दु:ख गरेर संकलन गरेको यार्चा झोलामै थन्कियो

राजबहादुर शाही

(मुगु) — मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको मह गाउँका छिरिङछोर्मे तामाङले पाँचसय गोटा यार्चागुम्बु संकलन गरे । ज्यानको बाजी थापेर कष्टले टिपेको यार्चा अहिलेसम्म बिक्री नहुँदा भने उनी समस्यामा छन् । 

मुगु गाउँका पासाङ तामाङले संकलन गरेका ६५ गोटा यार्चा पनि बिकेको छैन । उनीहरू मात्र होइन, मुगु गाउँका करिब डेढ सय परिवारले संकलन गरेको करोडौं मूल्यको यार्चा झोलामै थन्किएको छ । एक महिनासम्म पाटनमा दुःख गरेर टिपेको यार्चाले बजार नपाउँदा संकलक निराश बनेका हुन् ।

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाका करिब ४ हजार स्थानीय यार्चा संकलन गर्न पाटन पुगेका थिए । विगत वर्षमा व्यापारी यार्चा किन्न पाटनमा जाने गरेको भए पनि यस वर्ष नजाँदा समस्या भएको हो । लुटपाट र चोरीको डरले यो वर्ष यार्चा व्यापारी पाटन पुगेनन् । अघिल्लो वर्ष ७ सयवटा यार्चा टिपेर पाटनमै बिक्री गरेको छिरिङछोर्मेको भनाइ छ । कुहिने र किराले खाने डरले दिनदिनै यार्चा सुकाउनुपरेको उनी बताउँछन् । ‘यार्चा बेचेर कमाएको रकमले ऋण तिर्ने सोचाइ थियो,’ उनले भने, ‘यस वर्ष त यार्चा नै बिकेन ।’

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिका अध्यक्ष छिरिङक्याप्ने लामाले यार्चा बिक्री नहुँदा स्थानीय समस्यामा परेको बताए । तिब्बतका व्यापारीले मूल्य निर्धारण नगर्दा व्यापारीले संकलकबाट यार्चार् किन्ने आँट नगरेको उनी बताउँछन् । ‘सबैको यार्चा झोलामै थन्किएको छ,’ उनले भने, ‘विकासको काम, खेती र पठनपाठन छोडी पाटनमा पुगेका स्थानीय समस्यामा परेका छन् ।’ उनका अनुसार अधिकांश स्थानीय ऋण काडेरै यार्चा टिप्न पाटन पुगेका थिए ।

२० हजार ऋण गरेर यार्चा टिप्न पाटन गए पनि बिक्री नहुँदा सास्ती भएको रिउस गाउँका टाँसी तामाङले बताए । उनले यस वर्ष डेढ सय गोटा यार्चा टिपेका छन् । ३ वर्षयता क्रमिक रूपले यार्चाको मूल्यमा गिरावट आउँदा संकलकले घाटा ब्योहोरेको उनी बताउँछन् । तिब्बतबाट यार्चाको मूल्यसूची पाएपछि व्यापारीले आफूलाई फाइदा हुने गरी यार्चा खरिद गर्ने गरेको उनले जानकारी दिए । पहिल्यै यार्चा खरिद गरेपछि घाटा लाग्ने भएकाले खरिदमा समस्या भएको यार्चा व्यापारी प्रवीण तामाङको भनाइ छ । उनका अनुसार यार्चाको मूल्य वर्षेनि घट्दै गइरहेको छ ।

२०७० सालदेखि यार्चा संकलकको संख्यासमेत घट्दै गएको गाउँपालिका अध्यक्ष लामाले बताए । उनका अनुसार त्यसअघि पाटनमा ८ हजार बढीले यार्चा संकलन गर्ने गरेका थिए । २०७१ सालयता संकलको संख्या घटेको उनको भनाइ छ । मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको पाटन क्षेत्रमा उत्पादन हुने मध्यम खालको यार्चा गत वर्ष प्रतिगोटा ३ सयदेखि ५ सय र ठूलो यार्चा प्रतिगोटा ८ सयदेखि १ हजार रुपैयाँमा बिक्री भएको थियो । व्यापारीले जिल्लाको यार्चा प्रतिकिलो ८ लाखदेखि १२ लाख रुपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेका छन् ।

