कांग्रेस महाधिवेशन कहिले ?

समय टुंगो नलागे पनि नेतालाई महाधिवेशनको रौनक लागिसकेको छ । नियमित समयमा महाधिवेशन गर्ने कि नगर्ने भन्नेमा नेताबीच टकराव छ । 
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेसमा १४औं महाधिवेशन कहिले गर्ने भन्नेमा आन्तरिक टकराव देखिन थालेको छ । पार्टी नेतृत्वका लागि नेताहरूले ६ महिनादेखि नै दौडधुप थाले पनि महाधिवेशनको तिथि टुंगो लागेको छैन । 

नियमित समयमै गर्दा आगामी फागुनभित्र महाधिवेशन गराउनुपर्छ । सभापति शेरबहादुर देउवाको चारवर्षे कार्यकाल फागुन मसान्तबाट समाप्त हुँदै छ । कार्यकालको नौ महिना बाँकी छँदासमेत महाधिवेशनको तयारी नहुँदा पार्टीभित्रै असन्तुष्टि बढ्न थालेको छ ।

वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला पक्ष सभापति देउवालाई दबाबमा पारेरै भए पनि समयमै महाधिवेशन गराउने पक्षमा छन् । तर देउवाले टेरेका छैनन् । ६ महिनाअघि वरिष्ठ नेता पौडेलले ०७६ फागुन ७ मा केन्द्रीय महाधिवेशन सुरु गर्ने गरी सबै तहको अधिवेशनको कार्यतालिका महासमिति र कार्यसमिति बैठकमा लगेका थिए ।

देउवाले त्यसलाई ठाडै अस्वीकार मात्र गरेनन्, छलफलमै ल्याउन चाहेनन् । उल्टै आफ्नो कार्यकाल सकिएको डेढ वर्षभित्र महाधिवेशन हुने जानकारी गराए ।

पार्टी विधानको दफा ४३ ले ‘असाधारण स्थिति भएमा केन्द्रीय कार्यसमितिले त्यसको कारण खोली बढीमा एक वर्षसम्मको अवधि बढाउन सक्नेछ’ भन्ने उल्लेख गरेको छ । संविधानको राजनीतिक दलसम्बन्धी व्यवस्थामा पनि ५ वर्षभित्र केन्द्रीय पदाधिकारी र सदस्यको निर्वाचन गर्नुपर्ने प्रावधान छ । विशेष कारण परे ६ महिना बढाउन सकिने व्यवस्था संविधानमा उल्लेख छ । देउवाले संविधानको यही प्रावधान टेकेर थप डेढ वर्ष बढाउन चाहेका छन्, जसलाई संस्थापन इतरपक्षले रुचाएको छैन ।

डेढ वर्ष बढाउने सभापतिको चाहना व्यावहारिक नहुने कांग्रेस नेता रामशरण महत बताउँछन् । दुई वर्षपछि स्थानीय तहको निर्वाचनको तयारी सुरु हुन्छ । ‘पार्टीको महाधिवेशन र स्थानीय तहको निर्वाचन एकै समयमा पार्ने काम गर्नुहुन्न । स्थानीय तहको निर्वाचनको एक वर्षअघि नै पार्टीको अधिवेशन सम्पन्न गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘त्यसका लागि हामी नियमित समयमै महाधिवेशन हुनुपर्छ भन्ने अडानमा छौं ।’ महाधिवेशनका लागि ४/५ महिना यताउति गर्न सकिए पनि त्यसभन्दा बढी बढाउन नमिल्ने महतको तर्क छ । जसलाई अर्का नेता रमेश लेखक खण्डन गर्दै भन्छन्, ‘केन्द्रीय कार्यसमितिको कार्यकाल बढ्ने कुरा विधान निर्माणकै बेला सहमति भइसकेको विषय हो ।’

त्यही सहमतिका आधारमा विधानमा अन्तरिम व्यवस्थाको प्रावधान राखिएको लेखकको तर्क छ । ‘नियमित समयमै महाधिवेशन हुने अवस्था भएको भए अन्तरिम व्यवस्था राख्नुपर्ने अवस्थै थिएन, सीधै अधिवेशनमा गए भइहाल्थ्यो,’ उनले भने । कार्यकाल बढाउने विषयमा औपचारिक/अनौपचारिक कुनै सहमति नभएको महत बताउँछन् ।

