कहाँ हराए बागेश्वरीका गरगहना ?

ठाकुरसिंह थारू

नेपालगन्ज — नेपालगन्जस्थित बागेश्वरी मन्दिरमा भक्तजनले विभिन्न समय चढाएका बहुमूल्य गरगहनाहरू हराएका छन् । लाखौं मूल्यका गरगहना कहाँ कसरी हराए भन्ने बारे बागेश्वरी गुठी बेखबर छ ।

बागेश्वरीमा सतीदेवीको जिब्रो पतन भएको जनविश्वास छ । त्यसले भेटीमा सुनका नथिया, पाउजु, छाता, शिववर्तीको सुनचाँदीको मूर्ति, बाघ र गरुडलगायत मूर्ति चढाउने चलन छ ।


०२९ मंसिर ४ मा मन्दिरका तर्फबाट भुवनेश्वर नामका व्यक्तिले लिखत अभिलेख तयार गरी तत्कालीन मालपोत कार्यालय प्रमुखलाई बुझाएको गरगहना र हाल तिजोरीमा भेटिएका गहनाबीच अन्तर पाइएपछि गहना हराएको खुलेको हो ।


अदालतको आदेशपछि ०७४ फागुन ३० मा गुठीको जीर्ण तिजोरी खोल्दा दुई तोला सुन (तिलहरी, लाल) मात्रै भेटिएको थियो । २० किलो ३ सय ४ ग्राम चाँदीका माला, देवीदेउताका लागि ओढ्ने छाता, बाघ, लक्ष्मीका ससाना मूर्ति भेटिएका छन् । त्यसअघि ०२९ को अभिलेखमा भने ठूलो परिमाणको बहुमूल्य

गरगहना अभिलेखीकरण गरी बुझाइएको थियो ।


मन्दिरमा अभिलेखीकरण नगरी भेटीका रूपमा गहना चढाइने चलन अझै छ । विशेष पूजाका लागि मूल मन्दिरको चारैतिरको ढोका बन्द गरिन्छ । नेपालगन्जका हेमन्त कर्माचार्यले बागेश्वरी मन्दिरमा भक्तजनले चढाउने भेटीको हिसाब पारदर्शी हुनुपर्ने बताए । ‘भक्तजनले चढाउने भेटीको हिसाब प्रस्ट हुनुपर्छ र त्यसको पनि खोजी हुन जरुरी छ,’ एउटा छलफलमा उनले भने, ‘भेटीमा महन्तहरूको रजाइँ छ ।’


०२९ मंसिर ४ को अभिलेखअनुसार सिंहको मूर्ति बनेको डब्बाजस्तो चाँदी ८३ तोला, दुई खम्बा बनाइएको चाँदी १ सय २० तोला, भैरवगरुड जस्तो बनेको चाँदी १ सय ६५ तोला, करुवा चाँदी ४७ तोला, बत्ती बाल्ने पानस चाँदी ४८ तोला थियो । त्यस्तै, बत्ती बाल्ने आरती चाँदी १३ तोला, बाघको मूर्ति बनेको चाँदी ३३ तोला, खम्बाको टुक्रा चाँदी २८ तोला, भगवतीको मूर्तिलगायत केही थान देखाइएको छ ।


०२९ सालताकाका गहना हराएको र हाल देखिएका गहना त्यसपछि भक्तजनले चढाएको भएको स्थानीयको दाबी छ । बागेश्वरी मन्दिर गुठी समितिका सचिव गोपालप्रसाद अधिकारीले मन्दिरका बहुमूल्य गरगहनामा धेरै फरक परेको स्विकारे । ‘पहिले र अहिलेको अभिलेख भिडाउने हो भने बहुमूल्य वस्तुमा फरक परेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘धेरै कुरा खोज्नुपर्ने छ । खोजिरहेका छौं ।’


बागेश्वरी मन्दिरको सम्पत्ति व्यवस्थापनका लागि अदालतमा रिट दर्ता गर्नेमध्येका अधिवक्ता लोकबहादुर शाहले ०२३ सालमा राखिएको अभिलेखभन्दा कम गहना भेटिएको जनाएका छन् । उनले हाल र ०२९ सालको अभिलेखमा उल्लेख भएअनुसारको गहनाको विवरण अध्यनन भइरहेको बताए ।