माथिमाथि सर्दै यार्चा
विगतका वर्षमा समुद्र सतहदेखि करिब ४ हजार ५ सय मिटर उचाइमा यार्चा पाइन्थ्यो । केही वर्षयता माथि माथि सर्दै गएको छ । अहिले ५ हजार ५ सयदेखि ५ हजार ६ सय मिटर उचाइमा सरेको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ ।

जलवायु परिर्वतन र संकलन क्षेत्रमा फोहर बढ्दै गएपछि यस्तो भएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । यार्चा हरेक वर्ष माथिल्लो क्षेत्रमा सर्दै गएको किम्री गाउँका गुरुछिरिङ तामाङले बताए । उनका अनुसार केही वर्षअघि मुगु गाउँको वरपर यार्चा संकलन हुन्थ्यो । अहिले सानो कोइकी, ठूलो कोइकी, रिमार, टाँकेलगायत क्षेत्रमा यार्चा पाइन्छ । डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार पाँच वर्षअघिसम्म करिब ३५ देखि ४० किलो यार्चा पाइने यहाँका पाटनमा उत्पादन पनि घटेको छ ।

कार्यालयका अनुसार अहिले १५ देखि २० किलोसम्म यार्चा संकलन हुने गरेको छ । यस्तै यस वर्ष डिभिजन वन कार्यालयबाट यार्चा खरिद पुर्जी लिने घटेका छन् । यसले सरकारी राजस्वमा समेत गिरावट आएको छ । असार अन्तिम सातासम्म छजनाले मात्र यार्चा खरिद पुर्जी लिएको कार्यालयका सूचना अधिकारी वसन्तकुमारी शाहीले बताइन् । प्रतिखरिद पुर्जी ३० हजारका दरले राजस्व लिइएको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बैंक खोज्दै आठ दिन

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — संघीयता कार्यान्वयनसँगै सदरमुकाम केन्द्रित अधिकांश सरकारी कार्यालय स्थानीय तहमा गएका छन् । एक स्थानीय तहमा कम्तीमा एउटा बैंकको शाखा स्थापना गर्ने सरकारी नीति छ ।

जिल्लाका अधिकांश स्थानीय तहमा बैंक पनि खुलेका छन् । यतिका सुविधा गाउँमै पुग्दा पनि तिब्बती सीमा क्षेत्र सामागाउँ र छेकम्पारबासीलाई भने सामान्य कामका लागि १० दिन समय खर्चनुपर्ने बाध्यता छ ।

चुमनुब्री गाउँपालिका–१ सामागाउँमा उपभोक्ता समितिमार्फत सामुदायिक भवनमा काठ बिछ्याउने काम सम्पन्न भयो । योजनाका लागि ५ लाख बजेट छुट्टिएको र पैसा झिक्न एक वर्षमा दुईपटक सदरमुकाम आउनुपरेको समितिका अध्यक्ष दोर्जे लामाले बताए । चार महिनाअघि योजना सम्झौता गरेर उनले ४१ हजार झिके । ‘काम सकियो, अब बाँकी पैसा झिक्न सदरमुकाम आएको,’ उनले भने । आर्थिक वर्ष सकिनै लाग्दा उपभोक्ता समितिमार्फत सञ्चालित योजनाको भुक्तानी लिन समितिका अध्यक्ष, कोषाध्यक्ष र सचिव सदरमुकाम केन्द्रित छन् ।

‘चार दिन हिँडेर सदरमुकाम आइपुग्यौं, बैंकमा पनि भीडभाड छ, काम सक्नै दुई दिन लाग्ने भयो,’ उनले भने । सामागाउँकै १० लाख रुपैयाँको लागतमा सामा खोलामा पुल निर्माण सकिएको छ । भुक्तानी भएको छैन । ‘हिउँदमा योजना सम्झौता भएपछि एकपटक सदरमुकाम आएर केही रकम झिकेर लगें, त्यो बेला हिउँ परेर हिँडिसाध्य थिएन, अहिले बर्खा लाग्यो पैसा झिक्नैपर्‍यो, बाटो खराब छ, दुःखसाथ सदरमुकाम आएका छौं,’ उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष ग्लाल्जेन लामाले भने ।
सामागाउँबाट पहिलो दिन गवमा बस्नुपर्ने र दोस्रो दिन गाउँपालिकाको केन्द्र सिर्दिबास आइपुगिन्छ । तेस्रो दिन माछाखोला बास बसेर चौथो दिन सदरमुकाम आइपुग्ने सामागाउँका मिङमार लामाले बताए । ‘बलियो मान्छेलाई आउन मात्र ४ दिन लाग्छ,’ उनले भने, ‘कम्तीमा २ दिन काम सक्न लाग्छ, फर्कन पनि उत्तिकै समय लाग्छ ।’

