व्यक्तिको नाममा कर्णाली राजमार्ग

सडक खोलियो तर जसजसको जग्गाबाट खोलिएको हो कित्ताकाट नै नगरिँदा विपन्न परिवार समस्यामा
राजबहादुर शाही

मुगु — छायानाथ रारा नगरपालिका ३ तलितुमका ७३ वर्षीय श्रीचन्द रावलले हरेक वर्ष प्रतिकित्ता ५ रुपैयाँका दरले जग्गाको तिरो तिर्दै आएका छन् । उनले तिरो तिरिररहेको जग्गामा १० वर्षदेखि गाडी गुडिरहेका छन् ।

कर्णाली राजमार्गअन्तर्गत कित्ताकाट नभएको मुगुको गमगढी बजार क्षेत्रको सडक ।तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर

तलितुमकै भीम तिरुवाको जग्गामा पनि गाडी गुडेको दशक नै पुग्यो । तर उनले न जग्गा उपभोग गरिरहेका छन्, न तिरो तिर्नबाट मुक्ति नै पाएका छन् ।

कर्णाली राजमार्गअन्तर्गतको गमगढी–नाग्मा सडकमा पर्ने जग्गा सरकारको नाममा नामसारी नहुँदा उनीहरू वर्षौंदेखि राजस्व बुझाउन बाध्य भएका हुन् । छायानाथ रारा नगरपालिकाका १, २, ३, ६ र ७ वडाका करिब ३ सय जग्गाधनीले सडकको नाममा वडा कार्यालयमा राजस्व तिर्दै आएका हुन् । उक्त सडकमा तिरुवाको ३ कित्ता जग्गा पर्छ भने रावलको ६ कित्ता जग्गा छ । जग्गा सरकारीकरण नहुँदा जुम्लाको सिंजाका बासिन्दाले समेत सास्ती भोग्दै आएका छन् ।

सडकको जग्गा सरकारका नाममा नहुँदा विपन्न परिवार समस्यामा परेको स्थानीय नरेन्द्र रावलले बताए । ‘जग्गा सरकारको नाममा गए थोरै भए पनि मुआब्जा पाइन्थ्यो होला,’ उनले भने, ‘न जग्गा उपभोग गर्न पाइएको छ, न तिरो तिर्नबाट मुक्ति ।’ निम्न आयस्रोत भएका स्थानीयलाई सडकको जग्गाको राजस्व तिर्न ऋण निकाल्नुपर्ने बाध्यता भएको उनको गुनासो छ ।

नेपाली सेनाले निर्माण गरेको सडकमा २०६९ पुस १ देखि यातायातका साधन सञ्चालन हुन थालेका थिए । ९४ किलोमिटर सडकको कुनै पनि क्षेत्र सरकारी हुन नसकेको स्थानीय प्रशासनले जानकारी दिएको छ । सडकभित्र पर्ने जग्गाको कित्ताकाट गर्ने गरी प्रमुख जिल्ला अधिकारीको संयोजकत्वमा ५ सदस्यीय समिति भए पनि काम अघि नबढाउँदा स्थानीयले सडकमा पर्ने जग्गाको राजस्व बुझाइरहेका हुन् ।

१५ दिने सूचना जारी गरी सरकारी जग्गाको कित्ताकाट गर्नुपर्ने प्रावधान रहेको नापी कार्यालय प्रमुख हरिहर चौलागाईंले बताए । ‘यो समस्या सुल्झाउन जग्गाधनीले सडकभित्र जग्गा कित्ताकाट गरिदिनुपर्‍यो भनेर निवेदन दिनुपर्छ अथवा समितिले सूचना निकाल्नुपर्‍यो,’ उनले भने, ‘नत्र जग्गाधनीले राजस्व तिर्नैपर्छ ।’ अहिलेसम्म रेडक्रस वरिपरिको डेढ सय मिटर जग्गाको काम कित्ताकाट भएको उनको भनाइ छ ।

