कष्टकर बन्दै लुम्बिनी यात्रा : सडक देखेरै हच्किन्छन् पर्यटक

लुम्बिनीको प्रवेशद्वार मानिने भैरहवाको बुद्धचोकबाटै सडकको बेहाल सुरु हुन्छ । सवारीसाधन र यात्रु देख्नै नसकिने गरी बुङबुङती धूलो उड्छ । जताततै खाल्टा छन् । जीर्ण बनिसकेको बेथरी पुलमा घण्टौंको जामले दिने सास्ती उस्तै छ ।
माधव ढुंगाना

(भैरहवा) — ओमकार गौचनले दसैंमा टीका थाप्न आएका नातेदारलाई बुधबार बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनी लगे तर भैरहवादेखि लुम्बिनीसम्मको २२ किमि सडकको दुरवस्थाले यात्रा खल्लो हुन पुग्यो । ‘सबै जना लुम्बिनी घुम्न उत्साहित थिए,’ भैरहवाका पुराना व्यापारी तथा समाजसेवी गौचनले भने, ‘तर खाल्टैखाल्टा परेको सडकले निराश बनाइदियो ।’ 

सडककै कारण लुम्बिनी पुगेर फर्कंदा सात–आठ घण्टा आराम गर्नुपरेको र केहीले दुखाइ कम गर्ने औषधि सेवन गरेको उनले सुनाए । लुम्बिनीको प्रवेशद्वार मानिने भैरहवाको बुद्धचोकबाटै सडकको बेहाल सुरु हुन्छ । मालवाहक ट्रक, पर्यटकीय बस, सार्वजनिक यातायात साधन, निजी गाडी तथा मोटरसाइकलको ताँती लाग्छ । सवारीसाधन र यात्रु देख्नै नसकिने गरी बुङबुङती धूलो उड्छ । जताततै खाल्टा छन् । कुहिरीमण्डल सडकमा धुलोबाट जोगिन ओभरटेक गर्ने होडबाजी पनि उत्तिकै छ । जीर्ण बनिसकेको बेथरी पुलमा घण्टौंको जामले दिने सास्ती छँदै छ ।

घटे पर्यटक
लुम्बिनी विकास कोषको तथ्यांकअनुसार यस वर्षको सेप्टेम्बरसम्म अघिल्लो वर्षको तुलनामा पर्यटक आगमन घटेको छ । आन्तरिक, भारतीय र तेस्रो मुलुकका पर्यटक कम आएका हुन् । जबकि वार्षिक तथ्यांक हेर्दा केही वर्षदेखि लुम्बिनीमा पर्यटक आगमन बढ्दै गएको पाइन्छ ।

अघिल्लो वर्षको सेप्टेम्बरसम्म १२ हजार ९५ पासपोर्टवाहक पर्यटक लुम्बिनी आएका थिए । यस वर्षको सेप्टेम्बरसम्म ८ हजार ६ सय २७ जना मात्र आएका छन् । यही अवधिमा भारतीय पर्यटक अघिल्लो वर्ष ८ हजार ८ सय ५१ जना आएकामा यस वर्ष ८ हजार ३ सय ४१ जना छन् । आन्तरिक पर्यटकका रूपमा अघिल्लो वर्ष २६ हजार ५ सय ९० जना आएकामा यस अवधिमा २२ हजार ७ सय ५३ मा सीमित छ ।

भारतको दिल्लीस्थित टप ट्राभल्स कम्पनीका चालक राजेश चौधरी डेढ दशकयता विदेशी पर्यटकलाई बसमा लुम्बिनी घुमाउन ल्याउने गर्छन् । लुम्बिनी जाने सडकको बेहालले पछिल्लो समय यता आउन समस्या झेलिरहेको उनले सुनाए । ‘लुम्बिनी जाने निर्माणाधीन सडकमा दुर्घटनाको ठूलो जोखिम छ,’ उनले भने, ‘जीर्ण र सिंगल लेनको पुलमा घण्टौंको जामले निकै सास्ती दिन्छ ।’

चासो कम
लुम्बिनी पुग्ने सडक र पुल स्तरोन्नति गर्न तीनै तहका सरकारको ध्यान पुगेको छैन । लुम्बिनीको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने भन्दै प्रदेश ५ सरकारले करोडौं खर्चेर ०७६ लाई लुम्बिनी भ्रमण वर्षका रूपमा मनाइरहँदा सडकबारे अलिकति पनि चासो देखिँदैन । जीर्ण सडक र बीचमै निर्माणकार्य स्थगित भई लथालिंग रहेका दुईवटा पुलले २० लाख पर्यटक भित्र्याउने गरी सरकारले घोषणा गरेको नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० लाई समेत गिज्याइरहेको यात्रु बताउँछन् ।

