खेतमा चलाइएका डोजर हटाइए

वसन्तप्रताप सिंह

(बझाङ) — सडक योजनाका नाममा खेती नै मासिने गरी खप्तड–छान्ना–६, पाटादेवलमा चलाइएका डोजर जिल्ला प्रशासन कार्यालयले बन्द गराएको छ । सिँचाइ तथा खानेपानी योजनामा समेत क्षति पुर्‍याएको भन्दै कार्यालयले शुक्रबार बिहान दुईवटा डोजरसहित उपभोक्ता समितिका पदाधिकारीलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो । 

लम्तडा–कालुखेती–थामलेक चक्रपथ सडक निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष सुरेन्द्रबहादुर सिंह, उपाध्यक्ष भूमिराज जोशी, सचिव दण्डीराज जोशीलगायतलाई नियन्त्रणमा लिई डोजर नचलाउने सर्तमा छाडिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेश सुनारले बताए ।

उनका अनुसार नेकपाका प्रदेश समिति सदस्य दिलबहादुर सिंह, टोपबहादुर खडका, प्रदेश सभामुख अर्जुनबहादुर थापाका सल्लाहकार कलक खत्री तथा जिल्ला समन्वय समितिका पदाधिकारीको उपस्थितिमा पदाधिकारीलाई डोजर बन्द गर्ने लिखित कागज गराइएको पनि उनले जानकारी दिए । ‘अब निर्माणको काम अगाडि नबढाउने, बिग्रेका खानेपानी र सिँचाइका संरचना पुनर्निर्माण गर्ने र पीडित किसानलाई क्षतिपूर्ति दिने कागज गराइएको छ,’ उनले भने, ‘सडक निर्माण तत्कालका लागि रोकेर अर्को वर्षबाट कम क्षति हुने गरी काम गर्न उहाँहरू सहमत हुनुभएको छ ।’

उपभोक्ता समिति अध्यक्ष सिंहले हतारमा काम गर्नुपरेकाले यस्तो भएको बताए । ‘जसरी पनि असार २५ भित्रै काम सक्नुपर्ने बाध्यता थियो,’ उनले भने, ‘त्यही भएर धेरै कुराको ख्याल गर्ने फुर्सद नै भएन । बिग्रेका संरचना बनाइदिन्छौं भनेकै हौं । तैपनि योजना रोक्नुपर्ने अवस्था आइलाग्यो ।’ अर्को वर्षबाट गर्ने गरी अहिले निर्माण रोक्ने सहमति भएको उनले बताए ।

जथाभाबी डोजर चलाउँदा सिँचाइ आयोजना र तीनवटा खानेपानी आयोजनामा क्षति पुगेको छ । सिँचाइ बिग्रेपछि ३ सय ८० जति परिवारको रोपाइँ प्रभावित भएको छ । २ सय १५ परिवार खोलाको पानी पिउनुपर्ने बाध्यतामा पुगेका छन् । यो सडक प्रदेश सरकारको ७५ लाख लगानीमा निर्माण भइरहेको थियो ।

बिनासर्भे डोजर चलाएर बनाइएका सडकमा महिनैपिच्छे दुर्घटना हुन थालेपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले केही दिनअघि नियन्त्रण प्रयास थालेको थियो । सम्भाव्यता अध्ययन, डिजाइन स्टिमेट नगरिएका, वातावरणीय प्रभाव अध्ययन नगरी हचुवामा काम थालिएका सडकमा लगाइएका डोजर तत्काल बन्द गर्न प्रशासनले सबै स्थानीय तहलाई पत्राचार गरेको थियो । पत्रमा हजारौं हेक्टर वन र कृषियोग्य भूमिमा क्षति पुगेको, गाउँ–बस्ती नै जोखिममा परेको, विपत् जोखिम बढाएको तथा नागरिकले अकालमा ज्यान गुमाइरहेकाले हचुवामा सडक निर्माण नगर्न सुझाइएको छ ।

सरकारले २०७५ फागुन १ गतेबाट लागू हुने गरी एक करोडभन्दा कमका योजनामा डोजर प्रयोग नगर्न दिएको निर्देशनसमेत अवज्ञा भइरहेको पत्रमा उल्लेख छ । ‘हामीले पटकपटक लिखित र मौखिक सुझाव दिँदा पनि विनाशकारी ढंगले डोजर चलाउन नरोकेपछि नियन्त्रणमा लिन थालेका हौं,’ प्रजिअ सुनारले भने, ‘नियम र मापदण्ड एकातिर छ । गाउँबस्ती जोखिममा पारेर मानिसहरूको उठीबास लगाएर डोजर चलाउने काम भइरहेको छ । अति हुन थालेपछि हस्तक्षेप गर्नुपरेको हो ।’

प्रकाशित : असार २०, २०७६ २१:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

असारे विकास : रोपोमै कुद्यो डोजर

वसन्तप्रताप सिंह

(बझाङ) — खप्तडछान्ना गाउँपालिका ६ पाटादेवलको अगासे खेतमा बुधबार धमाधम रोपाइँ चलिरहेको थियो । हलिसारा (पहिलो रोपाइँ) गर्दा राम्रो उब्जनी हुने मान्यताका कारण एकै दिन अगासे खेतमा २० बढी परिवारको रोपाइँ हुँदै थियो । कोही खेत साउँदै (सम्याउँदै) थिए । कोही बेर्ना उखेल्दै थिए ।

बाउसेहरू इल्चा (खेतको डिँड) लगाउँदै थिए । केही खेतमा देउडा घन्काउँदै रोप्नेरी (रोपाहार महिला) हरू धान रोप्दै थिए । अगासे जिउलाको रौनक उत्सवमय थियो ।