जिल्लाभर सडक निर्माण गर्ने क्रम बढे पनि सरकारका नाममा नामसारी नहुँदा अतिक्रमणको क्रम पनि उत्तिकै तीव्र छ । गमगढी जोड्ने ४ ठूला सडक व्यक्तिकै नाममा छन् । कित्ताकाट नहुँदा स्थानीयले सडक अतिक्रमण गर्ने क्रम बढ्दै गएको जिल्ला मालपोत कार्यालयकी निमित्त प्रमुख सत्यदेवी चौलागाईंले स्विकारिन् । सडकको जग्गा मिचेर घरटहरा र पर्खाल निर्माण भइरहेको उनको भनाइ छ ।

सडक डिभिजन कार्यालय आफैं सक्रिय बनेर सडकको जग्गा कित्ताकाट गर्नुपर्ने प्रमुख जिल्ला अधिकारी जयकुमार घिमिरे बताउँछन् । जुम्लाको गोठीज्युला हुँदै सिंजादेखि कालिकोटको नाग्मा बजारसम्मको ३६ किलोमिटर सडक पनि सरकारको नाममा नामसारी भएको छैन ।

सडक कालोपत्रे गर्ने चरणमा रहेकाले व्यक्तिको जग्गा सरकारी नाममा ल्याउन प्रक्रिया सुरु गर्न थालिएको सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाका इन्जिनियर श्रवणकुमार घिमिरेले जानकारी दिए । ‘कालिकोटको नाग्मादेखि मुगुको गमगढीसम्मको सडकमा विभिन्न कारणले कित्ताकाट हुन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘कालोपत्रे गर्ने क्रममा सबै जग्गा सरकारको नाममा ल्याइनेछ ।’

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ १०:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गढीमाईमा मेला व्यवस्थापनबारे स्थानीय तह र ट्रस्टबीच विवाद

नगरपालिकाले अगुवाइ गर्न खोज्दा विवाद
ट्रस्ट चुनाव गरेर समिति बनाउने तयारीमा
गढीमाईको पाँच वर्षको आम्दानी करिब ३ करोड
मेला लाग्ने वर्ष १ करोड आम्दानी हुने
कान्तिपुर संवाददाता

बारा — यहाँको प्रसिद्ध गढीमाईको मेलाका लागि यसपटक तयारी नै सुरु भएको छैन । व्यवस्थापनका विषयमा स्थानीय तह र गढीमाई ट्रस्ट गढीमाई मन्दिर सञ्चालन तथा विकास समितिबीच विवाद छ । हरेक पाँच वर्षमा लाग्ने मेला यो पटक आगामी मंसिरमा हुँदै छ । विवादकै कारण तयारीका काम सुरु हुन सकेका छैनन् । 

स्थानीय तहले आफैं मेलाको व्यवस्थापन गर्ने अडान लिँदै मूल समिति बनाएको छ । ट्रस्टले पनि आफैं मेला व्यवस्थापन गर्ने बताउँदै आएको छ । राजनीतिक दलका नेताहरू भने ट्रस्टको समितिआफ्नो पक्षमा पार्न लबिइङ गरिरहेका छन् । यसमा प्रदेशका मन्त्री, सांसद र प्रदेशसभा सदस्यलगायतको चासो छ । विगतमा ट्रस्टले आफ्नै व्यवस्थापनमा मेला लगाउँदै आएको थियो । विधानअनुसार मेला लाग्ने वर्ष ट्रस्टको साधारणसभाबाटनौ सदस्यीय समिति चयन गरिन्थ्यो । त्यही समितिले मेलाको सबै तयारी गर्थ्यो ।

यो वर्ष पहिलो पटक चुनावी प्रक्रियाबाट समिति गठन गर्ने तयारी ट्रस्टले गरेको थियो । समिति चयनका लागि चुनावी प्रक्रियामा जाने तयारीपछि ट्रस्टमा राजनीति सुरु भएको स्थानीयको भनाइ छ । ‘राजनीतिले प्रवेश पाएपछि मेला व्यवस्थापन कार्य भद्रगोल छ,’ गढीमाई मन्दिरका मूल पुजारी ६५ वर्षीय मंगल चौधरीले भने, ‘पहिलेजस्तो तयारी यस पटक सुरु हुनै पाएको छैन । दलीय प्रतिस्पर्धा हुन थालेपछि स्वतन्त्र संस्थाको के अर्थ ?’