‘समय बढाउने कुरा सभापतिजीको चाहना होला । तर सहमतिको विषय होइन,’ उनले भने, ‘डेढ वर्ष बढाउने कुरा कुनै हालतमा व्यावहारिक हुन्न ।’ केन्द्रीय सदस्य शेखर कोइराला पनि महाधिवेशन लम्बिँदै गए पार्टीलाई ठूलो क्षति पुग्ने बताउँछन् । कोइरालाले ०७५ चैतको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमै आगामी फागुन या चैतमा महाधिवेशन गराउनुपर्ने प्रस्ताव गरेका थिए ।

यसअघिका सबै सभापतिले कार्यकाल बढाउँदा आफूले बढाउन किन नहुने भन्ने तर्क देउवाको छ । तत्कालीन सभापति सुशील कोइरालाले पनि साढे पाँच वर्षकै कार्यकाल लिएका थिए । संविधान निर्माणमा पार्टी जुट्नुपरेका कारण महाधिवेशन गराउन डेढ वर्ष ढिला भएको थियो । ‘सरकार चलाउनुपरेको छैन । पार्टीको विशेष अन्य केही कारण र परिस्थिति पनि छैन,’ महतले भने, ‘कुनै विशेष कारण नपरेको बेला नियमित रूपमै पार्टीको महाधिवेशन गराउने प्रचलन गर्नुपर्छ ।’

पार्टी केन्द्रीय तहमै महाधिवेशन कहिले गराउने भन्ने अन्योल भएकाले कानुन व्यवसायी एवं सांसद राधेश्याम अधिकारीको संयोजकत्वमा गठित निर्वाचन समितिले निर्वाचनको तयारीबारे अग्रसरता लिन सकेको छैन ।

पार्टी विधानको दफा ३५ को २ (घ) अनुसार ‘कांग्रेसको केन्द्रीय महाधिवेशन र प्रदेश अधिवेशन हुने वर्षभन्दा कम्तीमा १ वर्षअघि स्थानीय तहका सबै अधिवेशन र कार्यसमिति गठन गरिनेछ’ भन्ने उल्लेख छ । नियमित समयमा भए केन्द्रीय महाधिवशेन ९ महिना पछि गर्नुपर्छ । विधानको प्रावधानअनुसार यति बेला स्थानीय तहका अधिवेशन सम्पन्न भइसक्नुपर्ने हो । समयमै अधिवेशन गर्न नसक्दा स्थानीय तहका सबै संरचना अहिले भंगजस्ता अवस्थामा छन् ।

पार्टी नेताहरूले भने महाधिवेशन तिथिलाई पनि आन्तरिक रणनीतिको दाउपेचका रूपमा लिन थालेका छन् । देउवालाई फेरि पार्टी नेतृत्वमा आउन नदिन संस्थापन इतरपक्ष गोलबद्ध छ । तर नेतृत्वको सवालमा उनीहरूबीचमै मतैक्य छैन । धेरै प्रतिस्पर्धी देखिएका छन् । नेतृत्व प्रस्ट नभए पनि देउवाको छवि सकारात्मक नभएकै बेला महाधिवेशन गराउन पौडेल र सिटौलाले जोड दिँदै आएका छन् । केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म आफ्नो अनुकूल परिस्थिति निर्माण गर्ने पक्षमा देउवा छन् । उनले आगामी महाधिवेशनमा पनि सभापतिको उम्मेदवार हुने सार्वजनिक घोषणा गरिसकेका छन् ।

संघीय संरचनाअनुसार बदलिएको स्थानीय तहको संरचनामा आफूअनुकूलका व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिने सुरमा देउवा जुटेका छन् । राज्य पुनर्संरचनासँगै कांग्रेसको जिल्लाबाहेकका स्थानीय तहका सबै पार्टी संरचना भत्किएका छन् । ती सबैमा अन्तरिम अवधिका लागि भन्दै देउवा तदर्थ समिति बनाउने गृहकार्यमा छन् । ‘टीके प्रथा’बाट तदर्थ समिति बनाउन नदिने अडानमा पौडेल र सिटौला पक्ष छ । केही समयका लागि अन्तरिम व्यवस्था गरिरहनुको साटो नियमित महाधिवेशन नै गर्नुपर्ने उनीहरूको जोड छ ।

