‘त्योहार मजा बन्गिल’

ठाकुरसिंह थारू

(बर्दिया) — बिहानै चौकीदारले खबर फैलाए– सबै ज्येष्ठ नागरिक वडा कार्यालय आउनू । खबरसँगै गाउँमा खुसी फैलियो । ७७ वर्षीया पेरिया थारू लट्ठी टेक्दै वडा कार्यालय पुगिन् । तीन किलोमिटर हिँड्दा पनि उनमा थकान थिएन । सामाजिक सुरक्षा भत्ता मिल्ने खबरले ऊर्जा दिएको थियो ।

ZenTravel

दसैंको मुखमा चार महिनाको एकमुष्ट १२ हजार रुपैयाँ बुझिन् । ‘त्योहार मजा बन्गिल (चाडपर्व राम्रो बन्यो) । अब त सामान किन्ने पैसा पनि भयो,’ बढैयाताल गाउँपालिका–५ की उनले खुसी हुँदै भनिन्, ‘नातिका लागि एक जोर कपडा किन्छु । अरू बचाएर राख्छु । औषधिलाई खाँचो पर्छ ।’ उक्त वडामा झन्डै पाँच सय ज्येष्ठ नागरिक छन् ।

Meroghar

सरकारले ७० वर्ष कटेकालाई मासिक तीन हजार रुपैयाँ भत्ता उपलब्ध गराउँछ । यसले उनीहरूलाई आवश्यक दैनिक उपभोग्य सामान खरिद गर्न सहज भएको छ । सामान्य औषधि उपचारमा टेवा पुगेको छ । ‘अब पसलमा खाएको केही रकम तिर्न बाँकी छ, त्यो तिर्छु,’ पेरियाले भनिन्, ‘सरकारले दिने भत्ताले हाम्रो जीवन खुसी बनेको छ, निकै ठूलो राहत मिलेको छ ।’ उनका अनुसार केही खान मन लाग्यो भने कसैको मुख ताक्नु पर्दैन । भत्ता पाउने भएकै कारण उनीहरूलाई गाउँका पसलेले उधारो पत्याउँछन् ।

यहाँका धेरै वृद्धवृद्धाले घरको काममा छोराबुहारीलाई सघाउँदै आएका छन् । पहिलेजस्तो थोरै पैसाले दसैं मनाउन सम्भव छैन । त्यसैले पर्वका बेला भत्ताले पनि उनीहरूलाई भरथेग गर्छ । बढैया गाउँकी ८० वर्षीया पुनिया थारूसँग कुनै बेला पाँच पैसाले उपभोग्य वस्तु किनमेल गरेको अनुभव छ । ‘कुनै बेला एक रुपैयाँ अहिलेको एक लाखजस्तै थियो । एक हजार रुपैयाँमा घरखेत किन्न सकिन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘एक सय रुपैयाँ कमैले देख्न पाउँथे । अहिले पैसा कमजोर छ ।’ आफूले पाएको भत्तामध्ये केही दसैंमा खर्च गर्ने र बाँकी सम्हालेर राख्ने उनले बताइन् । ‘खाँचै पर्‍यो भने छोराबुहारीलाई सहयोग गर्छु,’ उनले भनिन् । गाउँपालिकाले चौमासिक रूपमा भत्ता उपलब्ध गराउँदै आएको छ । उक्त रकमले चार महिना पुर्‍याउनुपर्ने भएकाले उनीहरू जोगाएर राख्छन् । अधिकांशले औषधि–उपचारका लागि साँच्छन् । ‘भत्ता पाउन थालेपछि मन लागेको चिज किनेर खान पाइएको छ । छोराबुहारीसँग पैसा माग्नु परेको छैन,’ ७९ वर्षीया फकिया थारूले भनिन्, ‘केही पर्‍यो कि हात पसार्नुपर्थ्यो । अब सानातिना कुराका लागि कसैको टाउको दुखाउनुपरेको छैन ।’