निर्माणाधीन सडक चाँडो सम्पन्न गर्न सहजीकरणसहितको दायित्व वहन, ठेकेदार तथा आयोजनालाई पहलकदमी, तत्काललाई बेलीब्रिज, स्थायी पुल निर्माणका लागि गर्नुपर्ने टेन्डरजस्ता विषयलाई प्राथमिकतासाथ अघि बढाउनुपर्ने सरोकारवालाको सुझाव छ । लुम्बिनीको विकास र योजनाबारे तीनै तहका पदाधिकारीले गर्दै आएका भाषणको कार्यान्वयन पक्ष अति कमजोर छ । जब कि रूपन्देहीका हरेका स्थानीय तहले आफ्नो आर्थिक समृद्धिका लागि लुम्बिनीलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर पर्यटन विकासको अवधारणा र योजना अघि सारेका छन् ।

लुम्बिनी भ्रमण वर्ष मनाइरहेको आयोजक समितिबाट पनि पहलकदमी र निगरानी पुगेको छैन । लुम्बिनी भ्रमण वर्षका लागि विनियोजित कतिपय बजेटको शीर्षक लुम्बिनीको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्नेभन्दा रकम सिध्याउने खालका छन् । बेलहिया नाकाबाट नेपाल प्रवेश गरेको पर्यटकले २२ किमि दूरीमा रहेको लुम्बिनी पुग्न बुटवल, सालझन्डी हुँदै झन्डै ७५ किमि घुमाउरो बाटो यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ । ‘भैरहवा–लुम्बिनी सडकको दुरवस्थाले लुम्बिनी आउने पर्यटनलाई नराम्ररी असर पारेको छ,’ कोषका निमित्त सदस्यसचिव सरोज भट्टराईले भने, ‘यहाँ आउने आन्तरिक पर्यटकको रोजाइ अन्यत्रै पर्न थालेको छ ।’

ठेकेदार र सडक विभागको विवादले वर्षौंदेखि अलपत्र रहेको निर्माणाधीन बेथरी पुल अझै सकिने छाँट छैन । यही पुलका कारण स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक घण्टौं जाममा सास्ती खेप्न बाध्य छन् । ‘वैकल्पिक पुल निर्माण गरेर भए पनि काम अघि बढाउन जरुरी छ,’ भट्टराईले भने, ‘एउटा पुल निर्माणका लागि तीन–चार करोड रुपैयाँ लगानी स्थानीय र प्रदेश सरकारका लागि ठूलो विषय होइन ।’

सुस्त गतिमा आयोजना
भैरहवा–लुम्बिनी–तौलिहवा सडक विस्तारको योजनासहित चालू अवस्थामा रहेको सडक भत्काइएपछि लुम्बिनी यात्रा कष्टकर हुन थालेको हो । बुद्धचोकदेखि विमानस्थलसम्म ६ लेन, विमानस्थलदेखि लुम्बिनीसम्म चार लेन र लुम्बिनीदेखि तौलिहवासम्म दुई लेनको सडक निर्माण गर्ने योजना छ । यसका लागि आउँदो पुस महिनासम्ममा निर्माण सम्पन्न हुने गरी भारतीय निर्माण कम्पनी गावर कन्स्ट्रक्सन गुडगाव हरियाणासँग ०७३ असार ३० मा ठेक्का सम्झौता गरिएको हो ।

एसियाली विकास बैंकको ऋण सहयोगमा निर्माण थालिएको यस आयोजनाको सुरुको ठेक्का रकम १ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ छ । सम्झौता मितिमै निर्माण सम्पन्न गर्न भन्दै ठेकेदार कम्पनीले सडकको डिजाइन नै परिवर्तन गराई गुणस्तरहीन निर्माण कार्य गरिरहँदा पनि आयोजना मौन छ ।

ठेकेदार कम्पनीको दबाबमा डिजाइन परिवर्तन गर्दा आयोजनाको लागत बढेर २ अर्ब ९ करोड ८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । निर्धारित मितिमा निर्माण सम्पन्न नहुने निश्चित छ । भैरहवादेखि लुम्बिनीसम्मको निर्माणकार्य कछुवा गतिमा छ । तोकिएको अवधिमा काम नसकिनुमा ठेकेदार कम्पनीको प्लानिङमा पनि कमजोरी रहेको र निर्माण सामग्रीको अभाव झेल्नुपरेको भैरहवा–लुम्बिनी–तौलिहवा सडक योजनाका प्रमुख प्रदीपराज शाक्यले बताए । ‘३० महिनामा निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी ठेक्का सम्झौता भए पनि आउँदो पुससम्ममा सकिने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘योजनाको प्रगति ५० प्रतिशत हाराहारीमा छ ।’

निजी क्षेत्रको चिन्ता
भैरहवाका युवा व्यवसायी पवन हलुवाईले लुम्बिनीमा झन्डै दुई अर्बको लगानीमा पाँचतारे होटल निर्माण गरेका छन् । तर अझै सञ्चालनमा ल्याउन सकेका छैनन् । ‘यात्रा कष्टकर भएकाले पर्यटक लुम्बिनी आउनै मान्दैनन्,’ हलुवाईले भने, ‘यही डरले होटलको ओपनिङ नै गरेको छैन । बैंकको व्याज कसरी तिर्ने भन्ने चिन्ता अर्कोतर्फ छ ।’