महागढीमाई नगरपालिकाले भने आफ्नो क्षेत्रभित्र रहेका मन्दिर, पाटी, पौवाको संरक्षण र व्यवस्थापन आफूले गर्ने भन्दै मेला व्यवस्थापन र ट्रस्टलाई क्षेत्राधिकारभित्र पार्नखोजिरहेको छ । ‘ट्रस्ट र नगरपालिकाबीच तँछाडमछाड छ,’ ट्रस्टका पूर्वसचिव विजय स्वर्णकारले भने, ‘पहिले यस्ता क्रियाकलाप हुँदैनथे । ट्रस्टको आम्दानी जति बढ्दै गयो, अरूको आँखा पर्दै गएको छ ।’ उनका अनुसार जनप्रतिनिधिविहीन अवस्थामा ट्रस्टले नै काम गरेको हो । ‘अहिले स्थानीय सरकार भएपछि आफ्नो स्वामित्वखोज्नु स्वाभाविक हो,’ उनले भने, ‘झगडा नगरी समाधान खोज्नु आवश्यक छ ।’

ट्रस्ट अध्यक्ष रामचन्द्र साह वर्षौंदेखि मेला लगाउँदै आएकाले यस पटक पनि मेला व्यवस्थापन ट्रस्टले नै गर्न पाउनुपर्ने बताउँछन् । ‘कुनै हालतमा स्थानीय तहलाई मेलाको व्यवस्थापन गर्न दिन्नौं,’ उनले भने, ‘ट्रस्टको चुनावले जसलाई नेतृत्व दिन्छ, त्यही नेतृत्वले मेलाको व्यवस्थापन गर्छ ।’

गढीमाई मन्दिरको पाँच वर्षको आम्दानी अढाईदेखि ३ करोड रुपैयाँ हाराहारी छ । मेला लाग्ने वर्ष मात्र सबै खर्च कटाएर झन्डै १ करोड आम्दानी हुने गरेको छ । यस पटक ट्रस्टको सदस्यता वितरणबाट मात्र १ करोड ९१ लाख आम्दानी भएको छ । ६० लाख अहिले पनि बैंक मौज्दात छ । भेटीबाहेक पार्किङ र सदस्यता लगायतबाट आम्दानी हुने गरेको छ । धर्मशाला भवन निर्माणका लागि ट्रस्टले जग्गा खरिदमा ६० लाख खर्चेको छ । ७० लाख गढीमाई नमुना प्राविधिक विद्यालयमा खर्च गरिएको छ ।

ट्रस्टका सचिव मोतीलाल कुशवाहाले आम्दानीले मात्र नभएर सेवाको भावना र विकास गर्ने उद्देश्यले गढीमाईमा नेतृत्वका लागि लडाइँ भएको बताए । ‘१५ वर्षदेखिको एकल नेतृत्व परिवर्तन र गढीमाईमा विकासको पूर्वाधार तयारीका लागि नेतृत्व परिवर्तन आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘गढीमाई ट्रस्टमा यत्रो आम्दानी छ तर विकास गर्ने सोच, इच्छाशक्ति र योजना बनाउने नेतृत्वको अभाव छ ।’

गढीमाईलाई सरकारले पर्यटन क्षेत्रको सूचीमा राखेको छ । त्यसअनुसार पर्यटकलाई तान्न सक्ने पूर्वाधार विकास हुन नसकेकोप्रति स्थानीय चिन्तित छन् । ‘ट्रस्टले विकास गर्न सकेन । अब हामी गर्छौं । त्यसैले मेलाको तयारीको जिम्मा लिँदै नगरपालिका अगाडि बढेको छ,’ नगरप्रमुख उपेन्द्रप्रसाद यादवले भने ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ १०:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्