भत्ताले ज्येष्ठ नागरिकलाई आत्मसम्मान मिलेको छ । ‘आज हो कि भोलि हाम्रो ठेगान छैन । तर यो अवस्थामा पनि परिवारलाई सहयोग गर्न पाएकामा खुसी लाग्छ,’ फकियाले भनिन्, ‘छोराछोरी पनि राम्रो मान्छन् । नातिहरू खानेकुरा पाएर दंग पर्छन् ।’ ज्येष्ठ नागरिकका व्यक्तिगत रुचि छैनन् । परिवारकै बारेमा बढी चिन्ता व्यक्त गर्छन् । परिवारले माया देओस् भन्ने चाहन्छन् । बिरामी परेका बेला अस्पताल पुर्‍याउन साथ खोज्छन् । मीठो वचन र सम्मान खोज्छन् । तर, कतिपय छोराबुहारीले भने उनीहरूको आत्मसम्मानमा चोट पुर्‍याउँदा बढी दु:खी हुन्छन् । कतिपय छोराबुहारीले भत्ताको रकम पाउने आसले आमाबुबालाई माया गरेको पाइन्छ ।

तर, यस्ता पारिवारिक कुरा उनीहरू व्यक्त गर्न चाहँदैनन् । ‘यो समयमा हामीलाई बढी सहयोगको आवश्यकता पर्छ । उठाइदिने, नुहाइदिने, समयमै खान दिने मान्छे चाहिन्छ,’ पहाडी थारूले भने, ‘अरू हामीलाई केही चाहिन्न । छोराछोरीले माया गरिदिऊन् भन्ने आस लाग्छ ।’ ज्येष्ठ नागरिकसम्बन्धी ऐन, २०६३ ले ज्येष्ठ नागरिकका लागि थुप्रै अधिकार ग्यारेन्टी गरेको छ । ज्येष्ठ नागरिकलाई आफ्नो आर्थिक हैसियत तथा इज्जतअनुसार पालनपोषण तथा हेरचाह गर्नु परिवारका प्रत्येक सदस्यको कर्तव्य हुने कानुनी व्यवस्था छ । त्यस्तै अंश लिई परिवारबाट अलग बसेको वा बस्न चाहेको अवस्थामा बाहेक चाहेको परिवारको सदस्यले आफ्नो साथमा राखी पालनपोषण गर्नुपर्ने ग्यारेन्टी गरिएको छ ।

उनीहरूको इच्छाविपरीत परिवारबाट अलग राख्न वा अलग बस्न बाध्य गराउन नपाइने भनिएको छ । कुनै पनि ज्येष्ठ नागरिकलाई भिक्षा माग्न कानुनले रोक लगाएको छ । ज्येष्ठ नागरिकको अधिकार हनन गर्नेलाई एक वर्षदेखि पाँच वर्षसम्म कैद वा बिगोबमोजिम जरिवाना वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था छ ।

प्रकाशित : आश्विन १६, २०७६ ०९:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खसीबोका खोज्दै घरघर

ठाकुरसिंह थारू

(बर्दिया) — चाडपर्व सुरु भएसँगै व्यवसायीहरू घरमै पुगेर खसीबोका किन्न थालेपछि किसानले राम्रो मूल्य पाएका छन् । माग अधिक भएपछि व्यवसायीले पहिलेभन्दा बढी मूल्यमा खरिद गर्न थालेका हुन् । त्यसको प्रत्यक्ष फाइदा किसानलाई पुगेको छ ।

जिउँदो खसी प्रतिकिलो ४८० रुपैयाँसम्म पुगेको छ । यसअघि जिउँदो खसी प्रतिकिलो ४३० रुपैयाँसम्म थियो । मूल्य बढ्ने क्रम अझै जारी छ ।

