शे–फोक्सुन्डोका हिउँचितुवालाई 'स्याटेलाइट' जोडिँदै

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — विश्वमै दुर्लभ हिउँचितुवाको वैज्ञानिक ढंगले अनुगमन गर्न शे–फोक्सुन्डो निकुञ्जका दुईवटा हिउँचितुवाको घाँटीमा ‘स्याटेलाइट रेडियो कलर’ जडान गरिँदै छ । लजालु स्वभावको यो जन्तु नेपालसहित १२ देशमा पाइन्छ ।

कलर जडानपछि उक्त हिउँचितुवाले हिँडडुल गर्ने क्षेत्र, हिँडेको क्षेत्रफल, उक्त क्षेत्रको तापक्रम, आहाराको अवस्था, आहारका प्रजाति, बासस्थानको अवस्थाबारे काठमाडौंमै बसेर अनुगमन गर्न सकिनेछ। शे–फोक्सुन्डो निकुञ्जमा करिब ४ करोड रुपैयाँ खर्चिने गरी हिउँचितुवा र तिनका आहार संरक्षण कार्यक्रम चलिरहेको छ।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु विभागले राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (एनटीएनसी) र डब्लूडब्लूएफ नेपालको आर्थिक–प्राविधिक सहयोगमा यसै महिनादेखि हिउँचितुवामा कलर जडान सुरु गर्न लागेको हो। विभागका सूचना अधिकारी उपसचिव विष्णुप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार माथिल्लो डोल्पाको भिजेर क्षेत्रका हिउँचितुवामा कलर जोडिनेछ। त्यसका लागि विभागले स्थानीय सरोकारवाला निकाय, बासिन्दालगायतसँग पहिलो चरणको छलफल पूरा गरेको छ। भिजेर तिब्बतसँग जोडिएकाले रेडियो कलर जडानपछि ती हिउँचितुवाको ओहोरदोहोरको क्षेत्रसमेत पहिचान हुनेछ।

यसअघि ताप्लेजुङको कञ्चजनजंघा संरक्षण क्षेत्रका चार हिउँचितुवामा जडान गरिएको रेडियो कलरले ती आहाराका लागि तिब्बत र भुटानसम्मै आउजाउ गर्ने गरेको पुष्टि भइसकेको छ। ‘शे–फोक्सुन्डो निकुञ्जका हिउँचितुवा पनि तिब्बतसम्मै ओहोरदोहोर गर्ने गरेका हुन सक्छन्,’ श्रेष्ठले भने, ‘त्यसो हो भने तिनको संरक्षणका लागि सीमा वारपार सहयोग आदानप्रदान गर्न सहयोग पुग्छ।’ विभागले हिउँचितुवामा कलर जडानसँगै स्थानीयको आयआर्जन वृद्धि गर्न विभिन्न कार्यक्रममा समेत जोड दिँदै छ।

‘यो वर्षभित्र भिजेर क्षेत्रमा २ वटा हिउँचितुवामा रेडियो कलर जडान गरिनेछ,’ श्रेष्ठले भने, ‘यो सफल भयो भने अर्को वर्ष पनि कार्यक्रम जारी हुनेछ।’ रेडियो कलर जडान गर्न विभागको इकोलोजी महाशाखा र शे–फोक्सुन्डो निकुञ्जका प्राविधिक, एनटीएनसीका भेटेनरी चिकित्सकसहित डब्लूडब्लूएफ नेपालका सेरेन श्रेष्ठ र समुन्द्र सुब्बालगायत खटिनेछन्। प्राविधिकले हिउँचितुवालाई प्राकृतिक बासस्थानमै पासोमा पारी लठ्याएर घाँटीमा रेडियो कलर जडान गर्नेछन्। रेडियो कलरले २ वर्षसम्म सूचना दिनेछ।

वन्यजन्तु प्राविधिकका अनुसार घाँटीमा बाँधिएको स्याटेलाइटबाट सिधै जीपीएस पोइन्टका आधारमा हरेक ४–४ घण्टामा कम्प्युटरमा सूचना (एसएमएस) प्राप्त हुन्छ। स्याटेलाइटले जीपीएसमार्फत ‘रियल टाइमबेस्ड इन्फरमेसन’ कम्प्युटरमा पठाउँछ।

नेपालमा ३ देखि ५ सय हाराहारी हिउँचितुवा रहेको अनुमान छ। मकालु वरुण, सगरमाथा, लाङटाङ, शे–फोक्सुन्डो, रारा निकुञ्जसहित, गौरीशंकर, मनास्लु, अन्नपूर्ण र अपि नाम्पा संरक्षण क्षेत्रलगायतमा हिउँचितुवा पाइन्छन्। विश्वमा ४ हजारदेखि ६ हजार ५ सय हाराहारीमा उक्त वन्यजन्तु रहेको अनुमान छ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ २१:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एउटा शरणार्थी परिवार जोगाउन सयौँको प्रदर्शन

