१६ वर्षमा बिहे गर्न माग गर्दै धर्ना

रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — नेपालको कानुनले २० वर्षमुनिको विवाहलाई गैरकानुनी मानेको छ । तर आइतबार बाँकेका मधेसी समुदायका महिलाले १६ वर्षमा छोरीको बिहे गर्न पाउनुपर्ने भन्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दिनभर धर्ना दिए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी मदन भुजेललाई भेटेर उनीहरूले मागपत्र नै पेस गरे । 

धर्नामा सरिक तीन छोरीकी आमा जानकी गाउँपालिका–१ की सुनीता खटिकले आफ्नो समुदायमा छोरीहरू विवाहबारे बोल्न लजाउने गरेको बताइन् । ‘हामीले १६ वर्षमै घरबाट छोरीको बिहे गर्न पाऊँ भनी सरकारसँग माग राख्न आएका हौं,’ उनले भनिन् ।

३० वर्षमा ६ सन्तानकी आमा भइसकेकी कोहलपुर–१४ की तारादेवी खटिकले आफ्नी १६ वर्षकी छोरीको बिहे गर्ने तयारीमा रहेको सुनाइन् । ५ छोरी र १ छोराकी आमा उनले उमेरमा छोरीको विवाह नभए पछि गर्न समस्या हुने बताइन् । ‘मेरो विवाह १० वर्षकै उमेरमा भएको थियो । छोरीको १६ वर्षमा पनि हुन सकेन भने केटा पाउन मुस्किल हुन्छ,’ उनले भनिन् । आफ्नो समुदायमा छोरी उमेर बढेसँगै विवाहका लागि अभिभावकलाई समस्या झेल्नुपर्ने बाध्यता हुने उनले बताइन् ।

‘म त १६ वर्षीया छोरीको विवाह वर्षापछि गर्ने तयारीमा छु,’ कोहलपुर–१४ की केसरानी खटिकले भनिन्, ‘राम्रो कुरा आएको छ । कानुनसानुन भनेर कुर्न सक्दिनँ ।’ धर्नामा सानै उमेरमा विवाह गरेका किशोरी आमाहरूको बाहुल्य थियो । कानुनविपरीत भए पनि उनीहरू १६ वर्ष पुगेका आफ्ना छोरीको विवाह गर्ने कुरा खुलेर गरिरहेका थिए । धेरैजसो आमाको एकै भनाइ थियो, ‘२० वर्षसम्म छोरीलाई घरमा कसरी राख्ने ? भागेर गई भने कसरी इज्जत जोगाउने ?’

आफ्नै उमेरसमेत बताउन नसक्ने कोहलपुर–१४ की मुनख्खा खटिकका दुई छोरी छन् । जेठी छोरीको १८ वर्षमा विवाह भयो । उनी अहिले गर्भवती छन् । ‘भोलि छोरीले आफैं बिहे गरी भनी कसरी इज्जत जागाउने ?’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो त हुक्कापानी नै बन्द हुन्छ । बदनाम हुन्छ ।’

मधेसी समुदायमा छोरीले मन पराएर बिहे गरेमा वा अन्तरजातीय बिहे गरेमा राम्रो मानिँदैन । उनीहरूका लागि यो बडो लाजको विषय बन्ने गरेको छ । जिल्लामा मधेसी समुदायको बाहुल्य रहेका जानकी, नरैनापुर, डुडुवा गाउँपालिका र नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकामा बालविवाह बढी हुने गरेको छ ।

बालविवाह रोक्न बाँकेमा प्रहरी सक्रिय छ । त्यस्तो विवाहको सुइँको पाउनेबित्तिकै प्रहरीले पक्राउ गर्छ । समातिने डरले कतिपय अभिभावकले सीमापारि भारतमा लगेर छोरीको विवाह गरिदिने गरेका छन् । कतिपयले भारतीय नागरिकलाई नै छोरी दिने गरेका छन् । उमेर बढाएर विवाह गरिदिनेहरू पनि यहाँ उत्तिकै छन् ।

नागरिक समाजका अगुवा रामदेव मिश्रले गत जेठ १५ मा बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भुजेलमार्फत प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएर विवाहको उमेर हद बढाउन माग गरेका थिए ।

‘छोरीको विवाहको उमेर २० वर्ष कायम गर्दा समाजमा विकृति फैलिने डर लाग्यो,’ उनले भने, ‘आमाबाबुको सहमतिमा १६ देखि १८ वर्षमै विवाह गर्न पाउने व्यवस्था मिलाइपाऊँ भनी प्रजिअमार्फत सरकारसँग माग गरेको हुँ तर मेरो माग सम्बोधन भएन ।’ त्यसैले अहिले महिलाहरू नै सडकमा उत्रिएको उनले बताए । ‘अब त सरकारले कुरा सुन्छ होला नि,’ उनले भने । प्रमुख जिल्ला अधिकारी भुजेलले ज्ञापनपत्र सम्बन्धित निकायमा पठाइसकेको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ ०९:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