पूजाका लागि बोकाको मूल्य पनि किसानले मागेजस्तै पाएका छन् । तौलेरभन्दा पनि आफैंले तोकेरै बोका बिक्री गर्न पाएकामा किसान खुसी छन् । व्यवसायीहरू खसीबोका खोज्दै घरघर पुगिरहेका छन् । ‘दसैं सुरु भएपछि व्यापारी खसीबोका किन्न घरमै आउँछन् । हामीले मागेको पैसा दिन्छन्,’ किसान राजु चौधरीले भने, ‘चाडपर्व अघिपछि व्यापारीले मागेको मूल्यमा बिक्री गर्छौं । अहिले हामीले मूल्य तय गरिरहेका छौं ।’ सरकारले भारतबाट खसीबोका आयात गर्न रोक लगाएपछि माग बढेको हो ।

काठमाडौं, पोखरालगायत सहरको माग धान्नका लागि व्यवसायीहरू बर्दियाका किसानको घरमा पुगिरहेका छन् । बर्दियामा व्यावसायिक बाख्रापालनसँगै किसानले घरमै एक–दुईवटा पाल्ने गरेका छन् । बाख्रा बिक्रीले उनीहरूले आय आर्जनमा सहयोग पुुगेको छ । खासगरी एक–दुईवटा खसीबोका पाल्ने किसानले चाडपर्वका बेला बिक्री गर्छन् । ‘चाडपर्वका बेला राम्रो मूल्य पाइने भएकाले पालेरै राख्छौं । दसैं र तिहारका बेला बिक्री गरेर आम्दानी गर्छौं,’ किसान प्रेम चौधरीले भने, ‘दुई–तीनवटा खसीबोका पाल्नेले पनि राम्रो पैसा कमाउन सक्छन् ।’

बर्दियाको बाँसगढी, गुलरिया, बारबर्दिया, ठाकुरबाबा, राजापुर, मधुवन नगरपालिका एवं बढैयाताल र गेरुवा गाउँपालिकामा व्यावसायिक बाख्रापालन गरिएको छ । गुलरिया नगरपालिकामा मात्रै २५ हजारभन्दा बढी खसीबोका रहेका छन् । जिल्ला पशु सेवा समन्वय कार्यालय गुलरियाका प्राविधिक भरत देवकोटाले बर्दियाको कालिका र गुलरियाको तुलसीपुरमा खसीबोका खरिद केन्द्र रहेको बताए । किसानले उत्पादन गरेको सहकारीले खरिद गरेर एकमुष्ठ रूपमा काठमाडौं, पोखरालगायत सहरमा पठाउने गरिएको छ । दैनिक एक सयभन्दा बढी खसीबोका बर्दियाबाट बाहिरी जिल्लाका लागि पठाउने गरिएको उनले बताए । ‘बर्दियामा खसीबोका उत्पादन राम्रो छ । त्यसैले बाहिरी जिल्लाका लागि पनि पठाउन सहज छ,’ उनले भने, ‘तर, मुलुकका विभिन्न सहरबाट हुने माग भने धान्न सकिँदैन ।’

भारतबाट आयात हुँदा यहाँका किसानले उत्पादन गरेका खसीबोका व्यवसायीको नजरमा कमै पर्ने गरेका थिए । घरघरमै पुगेर संकलन गर्नुपर्ने बाध्यता र कम तौल भएका कारण व्यवसायीहरू नेपाली उत्पादन कमै खरिद गर्थे । चाडपर्वका बेला माग बढेपछि व्यवसायीले भारतको महाराष्ट्र, कानपुर, लखिमपुर, गोरखपुर र लखनउ क्षेत्रबाट जमुनापारी, तोतापरी र देशी जातका खसीबोका किनेर ल्याउने गरेका थिए । खसीबोकाको स्वास्थ्य परीक्षणका लागि पशु चिकित्सक नहुँदा किसानलाई समस्या भएको छ । स्वास्थ्य परीक्षण नगराएसम्म अर्को जिल्लामा खसीबोका लैजान रोक लगाइएको छ । जिल्लास्थित पशु सेवा समन्वय कार्यालयमा समेत चिकित्सक छैनन् । बाँसगढी नगरपालिकाका पशु रोग चिकित्सकबाट स्वास्थ्य परीक्षण गराउन टाढाबाट जानुपर्ने बाध्यता रहेको व्यवसायीले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन १६, २०७६ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×