दिउँसो १२ बजेतिर एकाएक खेतमा आउने कुलो सुक्यो । ‘कुलो भाँचिए’ पछि रोपाइँमा खटिएकाहरूको दौडादौड चल्यो । ‘कुलो बिग्रेको अनुमानमा किसानहरू रोपाइँ छाडेर बनाउन दौडिए,’ पाटादेवल कोसेडी खेतका दाने आग्रीले भने, ‘केटाकेटीले कुलो भाँचे होला भन्ने ठानेर फर्काउन गएका थियौं, त्यहाँ त २ वटा डोजर लगाएर कुलो ध्वस्त बनाइसकिएको रहेछ ।’

डोजरले सिँचाइ कुलो मात्र भत्काएन । २ वटा खानेपानीका पाइपलाइन, सय रोपनीभन्दा बढी भर्खर रोपेको धान खेतसमेत नष्ट गरिसकेको देखेपछि एकपटक आफू ‘पागलजस्तै भएको’ उनले बताए । ‘एक्कासि विध्वंस देख्दा मेरो होसहवासउड्यो, रिंगटा लागेजस्तो भयो, म त त्यहीँ थचक्क बसें,’ उनले भने । डोजरले कुलो भत्काइदिएपछि आधा रोपाइँ थालेका अगासे ज्युलाको रोपाइँ बन्द भएको छ । भर्खरै रोपेका खेतमा पानी नभएकाले धान सुक्ने भएको छ । रोप्नका लागि उखेलेको बीउ पनि सुक्न थालेपछि किसान अत्तालिएका छन् ।

दुई साताअघि निर्माण थालिएको छान्ना रिङरोड निर्माणका क्रममा ३ वटा खानेपानी आयोजनाको पाइपलाइनमा क्षति भएपछि साबिक पाटादेवल गाविसका कोसेडी खेत, तल्लो पुजारी गाउँ, तिउने र राजकोट गाउँमा खानेपानीको हाहाकार मच्चिएको छ । स्थानीयवासी खोलाको धमिलो पानी खान बाध्य भएको भगाडी तिउने राजकोट खानेपानी आयोजनाका सचिव श्यामबहादुर थापाले बताए । ‘एक/डेढ घण्टा हिँडेर खोलाको पानी खान थालेका छौं,’ उनले भने, ‘रातारात विनाश मच्चियो, कुनै सरसल्लाह नगरी रोपेका खेतमा डोजर लगाए । गाउँ नै आतंकित भएको छ ।’

जथाभाबी डोजर चलाउँदा ०७४ चैतमा ३१ लाख लागतमा बनेको भगाडी तिउने राजकोट खानेपानी आयोजना, भर्खरै निर्माण सम्पन्न हुन लागेको ६० लाख लागतको खापर दुधिर खानेपानी आयोजना र ०६६ मा एसियाली विकास बैंकको आर्थिक सहयोगमा ९ लाख लागतमा बनेको ठण्डापानी पुजारी गाउँ तिउने खानेपानी आयोजनामा क्षति भएको उनले बताए । डोजरले कुलो भत्काएपछि गाउँलेको रोपाइँ बीचैमा रोकिएको स्थानीयले बताए । ‘आउरु–बाउरु (पर्मा/खेताला) लगाएर बल्लबल्ल रोपेका खेतमा डोजर नचाए । धेरैको बिचल्ली हुने भएको छ,’ स्थानीय प्रेम आग्रीले भने, ‘पाटादेवलमा मात्र नभएर खप्तडछान्ना गाउँपालिकाका अन्य ठाउँका ८ वटाभन्दा बढी कुलोमा क्षति पुगेको छ । धेरै ठाउँको रोपाइँ प्रभावित भएको छ ।’

लम्तडा कालुखेती थामलेक चक्रपथ सडक निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष सुरेन्द्रबहादुर सिंहले ‘सडक निर्माण गर्दा केही क्षति हुनुस्वाभाविक भएको’ तर्क गरे । ‘जेठ १० गते सम्झौता भई असार ३ देखि काम थालेका थियौं । असार २५ पछि डोजर लगाउन मिल्दैन थियो,’ उनले भने,‘२५ गतेपछि गरेको कामको भुक्तानी नहुने भएकाले खेतमै डोजर चलाउनुपरेको हो ।’

उनले आफूहरू पनि त्यही सिँचाइ र खानेपानीका उपभोक्ता भएको बताउँदै क्षति भएका संरचना पुनर्निर्माण गर्ने सहमति भइसकेको दाबी गरे । ‘धनगढीबाट सिँचाइ र खानेपानी पाइप मगाइसकेका छौं । ५ दिनभित्र सबै मर्मत गरिदिने भनिसकेका छौं,’ उनले भने ।

साढे आठ किमि लामो उक्त सडक निर्माण क्रममा खप्तड छान्ना गाउँपालिकाको धानखोला, जागासैन, धन्नासी, धोडाखेत, कोटेखोलादेखि हलसारे, खोडी खेल्नालगायत ठाउँका सिँचाइ कुलोमा क्षति पुगेका कारण ती सबै क्षेत्रको रोपाइँ प्रभावित भएको भगाडी तिउने राजकोट खानेपानी आयोजनाका सचिव थापाले बताए । उनका अनुसार साविक कालुखेती गाविसका विभिन्न ठाउँमा बनेका सिँचाइका शाखा लाइनहरूमा पनि सडकले क्षति पुर्‍याएको छ ।

प्रकाशित : असार २०, २०७६ ०७:३६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT