प्रदेश मन्त्रालयको प्रगति निराशानक

विनु तिम्सिना

विराटनगर — प्रदेश १ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयको प्रगति निराशाजनक देखिएको छ । मन्त्रालयले मंगलबार विराटनगरमा आयोजना गरेको आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को बजेट समिक्षामा कानुन निर्माणदेखि बजेट खर्चसम्म मन्त्रालयको अवस्था निरासाजनक देखिएको हो । 

मन्त्रालयलाई तत्काल १० वटा कानुनको आवश्यकता छ तर सरकार गठन भएको दुइवर्ष पुग्न लाग्दापनि मन्त्रालयले एउटामात्रै कानुन निर्माण गरेको छ । कानुन निर्माणको हिसाबले यो निराशाजनक अवस्था भएको भन्दै कार्यक्रममा आलोचना समेत गरिएको थियो । मन्त्रालयले प्रदेश पर्यटन ऐन निर्माण गरेको त छ तर नियमावली नबनाइदा ऐन कार्यान्वयनमा अन्यौलता देखिएको छ ।


बजेट खर्चको अवस्थापनि मन्त्रलायको निराशाजनक नै देखिएको छ । समग्र मन्त्रालयको बजेट खर्चको अवस्था औसत मात्र देखिएको छ । मन्त्रालयले पर्यटन क्षेत्रकालागि आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा संघीय सरकारबाट हस्तान्तरण भएर प्राप्त भएको ७ करोड रुपैयाँ बजेटबाट ४७ प्रतिशत मात्रै खर्च गरेको छ । प्रदेश सरकारले विनियोजन गरेको पर्यटन प्रवर्द्धन तथा विकास कार्यक्रममा ५२ करोड विनियोजन गरेको भएपनि ६६ प्रतिशत मात्र प्रगति भएको छ ।


उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री जगदिश कुशियतले मन्त्रालयले उत्साहजन काम गर्न नसकेको स्वीकार गरे । ‘मन्त्रालयले भनेजस्तरी काम गर्न नसकेकै हो’ उनले भने, ‘तर जुन अवस्थामा जति काम गरियो अन्य मन्त्रालय भन्दा राम्रो काम गरेको जस्तो लाग्छ ।’ कर्मचारी अभाव हुँदा करारका प्राविधिक र कर्मचारीलाई परिचालन गरेर पनि काम गरेको बताउँदै उनले अधिकांश कार्यक्रममा ५० प्रतिशत बढी प्रगति गरेको दाबी गरेको गरे ।


मन्त्रालयको प्रगतीबाट पूर्ण सन्तुष्टि हुन नसकेको बताउँदै प्रमुख सचिव सुरेश अधिकारीले जिम्मेवारी वनको छाँयामा उद्योग र पर्यटन क्षेत्र परेको भन्दै कर्मचारीहरुलाई सचेत गराए । ‘वनको छाँयामा उद्योग र पर्यटन क्षेत्र परेको जस्तो देखिन्छ,’ उनले भने, ‘मन्त्रालयले सबै क्षेत्रमा समानरुपमा काम गर्ने र उपलब्धी हासिल गर्नेतर्फ ध्यान पुगेको देखिएन ।’


समग्र मन्त्रालयले ५९ प्रतिशत बजेट खर्च गर्दा पर्यटन क्षेत्रमा खास प्रगति गर्न नसकेको र त्यसले प्रदेश सरकारको पर्यटन प्रवर्द्धन र विकास गर्ने लक्ष्य प्राप्तिमा बाधा पुग्ने उनले बताए । स्रोत, साधन र क्षमता पुग्ने क्षेत्रमा मात्रै बजेट विनियोजन गर्न उनले सुझाव दिए । थोरै बजेट भएका कार्यक्रमहरुको शत प्रतिशत वा धेरै उपलब्धी हुने तर बढी बजेट भएको कार्यक्रममा खर्च नै गर्न नसक्ने अवस्था देखिएको भन्दै त्यस्तो कमजोरी हटाउन उनले निर्देशन दिए ।


वन क्षेत्रको काम सकारात्मक देखिएपनि वन क्षेत्र विस्तार र विकासको तथ्यांक समिक्षामा प्रस्तुत गरिएको थिएन । त्यस विषयमा पनि छलफलमा प्रश्न उठेको थियो । वनको विकास घाँस दाउराका लागि मात्र नभई स्वच्छ हावा र प्रयाप्त अक्सिजनका लागिसमेत भएकोले सहरी क्षेत्रमा कसरी रुख बिरुवा हुर्काउने भन्नेतर्फ विशेष जोड दिनुपर्नेमा सचिव अधिकारीले आग्रह गरे ।


