‘बाल दिवस थाहा छैन’

विद्या राई

काठमाडौँ — आइतबार बिहान सवा ९ बजे । बिहानैदेखिको झरी भर्खरै थामिएको थियो । नक्सालस्थित नेपाल बाल संगठन (बालमन्दिर) को टहरोको एक छेउमा बलेसीको पानी निख्रिँदै थियो । 

काठमाडौंको नक्सालस्थित बालमन्दिरमा । तस्बिर : अनिश रेग्मी/कान्तिपुर


भुइँमा छानाले ढाक्ने गरी हरियो रङको कार्पेट बिछ्याइएको भए पनि पानीले आधाजसो भिजेको थियो । भिजेको कार्पेटमाथि चार जोर टेबल–कुर्सी राखिएको छ, जहाँ स–साना नानीबाबु चिच्याउँदै, खेल्दै, कराउँदै दिनचर्या सुरु गरिरहेका थिए ।

त्यही भीडमा थिइन्– ४ वर्षीया आकांक्षा । चुलबुले स्वभावकी । नीलो टिसर्ट र सेतो हाफपाइन्टले जसोतसो जीउ ढाकेको थियो । खुट्टा खाली थिए । साथीभाइसँग खेल्दै, दौडँदै गर्दा घरिघरि चिसो भुइँमा पछारिन्थिन् । नाकका दुवै प्वालबाट पातलो सिँगान बगिरहेको थियो ।

अर्का ३ वर्षे बालक बलेसीमा फ्याँकिएको फोहोर प्लास्टिक टिपेर निख्रिँदै गरेको पानी थाप्न हत्ते गर्दै थिए । उनका केही साथी हातैमा पानी थाप्ने होडमा थिए । वरपर ३ जना आमा त थिए तर तिनलाई केटाकेटी सम्हाल्न हम्मे परिरहेको देखिन्थ्यो ।

‘सुनिश्चित बाल अधिकार ः समृद्ध नेपालको आधार’ मूल नाराका साथ आइतबार देशभर बाल दिवस मनाइरहँदा बाल संगठनमै आ िश्रत बालबच्चा भने दिवसबाट ‘बेखबर’ देखिन्थे । बालगृहमा हुर्कंदै गरेका ५/६ वर्षमाथिका केटाकेटीलाई मात्रै दिवस मनाउन व्यवस्था गरिएको थियो । उनीहरूलाई बिहान ८ बजे बस चढाएर सिफलको बालगृह पुर्‍याइएको थियो ।

सिफलमा पुर्‍याइएका केटाकेटीले नाचगान गर्दै, खेल्दै, रमाउँदै बाल दिवस मनाए । टहरोमुनि चिसो भुइँमा छोडिएका केटाकेटी भने सधैंझैं रमाइरहे ।

कपिलवस्तु, सर्लाही र म्यादी गरी ९ जिल्लामा १० वटा बालगृह सञ्चालनमा छन् । बालमन्दिरको देशैभरि अर्थात् साविकका ७५ वटै जिल्लामा प्रशस्त सम्पत्ति र जग्गा भए पनि अहिले केन्द्रीय बालगृहकै केटाकेटी टहरोमा छन् । बालमन्दिरको भवन भूकम्पले भत्किएपछि बालगृह साँघुरो ठाउँमा राखिएको छ । रेट्रोफिटिङ गर्ने भनिएको पुरानो भवन संरक्षण अभावले झनै जीर्ण बनेको छ । भित्ता र पर्खालमा झार पलाएर हरियै छ । कम्पाउन्ड घाँसले ढाकिएको छ । बालगृह जाने कच्ची बाटो पानी परेका बेला हिलाम्मे र घाम लाग्दा धुलाम्मे हुन्छ ।

संरक्षणविहीन बालबालिकालाई स्वयंसेवक आमाहरूले स्तनपान गराउने गर्थे । बच्चा स्याहारमा जुटेकी एक आमा भन्छिन्, ‘दिनमा ५/६ आमाहरू आएर स्तनपान गराउँथे, नानीहरूले दूध खान पाउँथे, निकै सजिलो भको थियो, अचेल ल्याक्टोजिन मात्रै खुवाउने गरेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

७१ जातका बीउ सूचीबाट हटे

राजु चौधरी

काठमाडौँ — सरकारले १३ वटा बालीको थप ४४ जातका बीउ सूचीरकण गरेको छ । राष्ट्रिय बीउ बिजन समितिको ५२ औ बैठकले बीउ सूचीकरण गर्ने निर्णय गरेको हो । 

