द्वन्द्वपीडित परिवारको भेला : पीर बिर्संदै भलाकुसारी 

राज्य र विद्रोही पक्षबाट बेपत्ता पारिएका र मारिएका आफन्तलाई सम्झादै उस्तै परिवारले एकअर्काको दुःख साटे
रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — बाँकेको बैजनाथ गाउँपालिका–४, बोरिङ बस्तीकी अञ्जना चौधरी राम्रोसँग बोल्न सक्तिनन् । सशस्त्र द्वन्द्वमा १७ वर्षको जेठो छोरा बेपत्ता पारिएपछि उनी बिरामी परिन् । रासन लिन गएको छोरालाई सेनाले बेपत्ता पारे । २०५९ सालमा हराएको छोरो फर्केर आएन् । छोराको सम्झना एउटा नाति छ । छोरो बेपत्ता भएको अर्को वर्ष बुहारीले पनि छाडेर अन्तै घरजम गरेर गइन् ।

ZenTravel

गाभरमा शनिबार वनभोज कार्यक्रममा सहभागी हुन आएकी उनी आफू जस्तै अरूका पीडा सुनेर थोरै भए पनि मन दह्रो बनाउने भइन् । ‘१७ वर्षको छोरो हरायो, नाति नै १७ वर्षको भयो,’ उनले भनिन्, ‘बाबुकै अनुहार भएकाले नातिले न्यास्रो मेटाएको छ ।’ अञ्जनाको छोरो हराएको एक महिनापछि बैजनाथ–४ धुम्नी थरुनीका छोरालाई सेनाले बेपत्ता बनाए । काठको मिस्त्री काम गर्ने उनको छोरालाई केही काम छ भनेर घरबाट उठाएर लगे । थरुनीलाई त्यो दिन झलझली याद आउँछ । भदौ १४ आउँदा उनी आँसु थाम्न सक्दिनन् । ‘जति नसम्झु भने पनि सम्झना आउँछ,’ उनले भनिन्, ‘आफ्नै कलेजो काटेर लगे जस्तो भएको छ ।’ उनलाई बाटोमा सेना देख्नेबित्तिकै मनमा चिसो पस्छ । ‘के गर्नु बितेको समय फर्केर नआउने । त्यो बेला हामीजस्ता धेरैजना आमाको हालत यस्तै भएछ,’ उनले भनिन्, ‘सबैको अवस्था उस्तै हो । सबैले आफ्ना आफन्त गुमाएका छौं ।’

गाभरको वनभोजमा भेला भएका उनीहरू सशस्त्र द्वन्द्वमा दुवैतर्फबाट बेपत्ता पारिका र मारिएकाहरूका परिवार तथा आफन्त थिए । उनीहरूले आपसी पीरमर्का मात्रै सुनेनन्, एकअर्काका आँसु पनि पुछे । बैजनाथ–४ की पवित्रा सुनारका पतिलाई २०६० असार २९ मा तत्कालीन विद्रोही माओवादीले लगेर गए । उनको लास पनि भेटियो । १९ वर्षको उमेरमा सुनार एकल भइन् । तीन सन्तानलाई बढो मुस्किलले हुर्काइन् । ५५ वर्षीया पवित्राले छोराछोरीको पढाइ र घर चलाउन वैदेशिक रोजगारको यात्रा पनि गरिन् । ‘कुवेत पुगेको तीन महिनामै परान फुत्केलाझैं भयो,’ उनले भनिन्, ‘फर्किएर गाउँमै होटल चलाएर बसें ।’ धेरै पछिसम्म उनी माओवादी शब्द सुनेपछि विरक्त हुन्थिन् । बिस्तारै उनले मन बुझाइन् । ‘अझै पनि कहिलेकाहीं रिस उठ्छ के गर्नु,’ उनले भनिन्, ‘खै कसको दोष भन्नु सबै पीडित छौं ।’

वनभोजमा एकअर्कासँग आफ्ना दुःख पोख्दै उनीहरूले आपसमा ढाडस दिए । ‘छुट्टिनुभन्दा मिल्नुमा ताकत छ,’ बेपत्ता परिवारकी सदस्य बैजनाथ–४ जयकली खड्कीले भनिन्, ‘लडेर कसैको जित देखिएन । मिलेर आफ्ना अधिकार माग्छौं ।’ सशस्त्र द्वन्द्वमा आफ्ना आफन्त गुमाएका उनीहरूले राज्यले घाउमा मल्हम लगाउनुभन्दा बढी चोट थप्दै गएको गुनासो गरे । स्थानीय तहमा लक्षित वर्गका नाममा बजेट विनियोजन हुँदा द्वन्द्वपीडितले आफ्ना लागि योजना नदिएको गुनासो गरे । ‘एकातिर आफन्त गुमाउनुको पीडा अर्कोतिर राज्यको बेवास्ताले साह्रै मन पोल्छ,’ राप्तीसोनारी गाउँपालिका–९ की कल्पना रोकायले भनिन्, ‘द्वन्द्वपीडित राज्यबाटै अपहेलित भए ।’

