भारतले भन्यो- 'हाम्रो नक्सा सही छ'

सुरेशराज न्यौपाने

(नयाँदिल्ली) — आफूले जारी गरेको नयाँ राजनीतिक नक्सालाई लिएर नेपालमा विरोध भइरहेको सन्दर्भमा भारतले पहिलोपटक औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छ । उक्त नक्साले ‘भारतको सार्वभौम भूभागलाई सही ढंगले चित्रण गरेको’ र ‘नेपालसँगको सीमामा कुनै फेरबदल नगरिएको’ उसको दाबी छ ।

भारतीय विदेश मन्त्रालयद्वारा बिहीबार नयाँदिल्लीमा आयोजित नियमित पत्रकार सम्मेलनमा कान्तिपुरले राखेको जिज्ञासामा मन्त्रालयका प्रवक्ता रविशकुमारले यस्तो धारणा राखेका हुन् । ‘नयाँ नक्साले भारतको सार्वभौम भूमिलाई ठीक ढंगले समेटेको छ, यसले नेपालसँगको हाम्रो सीमा परिवर्तन गरेको छैन,’ उनले भने ।

भारतीय विदेश प्रवक्ताको भनाइले कालापानीलाई आफ्नो भूभागका रूपमा नक्सामा समावेश
गर्ने कदमबाट भारत पछाडि हट्न नचाहेको देखाउँछ । आफूले जारी गरेको नक्सा सही रहेको उसको दाबी छ ।
रविशकुमारले दुवै मुलुक आफूहरूबीच असमझदारी सिर्जना गर्न चाहने स्वार्थी तत्त्वहरूबाट जोगिनुपर्नेसमेत बताए ।

तर उनले त्यस्ता तत्त्वहरू को हुन् भन्नेबारे भने खुलाएनन् । उनले सीमा निर्धारणको काम दुईपक्षीय संयन्त्रबाट भइरहेको र त्यससम्बन्धी समस्याको समाधान दुई देशबीचको घनिष्ठ र मैत्रीपूर्ण सम्बन्धको भावनाअनुसार आपसी संवादबाट खोज्न भारत प्रतिबद्ध रहेको दाबीसमेत गरे ।

भारतको गृह मन्त्रालय र नापी विभागले गत शनिबार जारी गरेको नयाँ नक्सामा यसअघि जस्तै कालापानी क्षेत्रलाई आफ्नो भूभागभित्र समावेश गरेपछि नेपालमा त्यसको चर्को विरोध भइरहेको छ । भारतले दशकौंदेखि विवादित दार्चुलाको कालापानी क्षेत्रलाई पुराना नक्साहरूमा झैं हालको नक्सामा पनि आफ्नो भूभागभित्रै यथावत् राखेको छ ।

विरोध चर्कंदै गएपछि नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले वक्तव्य निकालेर कालापानी क्षेत्र नेपालकै भूमि भएको जनाएको थियो । साथै मन्त्रालयले नेपाल तथा भारतबीच विद्यमान सीमासम्बन्धी समस्याको समाधानका लागि प्राविधिकको सल्लाहमा दुवै देशका परराष्ट्र सचिवलाई काम गर्ने जिम्मेवारी दिइएको समेत जनाएको थियो ।

मन्त्रालयले वक्तव्यमार्फत भारतले नयाँ नक्सा एकपक्षीय ढंगबाट जारी गरिएकोतर्फ संकेत गर्दै सीमासम्बन्धी विषय दुवै पक्षको आपसी सहमतिमा टुंग्याउनुपर्नेमा जोड दिएको थियो ।

सन् १८१६ को नेपाल र तत्कालीन इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच सम्पन्न सुगौली सन्धिले नै प्रस्ट पारेको हुँदा उक्त क्षेत्र आफ्नो भएको नेपालको दाबी छ । जसमा काली नदीलाई सीमा मानिएको छ । तर, उक्त नदीको मुहानबारे भने खुलाइएको छैन । जसले गर्दा नेपाल र भारतबीच सीमा सम्बन्धमा मतैक्य बन्न सकेको छैन । नेपालका सीमाविद्हरूले सुगौली सन्धिअनुसार लिम्पियाधुरा नै कालीकोउद्गम भएको दाबी गर्दै आएका छन् ।

सन् १९६२ को चीनसँगको लडाइँपछि भारतले कालापानी क्षेत्रमा औपचारिक रूपमा सैन्य शिविर राखेपछि उक्त क्षेत्र थप विवादित बन्दै आएको हो । नेपालले ती चौकी हटाउन माग गरे पनि भारतले टेरेको छैन ।

उत्तरी राज्य जम्मु–कश्मीरको विशेषाधिकार खोसेर औपचारिक रूपमा दुईवटा केन्द्रशासित राज्यमा विभाजित गरिएसँगै नरेन्द्र मोदी सरकारले यही शनिबार भारतको नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेको हो ।

प्रकाशित : कार्तिक २२, २०७६ ०७:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भारतले कालापानीवरै पनि मन्दिर बनाउन दिएन

