डेंगुको डर : पूरा बाहुले र हलुका रङका लुगा लगाऔं

चिकित्सक भन्छन्– डेंगु सामान्य भाइरल जस्तै एक प्रकारको भाइरस संक्रमण हो, आत्तिनु पर्दैन
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — हाफपेन्ट होइन पेन्ट लगाउनुस्, पूरा बाहुले लुगा लगाउनुस् । डेंगु फैलिएको खबरले डराएकालाई चिकित्सकहरू यस्तै सल्लाह दिइरहेका छन् । केही सामान्य ध्यान पुर्‍याउने हो भने संक्रमणको जोखिम टर्छ । सुझाएको एउटा सामान्य उपाय हो– लामखुट्टे फिकाभन्दा गाढा रङमा झ्यामिन्छन् । त्यसैले लुगा फिक्का रङको लगाएको बेस । 

हेटौंडास्थित किटजन्य रोग अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र, हेटौंडाका एन्टामोलोजिस्ट (किटविज्ञानी) शिशिर पन्त भन्छन्, ‘डेंगु सार्ने एडिस जातको लामखुट्टे गाढा रङमा बढी आकर्षित हुन्छ । त्यसैले कालोलगायत गाढा रङको लुगा लगाउनेलाई बढी टोक्ने गरेको पाइयो ।’

सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय लामखुट्टेले पार्ने फुल र त्यसका लार्भा खोजेर नष्ट गर्नु सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भए पनि सर्वसाधारणले कस्ता लुगा लगाउने र कस्ता ठाउँमा बस्ने भन्नेमा ध्यान दिन पनि जरुरी रहेको उनले बताए । ‘लामखुट्टे संकलन गर्न जाँदा फिक्का रङभन्दा गाढा रङको लुगा लगाउनेमा बढी आकर्षित भएको पायौं,’ उनले भने, ‘साँझ–बिहान घुम्न निस्कने जोकोहीले आफ्ना लुगाको अवस्थामा ध्यान दिनु जरुरी छ ।’ शरीर छोप्ने पूरा बाहुले लुगा लगाउनु उत्तम रहेको उनले बताए ।

‘हाफ पाइन्ट, सर्ट लगाउँदा जीउ खुला भएको भागमा मस्क्युटो रिपलेन्ट क्रिम (लामखट्टे धपाउने) दल्नुपर्छ,’ इपिडिमियोलजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाको किटजन्य रोग नियन्त्रण शाखा प्रमुख डा. प्रकाश शाह भन्छन्, ‘अहिलेको अवस्थामा शरीरको जति बढी भाग लुगाले ढाक्नुभयो त्यति नै लामखुट्टेको टोकाइको जोखिम कम हुन्छ ।’

एडिस लामखुट्टेले धेरै पातलो लुगाको बाहिरबाट समेत टोक्न सक्छ तर जिन्सलगायतका अलि बाक्लो लुगा लगाए बाहिरबाट सहजै टोक्न सक्दैन । अझ जीउमा गन्जी, सर्टसहित दुई–तीनवटा लुगा लगाउँदा बाहिरबाट टोक्न नसक्ने उनी बताउँछन् ।

‘दिनभर घरमा बस्ने, बालबालिका र वृद्धवृद्धाले दिउँसो सुत्दा पनि झुल प्रयोग गर्नु राम्रो हो,’ उनले भने, ‘बच्चाहरूलाई बाहिर आदि खेल्न जान दिँदा पूरै जीउ छोपिएको लुगा लगाएरै पठाउनुपर्छ ।’ घरमा कसैलाइ शंकास्पद डेंगु ज्वरो देखिए सकेसम्म झुलभित्रै सुताउनुपर्ने उनको सुझाव छ । डेंगुको उपचार भइरहेका व्यक्तिलाई स्वास्थ्य संस्थामा पनि झुलभित्र राखेर उपचार गर्नुपर्छ ।

लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न नरिवललगायतका तेल लगाउने उपायबारे सामाजिक सञ्जालमा आदानप्रदान भइरहेको सन्देश बेठीक भएको विज्ञहरूको भनाइ छ । ‘नरिवललगायतका तेल दलेर लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न सकिँदैन,’ किटविज्ञानी पन्तले भने, ‘यो लामखुट्टेले दिउँसो बढी टोक्ने गरे पनि आजकल कृत्रिम प्रकाश बढी हुने भएकाले रातिसमेत टोक्न सक्छ ।’

डेंगु सार्ने लामखुट्टेका प्रजाति धेरै उचाइमा उड्न सक्दैनन् । जमेको पानी आदि ठाउँमा भएको आफ्नो प्रजननस्थलभन्दा सयदेखि ५० मिटर वरिपरि नै बढी सक्रिय रहन्छन् ।’ फुल पार्ने बेलामा बढी आक्रामक हुने एडिसका पोथी लामखुट्टेले आफ्नो पेट नभरेसम्म थुप्रैपटक थुप्रै जनालाई टोक्ने उनले बताए । ‘डेंगु हुँदैमा तत्कालै मरिहालिने भन्ने पनि होइन,’ उनले भने, ‘शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएकालाई अलि गाह्रो हो । प्रतिरोध क्षमता भएकाहरू छिट्टै निको हुन्छन् ।’