उनीहरूलाई एकआपसमा घुलमिल हुन र आफ्ना दुःख साट्न द्वन्द्वपीडित तथा एकल महिला सञ्जालले अवसर जुराइदिएको थियो । द्वन्द्वपीडित तथा एकल महिला सञ्जाल बाँकेका अध्यक्ष जयन्ती खत्रीले कार्यक्रमका लागि छुट्याइएको भत्ता सहभागीले नलिएर वनभोजको आयोजना गर्न भनिएपछि यस्तो भेला सम्भव भएको बताइन् । ‘थोरै भए पनि एकअर्काको अवस्था बुझेर हल्का भयौं,’ उनले भनिन्, ‘कसैको दुःख सानो ठूलो छैन, हामी सबै पीडामा नै छौं ।’ विद्रोही पक्षबाट पति गुमाएकी खजुरा गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष एकमाया विक दुवै पक्षको बलिदानीले देशमा परिवर्तन सम्भव भएको बताउँछिन् । ‘अब पुरानो दुस्मनी सम्झेर फाइदा छैन,’ उनले भनिन्, ‘अब समाजमा दुवै पक्ष आपसमा मिलेर बस्नुपर्छ । विगतका प्रतिशोध भुल्नुपर्छ ।’ राजनीतिक कारणले भएको द्वन्द्वमा परेका सबैको अवस्था उस्तै भएकोउनले बताइन् ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ११:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नेपाल भ्रमण वर्ष : पर्यटकीय गतिवधि ठप्प

पर्यटक आकर्षण गर्ने, प्रवर्द्धन गर्ने कार्यक्रम बाँकेमा अघि बढेका छैनन्
रूपा गहतराज

(नेपालगन्ज) — नेपाल भ्रमण वर्ष सुरु हुन दुई महिना मात्रै बाँकी छ । भ्रमण बर्षमा २० लाख पर्यटक भित्र्याउने सरकारको लक्ष्य छ । त्यो लक्ष्य नारामा मात्र सीमित हुने हो कि भन्ने देखिएको छ । बाँकेमा पर्यटनसँग सम्बन्धित गतिविधि ठप्प छन् ।  

स्थानीय तहका कार्यक्रम र केही औपचारिक कार्यक्रमका ब्यानरमा भ्रमण वर्षको लोगो देखिन्छ । तर, पर्यटक आकर्षण गर्ने र त्यसलाई प्रवर्द्धन गर्ने गरी अन्य कार्यक्रम हुन नसकेका हुन् । पर्यटकीय स्थलको पहिचान र प्रचारप्रसारमा पनि सरकारको ध्यान पुगेको छैन । ‘पर्यटन वर्षको नारा नारामै सीमित हुने देखियो,’ पर्यटन वर्ष २०२० का प्रदेश समिति सदस्य भाष्कर काफ्ले भने, ‘यसलाई सार्थक बनाउन बृहत् योजना आवश्यक छ, तर अहिलेसम्म कुनै तयारी छैन ।’

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका केन्द्रीय सदस्य कृष्णप्रसाद श्रेष्ठले नेपालमा प्रशस्त पर्यटकीय पूर्वाधार रहेकाले २० लाख पर्यटक भित्र्याउन सम्भव भए पनि पर्यटकीय स्थलको प्रवर्द्धन र पूर्वाधारबिना भने सम्भव नहुने बताए । ‘सरकारले पर्यटन वर्षमा २० लाख पर्यटक भित्र्याउने हो भने उनीहरूलाई लोभ्याउने गन्तव्य तय गरेर त्यसको प्रवर्द्धन हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘बाँकेमा रहेको प्रसिद्ध शक्तिपीठ बागेश्वरी मन्दिर, गाभर भ्याली, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जलगायत पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने स्थलसमेत भएकाले तिनीहरूको प्रवर्द्धन हुनु जरुरी छ ।’ बागेश्वरी मन्दिरको प्रवर्द्धन गर्न सक्ने हो भने मात्रै ठूलो संख्यामा धार्मिक पर्यटक भित्र्याउन सकिने
उनले बताए ।

