाले झन्डै ६० हेक्टर खेतमा सिँचाइ सेवा पुर्‍याइरहेको छ । सेती नदीको सतह गहिरिँदा सुवेडाको धौलाबगर जिउलोको झन्डै २० हेक्टर खेत सिँचाइ गर्ने धौलाबगर सिँचाइ आयोजना केही वर्षअघि बन्द भएको छ ।


सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघका सचिव मंगल खड्का भन्छन्, ‘वातावरणीय अध्ययनबिना भइरहेको उत्खननले केही वर्षभित्रै यहाँको जनजीवनलाई नराम्ररी प्रभावित गर्ने देखिन्छ । अवैध उत्खननको तत्काल नरोके भविष्यमा सबैले पछुताउनुपर्छ ।’


जयपृथ्वी नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मंगलबहादुर शाहीले बाहुलीगाड क्षेत्रमा भइरहेको दोहन अवैध भएको बताए । ‘निकाल्नै नमिल्ने ठाउँमा सबैभन्दा बढी दोहन भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘यो काम रोक्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई पनि पत्र काटेका थियौं । तर वास्ता गरिएन ।’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी उमेश पाण्डेले भने नगरपालिकाको पत्र प्राप्त भएपछि बुझ्न प्रहरीलाई भनेको प्रतिक्रिया दिए । कसलै अवैध तरिकाले नदीजन्य पदार्थ दोहन गरेको भेट्टाए पक्राउ गरेर कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाउने उनको भनाइ थियो । अवैध रूपमा सबैभन्दा बढी ढुंगा, गिट्टी र बालुवा झिकिने ठाउँ बाहुलीगाड जिल्ला प्रशासन कार्यालयको परिसरसँगै जोडिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर ३०, २०७६ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चिरा पर्दै गाउँ 

डिल्लीराम खतिवडा

(बेसारा, उदयपुर) — पहाडको माथिल्लो भागमा रहेको गाउँमुनिबाट निरन्तर चुनढुंगा निकाल्न थालिएपछि चौदण्डीगढी नगरपालिका–८ को टोड्के बस्ती पहिरोको जोखिममा परेको छ । चुनढुंगा खानी सञ्चालन गरिरहेको के के लाइम इन्डस्ट्रिजले पहाड कोपर्न थालेपछि गाउँका सबै २२ परिवार विस्थापित हुने खतरा बढेको छ ।

खानी तथा भूगर्भ विभागका २२ सर्त स्वीकार गरी कम्पनीले चुनढुंगा निकाल्न थालेको थियो । विभागको सर्त नम्बर २ मा ‘पहाडको माथिबाट तलतर्फ उत्खनन गर्दै जानुपर्ने’ उल्लेख छ । तर कम्पनीले त्यसको वास्ता गरेको छैन । ‘चुनढुंगा निकाल्ने भनेर मुनिबाट उत्खनन गरिएकाले गाउँको जमिन चिरा पर्न थालेको छ,’ स्थानीय होमबहादुर राईले भने, ‘गाउँ छाडेर नहिँडे कुन दिन पहिरोले लैजाने हो भन्ने डर छ ।’

टोड्के बस्ती पहाडमाथि छ भने पहाडको फेदमा सुनकोसी नदी बगेको छ । सुनकोसीको केही माथि उत्खनन गर्नुपर्ने भएकाले पहिरोको जोखिम रोक्न बीचबीचमा चेक ड्याम बनाउनुपर्ने पनि सर्तमा उल्लेख छ । होमबहादुर भन्छन्, ‘तर कम्पनीले एउटै चेक ड्याम बनाएको छैन ।’ गत वर्षात्मा खानी भनिएको क्षेत्रमै पहिरो गयो । पहिरो लगातार माथितिर बढिरहेको छ । ‘जबर्जस्ती चुनढुंगा उत्खनन गर्दा सिद्धिपुर, अप्राहा, ढोड्नेलगायत आसपासका गाउँमा पनि असर परेको छ,’ टोड्के टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष भवीन्द्र राईले भने, ‘तल उत्खनन गर्न थालेपछि धूवाँधूलोले गावैं ढाकिन्छ, पहाडै हल्लाउने गरी डोजर प्रयोग गरेर ढुंगा निकाल्दा गाउँ चिराचिरा भएको छ ।’

कम्पनीले वन तथा भूसरक्षण विभागसँग गरेको सम्झौतासमेत उल्लंघन गरेको पाइएको छ । सम्झौतामा ‘वनस्पति विकासमा अवरोध पुर्‍याउने, जीवजन्तुको बासस्थानमा हानि/नोक्सानी पुर्‍याउने’ लगायत कार्य नगर्ने भनिएको छ । तर, स्थानीय तिलकबहादुर राईका अनुसार खानीमा प्रयोग गरिने ब्रेकरको आवाजले जंगली जनावरले बासस्थान छाड्दै गएका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ३०, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×