उद्योगतर्फ संरचनाहरु नै कम भएको र नयाँ संरचना निर्माण गर्ने तथा आवश्यकताहरुको पहिचान गर्नेतर्फ पनि मन्त्रालयले ध्यान दिनुपर्ने विषयमा छलफल भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ १९:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

फेरिँदै मेहन्दी परम्परा [तस्बिरहरु]

प्रशान्त माली

काठमाडौँ — नेवार समुदायमा परम्परादेखि मेहन्दी लगाउने चलनबारे अधिकांशलाई थाहा नहुन सक्छ । नेपाल भाषामा ‘लैचा’ भन्ने वनस्पतिबाट मेहन्दी बनाइन्छ । जसलाई सिलौटामा पिसिन्छ । त्यस लेदोमा अमिलो घाँस मिसाएपछि बन्ने मेहन्दी  हातमा विभिन्न आकृति बनाइन्छ । प्राय:ले चन्द्र, सूर्य र चराको चित्र बनाइन्थ्यो ।

पहेँलो बनाउन मेहन्दी सुकिसकेपछि तमाखु पानीले पखाल्ने गरिन्थ्यो । काठमाडौं महानगरपालिका-१८ यंगालकी ७८ वर्षीया लक्ष्मीदेवी मालाकार सम्झन्छिन्, ‘घण्टाकर्ण चतुर्दशीमा अनिवार्य रुपमा लगाउने चलन थियो । हामी सानो छँदा हजुरआमाले लगाइदिनुहुन्थ्यो, आफैं पनि लगाउनुहुन्थ्यो ।’

पहिला लैचा करेसाबारीमा थुप्रो हुन्थ्यो । बारीमा घरघरै बनेपछि गमलामा रोप्ने चलन आयो । र, बजारमा छुट्टै प्रकारको प्याकिङ मेहन्दी आएपछि लैचा लगाउने चलन हरायो । ‘अहिले कसै कसैको घरमा रोपेको छ । तर, लगाउन छाडिसकेको छ,’ उनले भनिन् । थापाथलीकी ४६ वर्षीया नन्द महर्जनको अनुभव पनि उस्तै छ । ‘लैचाको पात बूढी औंलाले टुक्रा-टुक्रा बनाएपछि रस हातभरि फैलिन्छ,’ उनी सुनाउँछिन्, ‘अनि सुकेपछि रातो, पहेँलो देखिन्थ्यो ।’

बजारमा मेहन्दी लगाउने चलन परिर्वतन भएको एक दशक भयो । अहिले साउन महिना लागेदेखि नै हातभरी मेहन्दी लगाएर सजाउँछन् । मेहन्दी लगाउनका लागि विभिन्न तालिम केन्द्र खुलेका छन् । थरिथरिका डिजाइनमा मेहन्दी लगाउन सकिन्छ । हातमात्र नभई खुटासमेत लगाउने चलन आएको छ । बुटा हेरी सस्तोमा २५ रुपैयाँबाट लगाउन सकिन्छ । फुटपाटदेखि मेहन्दी सेन्टर जहींतहीं ग्राहक खचाखच छ ।

भोटाहिटीस्थित नेपाल ऊल हाउसले भने मेहन्दी लगाउने नेवारी परम्परा जोगाउन प्रत्येक वर्ष साउनभरि निःशुल्क लगाउँदै आएका छन् । भोटाहिटीकी हिराकेशरी तुलाधर भन्छिन्, ‘मेहन्दीले हातलाई शोभायमान बनाइदिन्छ । उत्सवअनुसार फरक फरक किसिमले हातमा लगाइन्छ । अहिले नेपालमा मेहन्दी लगाउने व्यवसायी हुन थालेको छ ।’ उनले केमीकलरहित मेहन्दीको प्रयोग गर्नुपर्ने बताइन् ।

नेवार समुदायमा साउने संक्रन्तिमा लुतो फालेर लैचा लगाउने चलन थियो । त्यसको स्थान अहिले मेहन्दीले लिएको उनको अनुभव छ । लैचा साधारण हुने, सजिलै नपाउने र लगाउन पनि झन्झट भएकाले मेहन्दीतिर सबैको रुचि बढेको छ । आफूले सोचेजस्तो बुट्टा बनाउन सकिने भएकोले मेहन्दी सबैको रोजाइमा परेको उनको ठम्याइ छ । हिन्दू महिलाहरुको महान् पर्व तीजमा मेहन्दीको छुट्टै महत्व हुन्छ । अहिले महिलाहरुमा मेहन्दीको कलात्मक डिजाइन लगाउने क्रेज बढ्दै गइरहेको छ ।





प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ १९:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×