वडाबाट सञ्चालित योजनाको रकम बैंकबाट लिन सामागाउँबाट मात्र १० भन्दा बढी उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी सदरमुकाम आएको उनले बताए । चुमनुब्रीमा कुमारी बैंकको शाखा भए पनि पैसा छैन । ‘बैंकका कर्मचारी पर्याप्त पैसा छैन भन्छन्,’ छेकम्पारका वडाध्यक्ष पासाङफुन्जो लामाले भने, ‘कहिले नेट चलेन भनिदिन्छन्, बैंक मात्र भएर नहुँदोरहेछ ।’ सुरक्षाको अभाव देखाउँदै बैंकले पर्याप्त रकम नराख्दा स्थानीय मारमा परेका हुन् ।

छेकम्पारबाट सदरमुकाम आउन कम्तीमा ५ दिन लाग्छ । बर्खा लागेसँगै पैदलमार्गमा ढुंगा खस्ने जोखिम छँदै छ । मसान्तसम्म योजना फरफारक गरेर भुक्तानी लिनैपर्ने बाध्यता भएपछि ६ वटा उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी सदरमुकाम आएको पासाङले बताए । उनले भने, ‘गाउँगाउँमा सिंहदरबार होइन दुःखचाहिँ आयो ।’ बजेट मात्र आएर गाउँको विकास नहुने उनको तर्क छ । ‘निर्वाचित भएको पनि २ वर्ष बित्यो, समस्या पहिलेको जस्तै छ, सुविधा पनि गाउँमै भइदिए सजिलो हुन्थ्यो,’ उनले भने ।

सिर्दिबासको फिलिममा रहेको मालपोत र नापीमा कर्मचारी नहुँदा जनताले दुःख पाएको उनले बताए । ‘नामसारी गर्न नक्सा निकाल्न पनि सदरमुकाम आउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘सूचना दिएर महिनाको एक साता यो दिन बस्छौँ भनेर भनिदिए सजिलो हुन्थ्यो । जग्गाको काम लिएर फिलिम आयो त्यहाँ कर्मचारी हुँदैनन्, सदरमुकाम आयो तपाईको काम फिलिमबाटै हुन्छ भनेर फर्काइदिन्छन् ।’

छेकम्पारबाट गाउँपालिका केन्द्र फिलिम आउन मात्र दुई दिन लाग्ने उनले बताए । ‘गाउँपालिकाको केन्द्रमा आएर फर्कन नै कम्तीमा पाँच दिन छुट्टाउनुपर्छ,’ पासाङले भने । योजनाबारे बुझ्न, नागरिकता बनाउन तथा सिफारिस लिन स्थानीयलाई गाउँपालिकाको केन्द्र आउनुपर्ने बाध्यता छ ।

गाउँपालिकाकै केन्द्रसम्म आएर फर्कन कम्तीमा दुई रात बास बस्नैपर्छ । बिही र चुम्चेतमा योजनाको रकम लगिसकेको गाउँपालिकाका कर्मचारी गणेश त्रिपाठीले बताए । अन्य वडाका उपभोक्ता समिति यतिखेर रकम झिक्न सदरमुकाममा छन् । चालु वर्ष गाउँपालिकाबाट चालु र पुँजीगत गरेर २३ करोड रकम आएको छ ।

‘हामी कर्मचारी पनि पनि तलब लिन सदरकमुकामै जानुपर्छ,’ उनले भने । ५ लाखदेखि ७० लाखसम्मका योजनाको फरफारकका लागि स्थानीय सदरमुकाम आउनुपरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×