‘पाँच दशकअघिको अभिलेखमा यसभन्दा बढी गहना उल्लेख भएको देखिन्छ । त्यसैले खोजी गर्न आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘उच्च अदालतले आदेश पनि दिएको छ । त्यसको कार्यान्वयन हुन आवश्यक छ ।’ उच्च अदालत नेपालगन्ज इजलासले मन्दिरका नाममा रहेको चलअचल सम्पत्ति पारदर्शी र व्यवस्थित गर्न आदेश दिइसकेको छ ।


बागेश्वरी मन्दिरमा भक्तजनले सुन र चाँदीका मूर्ति चढाउने परम्परा छ । त्यसको अभिलेखसमेत छैन । चैते दसैं, शिवरात्रिलगायतमा हजाराैं भक्तजन आउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७६ १२:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सुदूरमा रमाएका मुस्लिम

‘गाउँमै मस्जिद छ, जहाँ नमाज पढिन्छ, यसले आफ्नो धर्ममा आबद्ध भएकाहरूलाई अनुशासनमा बस्न सिकाएर गाउँ नै शान्त’
मेनुका ढुंगाना

बयालपाटा, अछाम — बयालपाटा बजारको पूर्वतिर मध्यपहाडी लोकमार्गको बीचैको एउटा मुस्लिम बस्ती । जहिल्यै शान्त । जिल्लाभर मदिरा सेवनले घरेलु हिंसा, सम्बन्धविच्छेद, समाजमा कलह, अशान्ति मच्चाउने घटना दिनहुँ बाहिर आउँदा पनि यो समुदाय आफ्नै लयमा । यहाँ यस्ता कुनै घटना सुनिँदैनन् । 

यो बस्तीमा मदिरा प्रतिबन्ध जस्तै छ । कुनै निकायले बल गरी मदिरा निषेध भने गरेका होइन । गाउँका कसैले पनि मदिरा सेवन गर्दैनन् । धर्मैले मदिरा निषेध गरेको भन्दै कसैले कसैलाई सम्झाइरहन पर्दैन ।

सामाजिक सद्भाव कायम गर्दै सबैसँग हातेमालो र सहकार्य गर्दै बसेकाले उनीहरू खुसी देखिन्छन् । हिन्दु धर्मावलम्बी बाहुल्यता भएको अछाममा बसोबास रहेको बयालपाटाको मुस्लिम समुदायको इतिहास लामो छ । फरक धर्म भए पनि रहनसहन र वेशभूषामा कुनै भिन्नता छँदै छैन ।

हजार वर्षअघि भारतको लखनउबाट यहाँ आएर बसेको उनीहरू बताउँछन् । समुदायका अगुवा केशर मियाँका अनुसार चुरा बनाउने मुख्य पेसा अपनाउने भएकाले टोलको नामै चुडेल्नी गाउँ राखिएको थियो । यो पेसा व्यवसाय गर्ने क्रम छुटेपछि अहिले गाउँको नामै परिवर्तन गरिएको छ ।

साँफेबगर नगरपालिका ८ मा पर्ने चुडेल्नी गाउँलाई नगरले मियाँपुर नाम राखेको छ । हाल गाउँको नाम मात्रै बदलिएको छैन, आफ्नो धर्म संरक्षणका लागि मियाँपुरका सबैमा एकताको भावनासमेत जागृत भएको छ । अल्पसंख्यक समुदायका रूपमा चिनिने यस गाउँमा २५ परिवार र २१० जनसंख्या रहेको केशर मियाँले बताए ।
गाउँमा रहेको मस्जिदमा नमाज पढ्दै धर्म गुरुहरू । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

मियाँलाई अरूले गरिब पिछडिएका भनेर सम्बोधन गर्दा दु:ख लाग्छ । ‘बहुसंख्यक समुदायको जस्तै भीरपाखामा जग्गा छ । बगरमा खेत छन् । अरुभन्दा अचल सम्पत्तिमा धनी छौं,’ उनी भन्छन्, ‘हामी शिक्षामा कमजोर छौं । समयमा छोराछोरीलाई पढाउनुपर्छ भन्ने नबुझदा हामीलाई हेर्ने दृष्टिकोण फरक भएको होला । तर हामी मनका गरिब छैनौं ।’
उनका अनुसार अहिले गाउँमै मस्जिद छ । जहाँ नमाज पढिन्छ ।

यसले आफ्नो धर्ममा आबद्ध भएकाहरूलाई अनुशासनमा बस्न सिकाएर गाउँ नै शान्त भएको उनी बताउँछन् । शिक्षाको क्षेत्रमा पछि परेको ठहर गर्दै यहाँका अगुवाहरूको नेतृत्वमा मदरसा दारुल कुरआना प्राथामिक विद्यालय ०६६ मा स्थापना गरे । कक्षा ३ सम्म पढाइ हुने यो विद्यालयमा धार्मिक शिक्षा र विद्यालयको शिक्षा दिने गरिएको शिक्षक शम्भु मियाँले बताए । ‘गाउँमा शिक्षाको अवस्था धेरै कमजोर भयो ।

हजार वर्षअघि आएर बस्यौं । हाम्रो पहिचान के हो त भन्ने लाग्यो । संघर्ष गर्‍यौं र गाउँमै मदरसा खोल्यौंं,’ उनले भने, ‘हाल विद्यालयमा एक शिक्षकको दरबन्दी छ । २३ विद्यार्थी छन् । धार्मिक विषय पढाउने शिक्षकले उर्दु भाषाबाट पढाउँछन् । अरुले अन्य विद्यालयको जस्तै पाठ्यक्रम पढाउँछन् ।’

उनका अनुसार गाउँमा पढलेखेका र जागिर गर्नेको संख्या कम छ । गाउँमा स्नातक गरेका एक र अन्य शिक्षा पाएका ५/७ जना मात्रै छन् । अहिलेसम्म सरकारी जागिरमा कोही छैनन् । अरू समुदाय जस्तै मियाँपुरका प्रत्येक परिवारबाट रोजगारीको लागि भारत गएका छन् । ६ जना कामका लागि खाडीतिर भासिएका छन् ।

इस्लाम धर्मका गुरु सुरत मियाँका अनुसार मुस्लिम र हिन्दुको नाम फरक हुन्छन् । तर यहाँ भने फरक छैन । ‘पहिले जन्मेका पुरुषको नाम शम्भु, सुरत, केशर र महिलाको माया, धौली, ममता जस्ता नाम राखियो । यो हिन्दु धर्मको प्रभाव हो,’ धर्मगुरु मियाँले भने, ‘अहिले मुस्लिमबारे बुझ्दै छौं । अहिले छोराहरूको नाम सोहिल, अब्जल, नसिब, इसाद जस्ता छन् भने छोरीहरूका नाम रुप्सार, अप्सा, सजिना, सैनाज जस्ता ।’ यी नाम मुस्लिमहरूले राख्ने उनले सुनाए । मुस्लिमले जस्तै यहाँ घुम्टो ओढ्ने चलन पनि छैन । भुगोल, ठाउँ परिवेशले पनि प्रत्येक जातजाति, धर्म संस्कारलाई प्रभाव पार्छ ।

मुस्लिम समुदायबाट राजनीति गर्ने, पढाइमा अघि बढ्न चाहनेलाई सहयोग गर्ने र हरेक दु:खसुखमा साथ दिने हिन्दु धर्मावलम्वीको यो समुदायका मान्छे खुलेरै प्रशंसा गर्छन् । ‘धर्म, चाडपर्व रितिरिवाज फरक भए पनि हाम्रो लवाइखुवाई, बोली, भाषा, रहनसहन एकै छ,’ शिक्षक ममता मियाँले भनिन्, ‘आलोपालो काम गर्छौं । मिलेर बसेका छौं । धर्म फरक भए पनि हामीमा कहिल्यै दरार आएन ।’

प्रदेश र संघको निर्वाचन हुँदा वडा सदस्यसम्म पनि एक जनप्रतिनिधि नहुनुले राज्यले यो समुदायलाई नहेरेको उनीहरूको गुनासो छ । मुस्लिम समुदायको अछाम, बाजुरा, डोटी र कैलालीमा बसोबास रहे पनि कुनै पनि क्षेत्रबाट आफ्नो प्रतिनिधित्व नभएको उनीहरूको गुनासो छ ।

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७६ १२:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×