सरकारले लक्ष्य पूरा गर्न दैनिक साढे ५ हजारदेखि ६ हजारको वरिपरि पर्यटक भित्र्याउनुपर्ने हुन्छ । त्यहीअनुसार तयारी नहुँदा बाँकेमा पर्यटनको रौनक बढेको छैन । आव ०७५/७६ मा १२ लाख पर्यटक मात्रै नेपाल भित्रिएका थिए । पर्यटन व्यवसायी सरकारको तयारी कम भएकाले लक्ष्य हासिल गर्नेमा शंका गर्छन् । होटल व्यवसायी संघ बाँकेका अध्यक्ष भीम कँडेलले काम गर्न खोज्दा पनि सम्बन्धित निकायको सहयोग नपाएको बताए । ‘भ्रमण वर्षलाई सफल पार्न हामी उत्साहित छौं,’ उनले भने, ‘तर सम्बन्धित निकायकै साथ र सहयोग छैन ।’ भ्रमण वर्षका लागि कार्ययोजना बनाउन प्रदेश र जिल्लामा समिति बनाए पनि जिल्ला समितिको बैठक अहिलेसम्म बसेको छैन । जिल्ला समन्वय समितिका संयोजक अजय श्रीवास्तवको संयोजकत्वमा २१ सदस्यीय समिति बनाइएको छ ।

प्रवर्द्धनका लागि छैन बजेट
सरकारले बाँकेका चार स्थललाई पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा राखेको छ । सरकारका सय गन्तव्य सूचीकृत गर्दा बाँकेका चार स्थान समेटिएका छन् । तर, चारवटै पर्यटकीय गन्तव्यको भौतिक विकास र प्रवर्द्धनका लागि बजेट भने छैन । मन्त्रीस्तरीय निर्णयबाट बाँकेको प्रसिद्ध शक्तिपीठ बागेश्वरी मन्दिर, गाभर भ्याली, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जलाई स्थापित तथा प्रवर्द्धन गरिनुपर्ने गन्तव्यका रूपमा राखेको छ ।

त्यस्तै नयाँ तथा विकास गरिनुपर्ने गन्तव्यमा डुडुवा गाउँपालिका–५ को कम्मर शाह मजारलाई सूचीकृत गरिएको छ । चारवटै गन्तव्य सूचीकृत भए पनि प्रवर्द्धनका लागि सरकारले बजेट उपलब्ध गराएको छैन ।

गाभर सामुदायिक घरबासका अध्यक्ष कृष्णलाल चौधरीले सरकारले सय गन्तव्यको सूचीमा राखे पनि प्रवर्द्धनका लागि कुनै बजेट नछुट्याएको बताए । ‘५० वटा गन्तव्यका लागि बजेट छुट्याएको थाहा छ,’ उनले भने, ‘तर, त्यसमा बाँकेका कुनै पनि गन्तव्य पर्न सकेनन् ।’ आन्तरिक र बाह्य पर्यटकको केन्द्रका रूपमा विकसित हुँदै गएको गाभर भ्याली सरकारको गन्तव्यमा सूचीकृत हुनु राम्रो भए पनि प्रवर्द्धन र विकासका लागि बजेट नछुट्याइनु निराशाजनक रहेको उनले बताए । डुडुवा गाउँपालिकाका अध्यक्ष नरेन्द्र चौधरीले कम्मर शाह मजारका लागि सरकारबाट कुनै पनि बजेट उपलब्ध नभएको बताए । ‘अहिलेसम्म कम्मरशाह मजारका लागि बजेट संघीय सरकारबाट पाएका छैनौं,’ उनले भने, ‘त्यसले भ्रमण वर्षको सुरुआती नै निराशाजनक हुने अवस्था छ ।’

होमस्टेमा छुट
भ्रमण वर्षमा बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटकलाई घरवास (होमस्टे) ले खाना र आवासका लागि २० प्रतिशत छुट दिने भएका छन् । गाभर सामुदायिक घरबासका अध्यक्ष कृष्णलाल चौधरीले केन्द्रमा भएको निर्णय प्रदेश समितिबाट पनि अनुमोदन गरिएको बताए । ‘पर्यटकलाई स्वागत गर्न हामी तयारी अवस्थामा छौं,’ उनले भने, ‘घरवासमा आउने पर्यटकका लागि उपलब्ध भएसम्म प्रत्येक साँझ सांस्कृतिक कार्यक्रमले मनोरञ्जन दिने प्रयासमा छौं ।’ आफूहरू भ्रमण वर्षमा मात्र नभएर सधैंभरि पर्यटक भित्र्याउने गरी योजना बनाएर काम गरे पनि सरकारले सहयोग नगरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×