केही समयअघि आफ्नो होटलमा रुम बुक गरेका विदेशी पर्यटकको एउटा समूह लुम्बिनी जाने क्रममा बेथरी पुलको जामले गर्दा त्यहींबाट फर्केको उनले सुनाए । ‘बरु होटलको रुमचार्ज तिर्छौं तर यो कष्ट सहेर लुम्बिनी जाँदैनौं भने,’ उनले सुनाए, ‘सडकको बेहालले उत्पन्न यस्ता घटनाले धेरै लगानीकर्तालाई दिग्दार बनाएको छ ।’

गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल आयोजना सुरु भएपछि सयौं निजी लगानीकर्ता लुम्बिनीलाई आधार मानेर पर्यटन व्यवसायमा लगानी गरिरहेका छन् । पछिल्लो समयमा तारे होटल निर्माण, ट्राभल र यातायात साधनमा लगानी बढ्दो छ । पुराना होटलले स्तरोन्नति गर्दै छन् । ‘सडक जामको सास्तीले गर्दा पर्यटक आगमन घट्न थालेको छ र आएका पनि बस्नै मान्दैनन्,’ लुम्बिनी होटल एसोसिएसन अध्यक्ष मिथुनमान श्रेष्ठले भने, ‘सडक निर्माणको कछुवा गतिले लुम्बिनीका पर्यटन व्यवसायीलाई चिन्तित बनाएको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ०८:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मलेसियाद्वारा मागपत्र प्रमाणीकरण सुरु

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — मलेसियास्थित श्रम विभागले नेपाली कामदार ल्याउन इच्छुक मलेसियाली कम्पनीको मागपत्र प्रमाणीकरण गर्न थालेको छ । नेपालसँगको श्रम समझदारी कार्यान्वयन गर्न मलेसिया सरकारले कडाइ सुरु गरेको हो । यसअघि मागपत्र प्रमाणीकरण गर्न सिधै नेपाली दूतावास लैजाने गरिन्थ्यो । 

क्वालालम्पुरस्थित नेपाली दूतावासका अनुसार दसैंपछि मात्रै मलेसियाली कम्पनी दूतावास आउन थालेका हुन् । ‘मलेसियाको श्रम विभागले मागपत्र प्रमाणीकरण गर्न ढाँचा बनाउन केही समय लगायो,’ मलेसियाका लागि नेपाली राजदूत उदयराज पाण्डेले भने, ‘विभागले प्रमाणीकरण गरेपछि दूतावासमा कम्पनीहरू धमाधम आउन थालेका छन् ।’ मागपत्र प्रमाणीकरणपछि मात्रै कम्पनीले वैदेशिक रोजगार विभागको अनुमति लिई कामदारको अन्तर्वार्ता गर्न पाउनेछन् । दूतावासमा दैनिक ७ देखि १० वटा कम्पनी आइरहेका छन् । पुरानो ढाँचाअनुसार मागपत्र प्रमाणीकरण गर्न झन्डै ६ सय कम्पनीले फाइल पेस गरेका थिए । मलेसिया रोजगारी बन्द भएपछि ती कम्पनीले फाइल फिर्ता लगी नयाँ ढाँचाअनुसार मागपत्र बनाएर आउन थालेको राजदूत पाण्डेले बताए । नयाँ समझदारीअनुसार रोजगारदाता कम्पनीले नै कामदार ल्याउन लाग्ने सबै खर्च ब्यहोर्नुपर्ने उल्लेख छ । मलेसिया सरकारले यो सर्त मान्न तयार भएका कम्पनीलाई मात्रै नेपाली कामदार ल्याउन अनुमति दिन लागेको हो ।

कामदारको भिसा, हवाई टिकट, भिसा प्रक्रियामा लाग्ने खर्च र म्यानपावर कम्पनीलाई दिइने सेवाशुल्क सबै रोजगारदाताकै जिम्मेवारीमा पर्नेछ । रोजगारदाताले नेपाली कामदार ल्याउन १७ वटा चरण पार गर्नुपर्नेछ । रोजगारदाताले एक कामदार ल्याउन २ लाख १५ हजार रुपैयाँसम्म लगानी गर्नुपर्नेछ । म्यानपावर कम्पनीले पनि मलेसिया जाने कामदारसँग आफूखुसी रकम लिन पाउने छैन । कम्पनीलाई रोजगारदाताले झन्डै एक महिना बराबरको तलब अर्थात् १ हजार ५० रिंगेट सेवाशुल्क दिनुपर्नेछ । यो मलेसिया र नेपालका म्यानपावरबीच आधा बाँडफाँट हुन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×