आफूले लगाउने लुगादेखि बस्ने र काम गर्ने ठाउँको सरसफाइमा ध्यान पुर्‍याए जोखिम घट्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ ०९:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चुनाव गराउने जोन्सनको प्रयास असफल

नवीन पोखरेल

(लन्डन) — बेलायतमा मध्यावधि चुनाव गराउने प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सनको योजना दोस्रोपटक असफल भएको छ । संसद्मा सोमबार भएको मतदानमा जोन्सनले राखेको प्रस्तावको पक्षमा २९३ जना सांसदले मात्रै मतदान गरेका थिए ।

जुन आवश्यकताभन्दा निकै कम मत हो । ५ वर्षअगावै चुनाव गराउन आवश्यक परे सरकारले राखेको प्रस्तावमा दुई तिहाइ (४३४) सांसदको समर्थन जुटाउनुपर्छ ।

सोमबारको संसद् बैठकसँगै बेलायतको संसद् ५ साताका लागि स्थगन गरिएको छ । अब सांसदहरू १४ अक्टोबरमा मात्रै फर्कने छन् । संसद् स्थगनप्रति असन्तुष्ट सांसदहरूले संसद् भवनमा विरोध जनाएका थिए । उनीहरूले प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सनलाई लक्षित गर्दै ‘सेम अन यु’ नारा लगाएका थिए । स्थगन अवधिभर राजनीतिक पार्टीहरूले वार्षिक सम्मेलनहरू आयोजना गर्ने भए पनि छलफल, मतदान तथा समितिहरूमा छलफल भने हुने छैन ।

नयाँ सरकारका लागि संसद् निलम्बनको निर्णय सामान्य भए पनि बेलायत ब्रेक्जिट मुद्दा अल्झिरहेको समय र स्थगनको अवधिका कारण विवाद चुलिएको हो । ब्रेक्जिटका कट्टर समर्थक बेलायती प्रधानमन्त्री जोन्सन अक्टोबर अन्तिमभित्रै बेलायत ईयूबाट जसरी पनि अलग हुनुपर्ने पक्षमा छन् ।

यसअघि बेलायतको संसद् स्थगन हुनुभन्दा अघि भएको बहसमा विपक्षी सांसदहरूले कुनै सहमति युरोपेली संघ (ईयू) बाट बाहिरिने योजना रोक्नुपर्ने माग गरेका थिए । विपक्षी दलका सांसदहरूले प्रधानमन्त्री जोन्सनले कानुनी प्रावधान उल्लंघन गरे उनीमाथि समेत कानुनी कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढाउने चेतावनी दिएका छन् । बेलायतले आगामी अक्टोबर ३१ भित्र सहमतिसहित गरेर वा बिनाकुनै सहमति ईयूबाट बाहिरिनुपर्ने छ । तर सोमबार मात्रै महारानीले स्वीकृत गरेको एक कानुनले त्यसलाई परिवर्तन गरिदिएको छ ।

नयाँ प्रावधानअनुसार ईयूबाट बेलायतको बहिर्गमनबारे सम्झौता भए वा नभए पनि त्यसलाई सांसदहरूले अनुमोदन गर्नुपर्ने छ । यदि त्यसरी सांसदले अनुमोदन नगरेसम्म सन् २०२० को जनवरी महिनासम्मब्रेक्जिट प्रक्रिया लम्ब्याउन प्रधानमन्त्री बाध्य भएका छन् । यसअघि संसद्मा बिनासहमति ईयूबाट बाहिरिँदा पर्ने असरबारे सरकारले गरेको अध्ययन आफूहरूले हेर्न पाउनुपर्ने माग सांसदहरूले राखेका थिए । त्यसका साथै उनीहरूले लामो समय संसद् निलम्बन गरिनुको कारणसमेत सरकारले प्रस्ट पार्नुपर्ने बताएका थिए ।

जोन्सनले तोकिएकै मितिमा जुनसुकै अवस्थामा पनि बेलायत बिनासम्झौता (नो डिल) ईयूबाट बाहिरिने बताउँदै आएका छन् । त्यसो हुँदा बेलायत र ईयूबीच हालका सबै सम्बन्धविच्छेद हुनुका साथै आगामी सम्बन्धबारे ठोस सहमति हुँदैन । त्यसका साथै बेलायत युरोपको संयुक्त भन्सार प्रणालीबाट बाहिरिन्छ । ती प्रावधान ईयू सदस्य राष्ट्रबीच सहज व्यापार र कर व्यवस्थाका लागि स्थापित गरिएका हुन् । नो डिल हुनुको अर्थ युरोपेली अदालत लगायतका साझा संस्थाबाट बेलायत तत्काल बाहिरिनु पनि हो । बेलायतले भने हाल ईयूलाई वार्षिक रूपमा दिँदै आएको करिब ९ अर्ब पाउन्डको योगदान पुर्‍याउनुपर्ने छैन ।

बेलायतको युनिभर्सिटी अफ नर्थह्याम्पटनमा इन्टरनेसनल बिजनेस एन्ड स्ट्रयाटेजी विषयका लेक्चरर डा. बुद्धि पाठक ब्रेक्जिटले बेलायती अर्थतन्त्रमा असर पार्ने बताउँछन् । ब्रेक्जिटपछि केही समय बेलायतको अर्थतन्त्र शिथिल हुँदा नेपाल जाने पर्यटकको संख्या कमी हुन सक्ने उनको ठम्याइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्