नारायण खड्का

अस्ट्रेलिया — एक श्रीलंकन शरणार्थी परिवारलाई आफ्नो देश फिर्ता पठाउने अस्ट्रेलिया सरकारको निर्णयविरुद्ध सयौँले प्रदर्शन गरेका छन् । ७ वर्षअघि डुंगाबाट अस्ट्रेलिया आएका श्रीलंकास्थित तमिल परिवारलाई अस्ट्रेलियाले केही दिनदेखि उनीहरुकै देश फिर्ता पठाउने प्रयास गरिरहेको छ । तर उनीहरुलाई अस्ट्रेलियामै बस्न दिइनुपर्ने माग गर्दै अस्ट्रेलियाका विभिन्न शहरमा प्रदर्शन गरिएको छ ।

अस्ट्रेलिया आएपछि ब्रिसबनको दुर्गम क्षेत्र बाइलोइयामा बसोबास गर्दै आएका उनीहरुले अस्ट्रेलियामा स्थायी रुपमा बस्न पाउनका लागि दिएको निवेदन खारेज भएपछि फिर्ता पठाउने प्रक्रिया थालिएको हो ।

गत शुक्रबार उनीहरुलाई फिर्ता पठाउन लागिएको भएपनि अदालतले तत्काल उक्त प्रक्रिया रोक्न आदेश दिउपछि डार्बिनमा राखिएको थियो । तर उनीहरुलाई डार्बिनबाट शरणार्थीलाई राख्ने स्थान क्रिसमस आइल्याण्डमा पुर्‍याइएपछि विरोध प्रदर्शन थप चर्केको छ । उक्त परिवारलाई अस्ट्रेलियामा नै बस्न दिनुपर्ने माग गर्दै मेलबर्न, एडिलेडलगायत मुख्य शहरमा प्रदर्शन जारी छ ।

सञ्चारमाध्यमका अनुसार उनीहरुलाई आफ्नो देशमा असुरक्षा महसुस गर्दै नादेशालिंगम र उनकी श्रीमती प्रिया सन् २०१२ र १३ मा अलगअलग डुंगामार्फत् अस्ट्रेलिया आएका थिए । अस्ट्रेलिया आएपछि उनीहरुको २ र ४ वर्षका २ सन्तानसमेत जन्मिइसकेका छन् । उनीहरुले अस्ट्रेलियामा बस्न पाउनुपर्ने माग गर्दै गरेको प्राय सबै दाबीहरु असफल भएपछि सरकारले फिर्ता पठाउने प्रक्रिया सुरु गरेको थियो । तर उनीहरुलाई फिर्ता पठाउन नहुने भन्दै उनीहरुको समर्थनमा विभिन्न पहलहरु भइरहेको छ ।

अस्ट्रेलिया सरकारले भने उनीहरुको मुद्दा लामो समयदेखि व्यापक रुपमा मुल्यांकन गरिएको जनाउँदै उनीहरु अस्ट्रेलियाको सुरक्षा दायित्वभित्र नपर्ने बताएको छ । गृहमन्त्री पिटर डट्टनले उनीहरुलाई आफूहरु शरणार्थी नभएको स्वीकार गर्न आग्रहसमेत गरेका छन् । विपक्षी दल लेबर नेता एन्थोनी अल्बानिजले प्रधानमन्त्री स्कट मरिसनलाई तमिल परिवारलाई फिर्ता नपठाउन आग्रहसमेत गरेका छन् । उनले प्रधानमन्त्री मरिसनलाई यस मामिलामा अध्यागमन मन्त्रीले हस्तक्षेप गरेर समस्याको सही निकास दिन आग्रह गर्दै मानवता नगुमाईकनै दह्रो सीमा राख्न सकिने बताएका छन् ।

यसैगरि तेस्रो ठूलो दल ग्रिनका नेता रिचार्ड डि नटालीले पनि मेलबर्नमा गरिएको प्रदर्शनमा सहभागि हुँदै तमिल परिवारको पक्षमा आवाज उठाएका थिए । उनले यो क्रुर र असभ्य भएको दाबी गर्दै यसलाई अन्त्य गर्न आग्रह गरेका छन् । अस्ट्रेलियामा रहेका शरणार्थीहरुलाई उनीहरुको अवस्था हेरेर यहाँको सरकारले शरणार्थी मान्यता दिने वा नदिने विषयमा निर्णय गर्ने गरेको छ । सोही प्रक्रियाअनुसार नै उनीहरु पनि शरणार्थी नभएको र उनीहरु आफ्नो देश फर्किएको खण्डमा कुनै असुरक्षा नरहेको सरकारले बताउँदै आएको छ ।

तरपनि उनीहरुबाट दुई बच्चा यहीं जन्मिएका र उनीहरुलाई आफ्नो देशमा असुरक्षा हुनसक्ने भन्दै सो परिवारलाई यहीं रहन दिनुपर्ने आवाज उठाइएको छ । क्रिसमस आइल्याण्ड पुर्याएपछि प्रियाले प्रधानमन्त्री स्कट मरिसनलाई आफूहरुलाई अस्ट्रेलियामा नै बस्न दिन आग्रह गरेको सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ २१:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्