बीउ बीजन गुणस्तर नियन्त्रण केन्द्रका सूचना अधिकारी रमेश हुमागाईका अनुसार नयाँ जातको बीउ सूची राजपत्रमा प्रकाशित भइसकेको छ । सबैभन्दा बढी धानको १६ जात सूचीकरण गरिएको छ । १६ वटै धानको जात आयातित हुन् । ती जातहरूलाई समुद्र तहबाट ७ सय मिटरसम्मको तराई, भित्री मधेश र भित्री फाटका लागि सिफारिस गरिएको हुमागाईले बताए ।

बन्दाको नयाँ ४ जातको सिफारिस गरिएको छ । बन्दा पहाडका लागि दुई र तराईका लागि दुई सिफारिस गरिएको जनाएको छ । गोलभेंडाको ४ नयाँ जात सिफारिस गरिएको छ । गोलभेंडा तराई जिल्लाका लागि सिफारिस गरिएको केन्द्रले जनाएको छ ।
आलु, केरा र काउली ३/३ नयाँ जातको बीउ सूचीकरण गरिएको छ ।

हुमागाईका अनुसार आलु तराई र पहाडका लागि हो । काउली पहाड र तराईका लागि हो । केरा भने भित्री मधेसका लागि सूचीकरण गरिएको बताए । ‘यीबाहेक खुर्सानीका थप २ बीउ, सिमीको २, बोडीको २ र सखरखण्डको २ नयाँ बीउ सूचीकरण गरेका छौं,’ उनले भने, ‘राज्मा तराई, बदाम तराई र पहाड मधेस, तोरी तराइ र खुर्सानी पनि तराईकै लागि हो ।’

यस्तै बीउ बिजन समितिले बदामको नयाँ १ जात, तोरीको १ र राज्मामा एक/एक जात सूचीकरण गरेको छ । हुमागाईका अनुसार ४४ जात मध्ये ४ वटा नार्कबाट अनुसन्धान भएको छ । धानको ३, आलु ३ र केरा ३ जातहरू नेपालमै प्रचलित जातहरू हुन् । उक्त जातहरू किसानहरूले प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् । ‘अहिले स्वीकृत मात्रै गरिएको हो,’ उनले भने । यी बाहेक ३१ जात भने पूरै आयातित हुन् । ती बीउ भारत, चीन, थाइल्यान्ड, कोरिया, जापानलगायत मुलुकबाट आयात गरिन्छ ।

बीउ आयात गर्नकै लागि ४० कम्पनी केन्द्रमा दर्ता भएका छन् । ३५ कम्पनीले मुलुकभित्र बीउ उत्पादन गर्छन् । बीउ उत्पादन र निर्यात गर्ने नीति अवलम्बन गरेपनि बर्सेनि अर्बौं रुपैयाँको बीउ आयात हुन्छ । केन्द्रका अनुसार गत वर्ष धान, मकै, गहुँ, मुसुरो र तरकारी गरेर ३० हजार टन उत्पादन भएको थियो । जसमध्ये ३२ सय टन आयात भएको थियो । ‘कुल उत्पादनको १० प्रतिशत करिब १ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ आयातित हो,’ उनले भने, ‘अवैधानिकको हिसाब नै हुँदैन ।’ उनका अनुसार मुख्यतः तरकारी, धान, मकै नै आयात हुन्छ ।

स्रोतका अनुसार औपचारिक बराबरकै अनौपचारिक रूपमा बीउ आयात हुन्छ । खुला सीमाका कारण साइकल, टयाक्टरमा पनि आयात हुन्छ । कमसल बीउ किसानलाई वितरण हुँदा बीउ राम्रो उम्रिए पनि फल आउँदैन । केन्द्रका अनुसार २१ वटा बालीका ७१ वटा विभिन्न जातहरू सूचीबाट हटाइएको छ ।

‘ती जातहरू अहिले प्रचनलमा आउन छाडेका छन् । आयातकर्ताले ४/५ वर्षदेखि नै आयात गरेका छैनन्,’ उनले भने, ‘जोखिम भएका जातहरू हुन् । नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) ले निकालेका जातहरू पनि बीउ राख्न छाडेका छन् ।’ अब ७६ बालीका ६ सय ७१ जात भएको जनाएको छ । जसमध्ये ३ सय २२ हार्ईब्रिड छन् । स्वदेशी हाइब्रिड प्रणाली बलियो छैन । हाइब्रिड धेरै फल्ने हुँदा किसानले बढी रुचाएको जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्