लक्ष्यभन्दा १० करोड कम राजस्व

रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — बाँके र बर्दिया कार्यक्षेत्र भएको यहाँस्थित आन्तरिक राजस्व कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षको वैशाखसम्म निर्धारित लक्ष्यभन्दा १० करोड कम राजस्व संकलन गरेको छ । गत वर्ष वैशाख मसान्तसम्म लक्ष्यभन्दा ७ प्रतिशत बढी कर संकलन भएको थियो ।

कर्णाली प्रदेशलाई लक्षित गरी सुर्खेतमा राजस्व कार्यालय स्थापना भएपछि यहाँ कम कर संकलन भएको हो । यहाँ साबिक मध्य तथा सुदूरपश्चिमका १० जिल्ला हेर्ने आन्तरिक राजस्व कार्यालय थियो । संघीयता कार्यान्वयनपछि करदाता र कार्यक्षेत्र घटाइएको हो । चालु वर्षको वैशाख मसान्तसम्म आन्तरिक राजस्व कार्यालयले २ अर्ब ७५ करोड १३ लाख ५६ हजार लक्ष्य निर्धारण गरेकामा २ अर्ब ६४ करोड ५७ लाख ११ हजार रुपैयाँ मात्र संकलन गरेको छ । जुन वैशाख मसान्तसम्मको लक्ष्यको ९६.१६ प्रतिशत हो ।

वैशाखसम्मको लक्ष्य हेर्दा सबैभन्दा कम राजस्व संकलन आयकरमा देखिन्छ । १ अर्ब १६ करोड ८८ लाख ३२ हजार लक्ष्य रहेको आयकरमा जम्मा १ अर्ब २ करोड ५७ लाख ५३ हजार रुपैयाँ मात्रै असुली भएको छ । सबैभन्दा बढी करको स्रोत आयकरलाई मानिन्छ । आयकर संकलन कम हुँदा लक्ष्य हासिल हुन नसकेको कार्यालयले जनाएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षदेखि घर बहाल कर स्थानीय तहले संकलन गरिरहेका छन् । यस वर्ष बहाल कर ५ करोड १४ लाख ७६ हजार रुपैयाँ संकलन गरेको छ । पुरानो स्वास्थ्य कर ७७ लाख ७ हजार र ६५ लाख ४४ हजार रुपैयाँ शिक्षा कर संलकन भएको आन्तरिक राजस्व कार्यालयका सूचनाअधिकारी नवराज पराजुलीले बताए ।

कार्यालयका अनुसार गत वर्षको वैशाखसम्म निर्धारित लक्ष्यको १ सय ७ प्रतिशत कर संकलन भएको थियो । आर्थिक वर्ष ०७४/०७५ का लागि ३ अर्ब ३२ करोड ७७ लाख रुपैयाँ लक्ष्य निर्धारण गरिएको थियो । कार्यालयले ३ अर्ब ६७ करोड ३५ लाख ५७ हजार रुपैयाँ संकलन गर्न सफल भएको थियो ।

चालु आवमा कार्यालयले लक्ष्यसम्म पुग्नका लागि जेठ र असार मसान्तसम्म ८६ करोड ४२ लाख ८९ हजार रुपैयाँ संकलन गर्नुपर्ने देखिन्छ । गत वर्ष १० जिल्ला कार्यक्षेत्र हुँदा जेठ र असारमा कर कार्यालयले लक्ष्य प्राप्तिका लागि असुल्नुपर्ने रकम जम्मा ५३ करोड १९ लाख ६ हजार रुपैयाँ मात्र थियो ।

यस वर्षको सुरुमा कार्यालयलाई ४ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलनको लक्ष्य निर्धारण गरिए पनि सुर्खेतमा आन्तरिक राजस्व कार्यालय सञ्चालनपछि करदाताको संख्या घटेको थियो । करदाता संख्या घटेपछि निर्धारित लक्ष्यमा संशोधन गरिएको थियो । ‘चालु वर्षका लागि ३ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलनको लक्ष्य छ,’ आन्तरिक राजस्व कार्यालय नेपालगन्जका सूचना अधिकारी पराजुलीले भने, ‘असार मसान्तसम्म लक्ष्य हासिल गर्न सकिनेमा विश्वस्त छौँ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७६ १०:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×