टिकट लिन बसपार्कको बास

नयाँ बसपार्कबाहेक अन्यत्र काउन्टर नहुँदा मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिम जाने यात्रुको भीड बढी 
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — आइतबारबाट टिकट बुकिङ खुल्ने निर्णय भए पनि अघिल्लो दिन रातिबाटै काउन्टरमा यात्रुको भीड लागेको थियो । केही यात्रु टिकटकै लागि बसेका छन् । टिकट नपाइने डरले यात्रु रातिदेखि नै नयाँ बसपार्कमा टिकट काट्न लाइनमा थिए । बसपार्कमा लाइन थियो ।

घण्टौं लाइन बस्दा पनि यात्रुले टिकट काट्न सकेनन् । यातायात व्यवस्था विभागले टिकट काट्न समस्या नहुने बताउँदै आए पनि यात्रुले कष्ट भोग्नुपरेको गुनासो गरेका छन् । बिहानै लाइन अव्यवस्थित देखिन्थ्यो । टिकट काट्न यात्रुबीच तँछाडमछाड चलेको थियो । सादा पोसाकमा प्रहरी परिचालन गर्ने भनिए पनि बिहानै आइपुगेका थिएनन् ।


लाइन बस्ने यात्रु आक्रोशित देखिन्थे ।


बझाङका कमलकुमार थापा यही भीडमा थिए । उनी टिकट काट्ने पालो पर्खिंदै लाइन बसेका थिए । बिहान ३ बजे लाइन बसेका उनले ९ बजे मात्र टिकट हात पारे । ‘१२ गतेबाट कलेज छुट्टी हुन्छ, १३ गते घर जान भनेर टिकट काट्न आएको थिएँ,’ उनले भने, ‘निकै समय लाइन बसेपछि मात्र टिकट पाइयो, म आउँदा भीड लागिसकेको थियो ।’ बिहानै पाका उमेरकाहरू पनि टिकट लिन पुगेका थिए ।


‘बर्सेनि घण्टौं लाइन लागेर टिकट काट्नुको विकल्प हुँदैन,’ उनले भने, ‘सबैतिर अनलाइनबाट बुकिङको व्यवस्था गरे यसरी लाइन लागेर बस्नुपर्ने थिएन ।’ यो समस्या उनको मात्र होइन । बसपार्कमा टिकट काट्न आउने सबैको साझा समस्या हो । यात्रुले टिकटमा बस नम्बर नराखी टिकट दिएको गुनासो गरेका छन् । नयाँ बसपार्कमा मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिम जाने यात्रुको भीड बढी थियो । उक्त क्षेत्र जाने यात्रुका लागि नयाँ बसपार्कबाहेक अन्यत्र काउन्टर नहुँदा भीड भएको हो ।


बिहानै टिकट काट्नेले समस्या झेले पनि पछि प्रहरी आएर लाइनलाई व्यवस्थित गर्ने काम गरेको थियो । लाइन बसेर ढिला काउन्टरमा टिकट लिन पुगेकाहरूले जहाँ जानुपर्ने हो । त्यहाँको टिकट नपाएको गुनासो गरे । पछि नजिक पर्ने जिल्लाको टिकट लिएका थिए । यातायात व्यवस्था विभागका महानिर्देशक गोगनबहादुर हमाल भने बुकिङ खुलेको पहिलो दिन एकैचोटि धेरै यात्रु टिकट काट्न जाँदा भीड भएको हो ।


‘बुकिङ खुला भएको दिन सबैलाई टिकट सकिन्छ भन्ने डर भयो, त्यही भएर भीड बढी भयो,’ उनले भने, ‘ढुक्क भए हुन्छ, टिकट सकिँदैन, सोमबारबाट लगातार काउन्टर खुला रहनेछन् ।’ उनले बुकिङ खुला गरेकै दिनबाट सादा पोसाकमा प्रहरी परिचालान गरिएको बताए ।


‘टिकट चाँडै सकियो भन्ने गलत कुरा हो, हामीले यसको अनुगमन गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘सबै काउन्टरमा टिकट खुला गरेका छौं, टिकटमा समस्या छैन ।’ नयाँबसपार्कमा शनिबार नै नागरिक सहायता कक्ष सुरु भएको छ । ९ गतेभित्र मुख्य टिकट काउन्टर भएको उपत्यकाका १४ स्थानमा उक्त कक्ष सञ्चालनमा आइसक्ने महानिर्देशक हमालले बताए । यात्रुले टिकटमा बस नम्बर नलेखिएको भन्ने गुनासोबारे महानिर्देशक हमालले लाइनका गाडीका बस नम्बर राखिए पनि बाहिरबाट तान्नुपर्ने गाडीको नम्बर टिकटमा अहिले नहुने प्रस्ट पारे ।


‘यसमा व्यवसायीलाई पनि समस्या होला,’ उनले भने, ‘विभिन्न जिल्लाबाट ल्याइने बसका बारेमा के गर्न सकिन्छ, व्यवसायीलाई बोलाएर छलफल गर्नेछौं ।’ यात्रु लिएर जाने गाडीको शंका लागेमा कन्डिसन चेकजाँच गरिनेछ । सहायता कक्ष टिकट बुकिङ गौशाला, नयाँबसपार्क, चाबहिल, कोटेश्वर, बल्खु, कलंकी, नागढुंगालगायत स्थानमा रहनेछ । जहाँ ट्राफिक प्रहरी, यातायात व्यवस्था विभागका कर्मचारी, उपभोक्ता समाजका प्रतिनिधि रहनेछन् ।


व्यवसायीले भाडा बढाएर लिन नपाउने र भाडादर बसमा यात्रुले देख्ने गरी टाँस्नुपर्ने महानिर्देशक हमालले बताए । यातायात व्यवसायीका अनुसार दसैंमा १८ देखि २० लाखसम्म यात्रु उपत्यकाबाट बाहिरिने गरेका छन् । अहिले टिकट बुक गर्ने यात्रुहरू घटस्थापनाबाट गन्तव्यमा जान थाल्ने छन् ।


यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका महासचिव सरोज सिटौलाका अनुसार सबै काउन्टरमा यात्रुको भीड थियो । ‘पहिलो दिन भएर सबै काउन्टरमा यात्रुको भीड लागेको हो,’ उनले भने, ‘दोस्रो दिनबाट भीड कम हुँदै जानेछ ।’ उनका अनुसार सबै काउन्टरमा टिकट खुला भएकाले कतिले टिकट काटे भनेर संख्या निकाल्न सकिएको छैन ।


‘गुल्मीका लागि मात्र एकैदिनमा ३ हजारले टिकट लगिसकेका छन्,’ उनले भने, ‘महान् चाड हो, सबै आआफ्नो घर जान्छन्, त्यसैले सबैतिरको काउन्टरमा भीड लागेको हो ।’ उनले जागिरे, विद्यार्थी राति नै गएर लाइन बसेको हुन सक्ने बताए । यात्रुको भीड चाँडै लागेपछि बिहान ६ बजेबाट टिकट खुला गरिएको थियो ।


टिकटमा अहिले गाडी नम्बर उल्लेख गरिँदैन । ‘अधिकांश गाडी रोटेसनले आइपुग्छन्, बाटोको अवस्था राम्रो छैन, कुन गाडी आइपुग्छ थाहा हुँदैन,’ महासचिव सिटौलाले भने, ‘त्यही भएर टिकटमा प्रायः गाडीको टिकट नम्बर दिइएको छैन ।’ उनले लाइनमा बसेर टिकट काटिसकेपछि आफू जाने ठाउँको नाम, मागेको सिट नम्बर र जाने दिनको मिति टिकटमा भए/नभएको कुरा हेरेर मात्र लिन यात्रुलाई सुझाव दिएका छन् । यातायात व्यवसायीलाई सबैभन्दा ठूलो चिन्ता सडकको छ ।


प्रभावकारी भएन अनलाइन बुकिङ

अनलाइनबाट टिकट बुकिङ गर्न मिल्छ भन्ने जानकारी सबैमा नहुँदा लाइन लागेरै टिकट काट्नुपर्ने बाध्यता छ । अहिले पनि गत वर्षजस्तै यात्रु लाइन लागेर टिकट काट्दै छन् । बसको टिकटका लागि अहिले लाइन लाग्नुपर्ने अवस्था छैन । विभिन्न अनलाइनमार्फत घरमै बसेर टिकट बुकिङ गर्न सकिन्छ । अनलाइनमा गाडी भाडादर ठाउँअनुसार राखिएको छ । डेढ दर्जन गाडी कम्पनीहरूले अनलाइनमार्फत टिकट बुकिङ खुला गरेका छन् ।


‘केही कम्पनीले मात्र अनलाइनबाट टिकट काट्ने व्यवस्था मिलाएका छन्, सबै कम्पनीको छैन,’ महानिर्देशक हमालले भने, ‘आगामी वर्षबाट अनलाइनबाट टिकट काट्ने व्यवस्था मिलाउने छौं, यो कार्य अझै प्रभावकारी भइसकेको छैन, यसलाई प्रभावकारी बनाउनेछौं ।’ लामो दूरीका बसका लागि यो सेवा खुला गरिएको छ । यात्रुले आफू गाडी चढ्ने ठाउँ र जानुपर्ने गन्तव्य छानेर तोकिएको भाडादर तिरेर बुक गर्न सक्नेछन् ।


प्रकाशित : आश्विन ६, २०७६ ०९:५७

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बैंक निक्षेप घट्यो, फेरि तरलता अभाव चर्किन थाल्यो 

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — गत असारमा २८ खर्ब ७८ अर्ब रुपैयाँ रहेको वाणिज्य बैंकको कुल निक्षेप भदौसम्म २८ खर्ब ६५ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको छ । दुई महिनामा बैंकको कुल निक्षेप करिब १३ अर्ब रुपैयाँले घटेको हो ।

बढ्दो आयात, कम सरकारी खर्च, ग्राहकले पैसा आफैंसँग राख्ने प्रवृत्ति, पुँजी पलायनलगायतका कारण बैंकको निक्षेप घटेको जानकार बताउँछन् ।

निक्षेप घटेपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थामा तरलता (लगानीयोग्य रकम) अभाव फेरि चर्किन थालेको छ । तीन महिनाको अवधिमा २८ वटा वाणिज्य बैंकले करिब ५० अर्ब रुपैयाँ थप कर्जा लगानी गरेका छन् । तथ्यांकले गएको तीन महिनामा निक्षेप १३ अर्बले घट्दा बैंकले ५० अर्ब रुपैयाँ थप कर्जा विस्तार गरेको देखिन्छ । निक्षेप घटिरहँदा पनि बैंकले आक्रामक रूपमा कर्जा विस्तार गरेकाले वित्तीय क्षेत्रमा सम्पत्ति तथा दायित्वबीचको सन्तुलन नमिलेको विज्ञहरूको विश्लेषण छ ।

वित्तीय क्षेत्रले विगत तीन वर्षदेखि निरन्तर रूपमा लगानीयोग्य रकम कम हुने समस्या भोग्दै आएको छ । अहिले पनि त्यही अवस्था दोहोरिएको छ । बैंकले निक्षेपकर्ताबाट निक्षेप संकलन गर्ने र त्यही निक्षेपको निश्चित प्रतिशत कर्जा लगानी गरेर नाफा कमाउने हो । यसकारण बैंकले सर्वसाधारणबाट कम ब्याजदरमा निक्षेप संकलन गर्छ र सोही निक्षेप केही महँगो ब्याजमा लगानी गर्छ । निक्षेप र कर्जाकोबीचको फरक ब्याजदर नै बैंकको नाफा हो ।

राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार गत असारमा वाणिज्य बैंकको कुल कर्जा २४ खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँ थियो । भदौसम्म आइपुग्दा यो बढेर २५ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ ।

बैंकमा निक्षेप संकलन घटेको र ऋण प्रवाह बढेकाले लगानीयोग्य रकम अभाव भएको सानिमा बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भुवन दाहालले बताए । ‘धेरै बैकहरूसँग अहिले लगानीयोग्य रकम कम छ,’ उनले भने, ‘निक्षेप संकलनमा सुधार नआए कर्जा प्रवाह रोक्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।’

करिब तीन साताअघिसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थामा करिब ३० अर्ब रुपैयाँ अधिक तरलता थियो । बैंकहरूले बोलाएरै ऋण लगानी गरिरहेका थिए । तीन सातामै बैंकहरू हाहाकारको अवस्थामा पुगेका छन् । बैंकहरूले छोटो समयको पनि पूर्वानुमान गर्न नसक्दा यस्तो अवस्था आएको विज्ञहरूले बताएका छन् । ‘मुलुकको संरचनागत कारणले लगानीयोग्य रकम घटिरहेको छ,’ राष्ट्र बैंकका एक पूर्वनिर्देशकले भने, ‘बैंकहरूले त्यत्ति पनि पूर्वानुमान गर्न सकेनन् । निरन्तर ऋण प्रवाहमा लागिरहे ।’ बैंकहरूले विगतका वर्षको अनुभवबाट पनि पाठ नसिकेको उनको आरोप छ । ‘गएका दुई वर्ष बैंक तथा वित्तीय संस्थाले यही समस्या खेपिरहेका छन्,’ उनले थपे, ‘विगतबाट पाठ सिक्नुपर्ने हो, त्यो देखिएन ।’