‘भगवान् तो एक ही हे, तुम को कितना भगवान् चाहिए भन्दै फर्काइदिए’
मनोज बडू

(दार्चुला) — भारतीय पक्षले महाकाली नदीवारि आएर सैन्य शिविर खडा गरेको कालापानी क्षेत्र स्थानीय ब्यासी (सौका) समुदायको परम्परागत पवित्र भूमि हो । तर त्यहाँ उनीहरूलाई प्रवेश निषेध छ । त्यसैले उनीहरूले अतिक्रमित क्षेत्रभन्दा करिब २ सय मिटरवरै एउटा मन्दिर बनाउन चाहे । त्यसको निर्माणमा पनि भारतीय सुरक्षाकर्मीले अवरोध खडा गरेका छन् । 

कालापानी दार्चुलाको सबभन्दा उत्तरी ब्यास गाउँपालिका, वडा नम्बर १ मा पर्छ । त्यसमुन्तिरको पहिलो गाउँ छाङरुका बासिन्दालाई पूजा गर्न सजिलो होस् भनेर कालापानीमा काली मन्दिर बनाउन ब्यास गाउँपालिकाले ४ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ ।

स्थानीयले भारतीय अर्धसैन्य बलको अतिक्रमणमा परेको क्षेत्रभन्दा २ सय मिटरवरै मन्दिर बनाउन खोजेका हुन् । मन्दिर निर्माण थाल्नुअघि उनीहरू कालापानीमा रहेका भारतीय सुरक्षाकर्मीलाई त्यसबारे जानकारी दिन गएका थिए । काम थालिसकेपछि समस्या उत्पन्न हुन सक्ने आशंकामा आफूहरू सीमामा तैनाथ भारतीय सुरक्षाकर्मीलाई सोध्न गएको उनीहरूको भनाइ छ ।

‘सुरुमा कालापानीमा रहेका भारतीय सुरक्षाकर्मीका इन्चार्जले सकारात्मक कुरा गरेका थिए,’ मन्दिर निर्माण समितिका अध्यक्ष अमरसिंह ऐतवालले कान्तिपुरसित भने, ‘केही छिनपछि अर्कै ठाउँमा फोन गरेर सोधेपछि हुन्न भने ।’

भारतीय सुरक्षाकर्मीका इन्चार्जको भनाइ उद्धृत गर्दै ऐतवालले सुनाए, ‘भगवान् तो एक ही हे, तुम को कितना भगवान् चाहिए भन्दै हामीलाई फर्काइदिए ।’

भारतीय पक्षले मिच्दै आएको कालापानी क्षेत्रको नेपाली भूमिभन्दा करिब २ सय मिटरवरै छाङरुका बासिन्दाले कालीको मन्दिर बनाउन खोजेको ऐतवालले बताए ।

मन्दिर बनाउन स्थानीय बासिन्दाका चार जना प्रतिनिधि गत भदौ अन्तिम साता भारतीय सुरक्षाकर्मीलाई सोध्न गएका थिए । ‘दुई देशको कुरा हो । सीमा क्षेत्रमा मन्दिर बनाउन मिल्दैन भन्यो,’ अध्यक्ष ऐतवालसँगै गएका स्थानीय रामसिंह बोहराले भने, ‘उल्टै हामी चारै जनाको बहुयात्रा अनुमतिपत्र, फोटो र बुबाको नामसमेत टिपेर राखेको छ ।’

छाङरुका बासिन्दालाई अहिले उक्त क्षेत्रमा जान पनि भारतीय पक्षले व्यवधान पुर्‍याउँदै आइरहेका छन् । ‘भारतले नक्कली बनाएको काली नदीभन्दा करिब आधा किलोमिटर क्षेत्रसम्म घेरबार गरेको छ,’ बोहराले भने, ‘त्यसभन्दा पनि करिब २ सय मिटरवरै मन्दिर बनाउने हाम्रो सोचाइ थियो, बनाउन दिएनन् ।’

गत साता सरुवा भएर आएका दार्चुलाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी यदुनाथ पौडेलले आफूलाई यसबारे जानकारी नभएको बताए । ‘मलाई कसैबाट सेयर भएको छैन । भोलि बुझ्छु,’ पौडेलले भने ।

समितिका अध्यक्ष ऐतवालले प्रशासन कार्यालयबाट स्पष्ट सल्लाह नपाइएकाले मन्दिर बनाउने विषय तत्कालका लागि छाडिएको बताए । ‘सीडीओ कार्यालयबाट माथि कुरा गर्छौं भने । तर केही निर्णय दिएनन्,’ उनले भने, ‘सरकारी निकायबाटै केही निर्क्योल नआएपछि हामीले पनि कुरा गर्नै छाड्यौं ।’

ब्यास गाउँपालिकाले पनि उक्त क्षेत्रमा मन्दिर निर्माणमा भारतीय पक्षले अवरोध गरेपछि जिल्ला प्रशासनलाई शान्तिसुरक्षाका लागि जानकारी गराएको थियो । जिल्ला प्रशासनले कालापानी र सुस्ताको सीमा समस्या माथिल्लो निकायबाटै हल गरिने भएकाले विवादित क्षेत्रमा अहिले मन्दिर नबनाएकै राम्रो हुने सुझाव दिएको स्रोतले जनायो ।

कालापानी क्षेत्रमा हाल ठूलो संख्यामा भारतीय सुरक्षाकर्मी परिचालित छन् । कालापानीमा रहेको पुरानो काली मन्दिर नजिकै उनीहरूको क्याम्प छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २२, २०७६ ०७:३७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT