म्यार्दीले मनाङ पुग्नै सास्ती

आश गुरुङ

म्यार्दी, मनाङ — काठमाडौंको साँखुबाट निर्जल केसीसहित ४ जना मोटरसाइकल चढेर मनाङ घुम्न आए । उनीहरूले अर्खले, च्याम्चेलगायत लमजुङ खण्डको पहिरो जसोतसो कटाए । 

ZenTravel

लमजुङ र मनाङ सिमाना म्यार्दीभीरमा बन्दै गरेको बेलिब्रिजमाथि बोकेरै मोटरसाइकल चढाएको टोली मनाङतर्फ म्यार्दीभीरको पहिरोमा रोकियो । उनीहरू फर्किन बाध्य भए । ‘हामीलाई पहिरो आउनेजाने गर्छ भन्ने थाहा थियो । यति ठूलो पहिरो गएको भने थाहा थिएन,’ उनले भने, ‘बरु हिउँद लागेपछि आए हुने रहेछ । बर्बाद भयो ।’

रामेछाप घर भई धारापानी बस्दै आएका बिलबहादुर तामाङले ठाउँठाउँमा पहिरोले हिँड्न समस्या बनाएको बताए । पहिरोका कारण सामान पुर्‍याउन गाह्रो छ । ‘बाटो सहज छैन । आज खुल्छ, भोलि बन्द हुन्छ । बाटो खुल्यो भनेर सामान बोकेर ल्यायो, ल्याउँदा ल्याउँदै बाटो बन्द भइदिन्छ,’ उनले भने, ‘व्यवसाय चलाउनै मुस्किल भयो ।’ उनले मनाङको धारापानीबाट गोरखा सिमाना लार्केपासतर्फ दैनिक उपभोग्य सामान पुर्‍याउँछन् ।

नासों गाउँपालिका–६ तिल्चेकी पदमकुमारी गुरुङले गाउँमा खाने चामलदेखि नुनतेल सकिएको बताइन् । ‘बाटोमा पहिरो आएको छ । ढुंगा झर्ने गरेको छ । निकै डर छ,’ उनले भनिन्, ‘बाटोमा हिँड्नै जोखिम छ । ज्यानको बाजी राखेर हिँड्नुपरेको छ ।’ सवारी चालक दीपकखड्काका अनुसार पहिरोका कारण मनाङतर्फ सवारी साधन रोकिएका छन् । बेंसीसहरतर्फ आउन सकेका छैनन् ।

बेंसीसहरबाट म्यार्दी खोलाछेउसम्म मात्रै जिप जान्छ । पूल पूरा भएको छैन । बाटो पनि सहज छैन । ‘प्यासेन्जरलाई सही सलामत तरिकाबाट पुर्‍याउन सकिएको छैन । हरेक प्रकारका दुःख पाइएको छ,’ उनले भने, ‘तेल बोकेर माथिल्लो क्षेत्रमा सेवा दिइरहेका छौं ।’ उनले सडक खुलाउने विषयमा डिभिजन सडक कार्यालयले ढिलाई गरेको बताए ।

नासों गाउँपालिका–१ का अध्यक्ष झलकबहादुर गुरुङले मनाङतर्फको म्यार्दीभीरको पहिरो र सिरानतालको पहिरोले समस्या बनाउने गरेको बताए । ‘बाटो खुल्न त खुल्छ । कहिले बन्द हुन्छ थाहा छैन,’ उनले भने । उनका अनुसार म्यार्दीभीरको खोलातर्फको चट्टान कमजोर छ । कमजोर सडक पानी पर्दा बगिरहने उनले बताए ।

‘भूकम्पले सबै थिलोथिलो बनायो । कमजोर जमिन भित्र पानी पसेपछि पहिरो गएकोहुन सक्छ,’ उनले भने । मनाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी पुष्पराज पौडेलले सडकमा पहिरो खस्नेबित्तिकैडिभिजन सडक कार्यालयलाई छिटो मर्मत गर्न र बेलिब्रिज निर्माणकार्य छिटो पूरा गर्न निर्देशनदिएको बताए । नेपाली सेनाले ट्र्याक खोलेको बेंसीसहर–चामे सडकको ठाउँठाउँमा पहिरो जाँदा बर्सेनि बर्खायाममा उक्त बाटोका उपभोक्ताले सास्ती खेप्नुपरेको छ । २०६९ मा सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको उक्त सडकमा पछिल्लो समय नियमित मर्मत सम्भार हुन सकेको छैन ।

पहिरो पन्छाउने काम मात्रै गरिँदा उक्त सडकको जोखिमयुक्त ठाउँमा स्तरोन्नति हुन सकेको छैन । सडक विभागले आर्थिक वर्ष २०५१/०५२ मा बेंसीसहर–चामे सडक निर्माण थालेको थियो । द्वन्द्वका कारण सडक निर्माणमा कठिनाइ भएपछि २०५७ मा तत्कालीन शाही नेपाली सेनालाई जिम्मा लगाएको थियो । निर्माण सुरु भएको १९ वर्षपछि ६ वर्ष अघिमात्र सडकको ट्र्याक खोल्ने कार्य पूरा भएको हो ।

म्यार्दी पहिरो हट्यो, जोखिम कायमै
डिभिजन सडक कार्यालय दमौलीका सबइन्जिनियर सुमन अधिकारीका अनुसार करिब २ साताअघि म्यार्दीभीरमा गएको पहिरो पन्छाइएको छ । करिब १ सय मिटर माथिबाट पहिरो आएको थियो । पहिरोले सडक बगाएको थियो । पहिरो हटाइएसँगै आइतबारबाट उक्त क्षेत्रमा सवारी गुडेको छ तर पुल निर्माण नसक्दा सवारी वारपार भने हुन सकेको छैन ।

पहिरोले अवरुद्ध बनाएको सडक १० दिनसम्मको नियमित मर्मतपछि खुलाउन सफल भएको अधिकारीले बताए । पहिरोले ठूला ढुंगा ल्याएको र हटाउन नसकेपछि ८० वटा बम पड्काइएको थियो । त्यसपछि ब्रेकर लगाएर चट्टान हटाइएको थियो । ‘सडक नै पत्ता नलाग्ने गरी पहिरो खसेको थियो । पहिलेको बाटो भएको ठाउँबाट अहिले अर्कै ट्र्याक खोलिएको छ,’ उनले भने, ‘सडक खुल्यो तर जोखिम भने कायमै छ ।’ सडक सुचारु भए पनि ठूलो पानी आएमा फेरि अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम कायमै रहेको उनले बताए ।

बेलिब्रिज निर्माणपछि वारपार
असार ८ मा म्यार्दीखोलामा रहेको बेलिब्रिज बगाएकामा बल्ल बेलिब्रिज राखिएको छ । मनाङतर्फ पुल र माटोको सतहलाई जोड्न ढुंगामाटो राखेर पुरिएको छ । लमजुङतर्फ भने पुर्न बाँकी छ । बेलिब्रिज जडान कार्य सकिएको डिभिजन सडक कार्यालयका सबइन्जिनियर अधिकारीले बताए । अब एक सातामा पुल तयार हुने उनले बताए ।

‘पुल राखिएको छ । फिलिङको कार्य बाँकी छ । अब एक साताभित्र पुल तयार हुन्छ । त्यसपछि सवारी आवागमन गर्न मिल्छ,’ उनले भने । उनका अनुसार अहिले मानिस उक्त पुलमै हिँड्न थालेका छन् । सामान ओसारपसार गर्न थालेका छन् । सवारी साधन भने हिँड्न मिलेको छैन ।

डिभिजन सडक कार्यालय दमौलीमार्फत ग्याल्बा–द क्याराभान जेभीले भ्याटबाहेक २ करोड ५ लाख १७ हजार ८ सय ६९ रुपैयाँमा गत वर्ष साउनमा बेलिब्रिज निर्माण गरिएको थियो । बेलिब्रिज निर्माणको एक वर्ष नपुग्दै म्यार्दीखोलाले बगाएको थियो । करिब २५ मिटर लम्बाइ र चार मिटर (सिंगल लेन) को पुल रहेकामा अहिले पनि उक्त साइजकै राखिएको छ । २०६४ मा नेपाली सेनाले सडक निर्माण गर्दा बनाएको काठेपुल २०७२ जेठमा भाँचिएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७६ ०९:२४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नारफूको सडक सपना

४ हजार ५० मिटर उचाइमा अवस्थित सडक सञ्जालले नछोएका यी गाउँबाट गाडी हेर्नमात्रै स्थानीयले कस्सिएर दुई दिनको पैदल यात्रा गर्नुपर्छ ।
आश गुरुङ

फू, मनाङ — गाउँबाट दुई दिनको पैदल छिचोलेपछि मात्रै तेन्जिङ पासाङ लामा मोटर चढ्न पाइने ठाउँ पुग्छन् । बाटो बिग्रिए मोटर सजिलै बेंसीसहर पुग्ने/नपुग्ने टुंगो हुन्न । लामालाई मात्रै होइन, सिंगो फू र नार गाउँवासीको समस्या यही हो ।

दुवै गाउँका बासिन्दाले मोटर पाइने ठाउँ पुग्न उत्तिकै पैदल दूरी पार गर्नैपर्छ । ‘डाँडामाथिको घाम भइसकियो, आफ्नो गाउँ आएको मोटर नदेख्दै मरिन्छ क्यारे,’ आँगनमा घाम तापिरहेकी फू गाउँकी ८८ वर्षीया सङगेछयोङज्योङ लामाले भनिन्, ‘गाउँले र माननीयले मोटरबाटो ल्याउने त भनेका छन् । कहिले हो कहिले ।’

सडक नपुगेका यी दुवै गाउँ छिमेकी चीनको तिब्बतसँग सिमाना जोडिएका छन् । अलि नजिक फू र तल्लो क्षेत्रमा नार पर्छ । सदरमुकाम चामेबाट पुग्न दुई दिन लाग्ने फू तिब्बती सीमा क्षेत्रबाट एक दिनको पैदल दूरीमा पर्छ । मनाङकै नार र फू निकै पछि मात्रै पत्ता लागेका बस्ती हुन् । खोलाले बगाएर ल्याएका जौको छोक्रा कहाँबाट आउने रहेछ भनेर खोजी गरिँदा मनाङमै ती दुई गाउँ पनि रहेछन् भन्ने पत्ता लागेको चामेका स्थानीयको भनाइ छ ।

तत्कालीन राजा महेन्द्रका पालामा २०२८ सालतिर पत्ता लागेको भनिएका गाउँका बासिन्दाको रहनसहन तिब्बतीसँग मिल्दोजुल्दो छ ।

तिब्बतीसँग ‘मीत’ लगाएर खाद्यान्नलगायत दैनिक उपभोग्य वस्तु ल्याएर उपभोग गर्ने गरिएकामा नार र फूसम्म पहिले गोरेटो बाटो पनि थिएन । पछि गोरेटो बाटो खुलेसँगै तल्लो क्षेत्रको लमजुङबाट मनाङको कोतो हुँदै खच्चडमार्फत खाद्यान्न आपूर्ति हुँदै आएको छ । अहिले तिब्बततर्फका सबै नाका बन्द छन् । खाँचोका सबै सामान लमजुङबाटै ल्याइने नार्पाभूमि गाउँपालिका–५ का वडाध्यक्ष सोनामतेजे लामाले बताए ।

‘हाम्रो मुख्य आवश्यकता सडक हो ।सडक आए मात्र यहाँ विकास हुन्छ,’ उनले भने । संघीय संरचनापछि साबिकका नार र फू गाविसलाई मिलाएर नार्पाभूमि गाउँपालिका बनेको हो । यहाँ ५ वटा वडा छन् । जनगणना २०६८ अनुसार नारमा ८६ र फूमा ३६ गरी १ सय २२ घरधुरीमा ५ सय ३८ जनसंख्या थियो ।

अहिले गापामा १ सय २८ परिवार र ६ सय १५ जनसंख्या छ । गाउँपालिका अध्यक्ष मिङमा छिरिङ लामा मोटरबाटो मूल आवश्यकता भए पनि भौगोलिक हिसाबले सजिलो छैन । ‘नार खोलाको तिरैतिर ल्याउने हो । चट्टान र पहिरो मात्रै छ,’ उनले भने, ‘अबको तीन वर्षमा गाउँपालिकाकोकेन्द्र च्याँखुसम्म मोटरबाटो ल्याउने गरी काम थालेका छौं ।’

मनाङबाट प्रतिनिधिसभा सांसद पोल्देन छोपाङ गुरुङ ना र फूका लागि सडक योजनामा सबैको जोड रहेको बताउँछन् । नारखोलामाथि फडकेमा हिँड्नुपर्थ्यो । पोल्देनका पिता पेमाछिरिङ पञ्चायतकालको अन्तिमतिर स्थानीय विकास सहायकमन्त्री बने । त्यतिबेला नारखोलामाथिको जोखिमयुक्त फडकेलाई हटाएर झोलुंगे पुल हालिएको थियो ।

२४ ठाउँमा खोला वारपार गर्नुपर्नेमा उतिबेला सबै फडके फालेर ५ ठाउँमा वारपार हुने गरी झोलुंगे पुल निर्माणसँगै गोरेटो बाटो बनाइएको थियो । चालु वर्ष गण्डकी प्रदेश सरकारले सडक निर्माणका लागि ३८ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । ‘त्यो बजेटले सडकको विस्तृत अध्ययनदेखि निर्माण सुरुवात हुन्छ । हामी नार र फूमा सडक पुर्‍याउन चाहन्छौं,’ उनले भने, ‘अब काम गर्ने बेला आएको छ ।’

सडक निर्माणका लागि नार्पाभूमिले २ करोड खर्च गरिसकेको अध्यक्ष लामाले बताए । ‘सडक निर्माणको योजना सुरु भएको तीन वर्ष भयो तर मोटर हिँड्ने गरी ट्र्याक कतै खोल्न सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘कोतो नजिकै स्याउबारी भीर र हुलाकी ओडारपारि तातोपानी भीरमा सडकको काम भइरहेको छ ।’

गाउँपालिकाले अधिकांश बजेट सडक पूर्वाधारकै योजनामा विनियोजन गरे पनि अप्ठेरो भौगोलिक अवस्थाका कारण काम निरन्तर अघि बढेको छैन । ‘अबको तीन वर्षमा च्याँखुसम्म मोटरबाटो पुर्‍याउने योजना छ,’ उनले भने । च्याँखुसम्म चामे नजिकै कोतोबाट पुग्ने दूरी करिब २५ किमि छ । ‘दूरीका हिसाबले धेरै टाढा त होइन तर हिँड्नै अप्ठ्यारो छ । यस्तो ठाउँमा सडक लाने हाम्रो सपना चानचुने होइन,’ उनले भने । च्याँखुबाट पनि नार र फू पुग्न १/१ दिन लाग्छ ।

चामे नजिकै कोतोबाट २ हजार ९ सय मिटरको मेतामा १ दिनमा पुगिन्छ । फू गाउँ ४ हजार ५० र नार ४ हजार २ सय मिटर उचाइमा छन् । फू पुग्न मेताबाट च्याँखु, क्याङ हुँदै जानुपर्छ । नार भने मेताबाट महेन्द्रपुल तरेर जानुपर्छ । दुवै गाउँ बर्सेनि हिउँदमा जिल्लाका अरू बस्तीबाट सम्पर्कविहीन हुन्छन् । गाउँको मोबाइल टावरले काम गर्दैन ।

स्थानीयवासी नौ महिना गाउँ बस्छन् । तीन महिना जाडो छल्न काठमाडौं, पोखरा र बेंसीसहर झर्छन् । सहर/बजार झर्न नसक्ने नारका बासिन्दा मेता र फूका गाउँले क्याङ र च्याँखुमा बस्छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×