‘ससानो रकम ऋण दिन समस्या छैन,’ सेञ्चुरी बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तुलसीराम गौतमले भने, ‘ठूला ऋणमा केही समस्या भएको हो ।’ अघिल्ला दुई वर्ष पनि बैंकले तरलता अभावको समस्या भोगेको स्मरण गर्दै उनले भने, ‘यसपालि अलि छिटो लिक्विडिटी टाइट देखियो ।’

निरन्तर चुलिँदो आयातले बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप बढ्न नसकेको र अझै एक/दुई वर्ष यही अवस्था रहने पूर्वसचिव रामेश्वर खनालले बताए । ‘उच्च आयातले मुलुकको पैसा निरन्तर बाहिरिएको छ,’ उनले भने, ‘रेमिट्यान्समार्फत केही रकम आए पनि त्योभन्दा बढी बाहिरिन्छ ।’

बैंकको कारणले भन्दा पनि अर्थतन्त्रको संरचनात्मक कारणले बैंकमा निक्षेप बढ्न नसकेको उनको बुझाइ छ । ‘यो संरचनात्क समस्या हो, समाधानका लागि संरचना नै परिवर्तन गर्नुपर्छ, उत्पादनमूलकको सट्टा आयात (व्यापार) मुखी अर्थतन्त्र भएकाले समस्या बल्झिरहेको छ,’ उनले भने, ‘समाधानका लागि उपभोगलाई आन्तरिक उत्पादनसँग जोड्नुपर्छ ।’

अहिलेलाई यो समस्या समाधानको एक मात्र उपाय जलविद्युत् क्षेत्रको विकास रहेको पूर्वसचिव खनालले बताए । ‘ठूलो परिमाणमा बिजुली उत्पादन गर्न सके त्यसले आयात प्रतिस्थापन र निर्यात वृद्धि दुवै गर्छ,’ उनले भने, ‘आउँदा एक/दुई वर्ष पर्यटन र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा पनि लगानी बढाउनुपर्छ ।’

वित्तीय क्षेत्रमा निक्षेप वृद्धिका लागि राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई विदेशी मुद्रामा ऋण लिन पाउने सुविधा दिएको छ । स्थानीय तहमा गएको पैसाको ५० प्रतिशत बैंककै खातामा राख्न पाउने व्यवस्था गरेको छ । ऋण पत्र निष्कासनका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई प्रोत्साहन गरेको छ । यति गर्दा पनि समस्या समाधान हुन सकेको छैन ।

यो वर्ष विगतमा भन्दा पनि जटिल तरलता अभाव हुने बैंकरहरूको अनुमान छ । ‘गत शुक्रबारसम्म कम्तीमा एक दर्जनभन्दा बढी बैंकको सीसीडी अनुपात ८० प्रतिशत पुगेको छ,’ एक बैंकरले भने, ‘बैंकले लगानी गर्ने बेला भर्खर सुरु भएको छ, हेर्दै जानुस्, यो वर्ष अवस्था कति नाजुक हुन्छ ।’ निक्षेप वृद्धिका लागि राज्य तहबाटै पहल नभए लगानीयोग्य रकम अभावको समस्या घट्नुको साटो जटिल बन्दै जाने उनले दाबी गरे ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले संकलन गरेको सबै निक्षेप लगानी गर्न पाइँदैन । कुल निक्षेपको बढीमा ८० प्रतिशत मात्र ऋण लगानी गर्न पाइन्छ । यसको अर्थ कुनै बैंकले सय रुपैयाँ निक्षेप संकलन गर्‍यो भने बढीमा ८० रुपैयाँ मात्र लगानी गर्न पाइन्छ । बाँकी २० रुपैयाँ तरलताका लागि नगद नै राख्नुपर्छ । सबै निक्षेप लगानी गर्न नपाइने भएकाले बैंकले धेरै निक्षेप संकलन गर्नुपर्छ । ताकि त्यही निक्षेपको ८० प्रतिशत ऋण लगानी गर्न पाइन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा परिस्थिति बदलिएको छ । बैंकले आक्रामक रूपमा कर्जा विस्तार गरेका छन् । निक्षेप भने बढ्न सकेको छैन ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७६ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×