प्रकाशित : असार १, २०७६ ०७:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कांग्रेस जिल्ला नेता भन्छन्– 'तल बिग्रेको छैन, केन्द्र सच्चियोस्’

कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेस प्रवक्ता विश्वप्रकाश शर्माले एक महिनाअघि जागरण अभियानलाई पार्टी सुधार गर्ने ‘ट्याब्लेट’ का रूपमा चित्रण गरेका थिए । शनिबार पहिलो चरण सकिँदै गर्दा उनले यो अभियानलाई गाडीसँग दाँजे । ‘पहिलो चरणमा कांग्रेसले गाडी स्टार्ट गरेको छ, दोस्रो चरणले स्टार्ट भएको गाडी हाइवेसम्म ल्याउँछ,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘तेस्रो चरणको कार्यक्रमले गन्तव्यसम्म पुर्‍याउँछ ।’

स्थानीय तहका नेता तथा कार्यकर्ताले भने पार्टी सुधारका लागि तलभन्दा केन्द्रकै मुहान सफा हुनुपर्ने सुझाव दिएका छन् । झापाका जिल्ला अध्यक्ष उद्धव थापाले जागरण अभियानले पहिला नेताहरू नै जागृत हुनुपर्छ भन्ने निचोड निकालेको सुनाए । ‘तल धेरै बिग्रेको छैन । बिग्रेको केन्द्र हो,’ एक महिनासम्म कार्यक्रममा खटिएका उनले भने, ‘पहिला नेताहरूमै जागरण सुरु होस् भन्ने आम कार्यकर्ताको मत छ ।’

कार्यकर्ताको मनोबल उठाउन भन्दै कांग्रेसले वैशाख २५ देखि जागरण अभियान चलाएको थियो । शनिबार जिल्ला केन्द्रित जागरण अभियान सकिएको छ । दोस्रो चरणको प्रदेश निर्वाचन क्षेत्र केन्द्रित अभियान भदौ २४ बाट असोज १० सम्म हुनेछ । तेस्रो चरणमा पुस ७ देखि १६ सम्म पालिकामुखी अभियान हुनेछ ।

दोस्रो चरणको अभियान सुरु हुनु अगावै नेताहरूले एकताको ठोस सन्देश दिनुपर्ने माग कार्यकर्ताको छ । कांग्रेस केन्द्रीय कार्यालयको प्रारम्भिक रिपोर्टअनुसार पहिलो चरणको अभियानमा ७७ जिल्लामा ९ सयभन्दा बढी कार्यक्रम भएका छन् ।

अभियानअन्तर्गत सभा, जुलुस, अन्तर्क्रिया र चेतनामूलक कार्यक्रम गरिएका थिए । केन्द्रले सबै जिल्लामा प्रतिनिधि खटाएको थियो । कार्यक्रम छिटो छरितो बनाउन एक महिलासहित ५ जनाभन्दा बढी वक्ता हुन नहुने नियम केन्द्रले सबै जिल्लालाई सर्कुलर गरेको थियो । आसन ग्रहणमा त्यस्तै नियम बनाइएको थियो । नेताहरूलाई ठूला माला पहिर्‍याउन बन्देज गरिएको थियो । ‘आसनग्रहण र भाषणको पट्यारलाग्दो प्रवृत्तिमा सुधार आउनु सुखद पक्ष हो,’ थापाले थपे, ‘कार्यकर्ताले पार्टी सुधारका लागि धेरै मुद्दा उठाएका छन् । ती मुद्दा नेतृत्व तहकाहरूले कसरी लिन्छन्, त्यसैको पर्खाइमा तल्ला तहका कार्यकर्ता छन् ।’

उनका अनुसार कार्यकर्ताले नेताहरूप्रति मुख्य रूपमा प्रतिपक्षले बलियो र प्रभावकारी भूमिका निर्वाह नगरेको विषयमा प्रश्न गरेका छन् । सरकार काण्डैकाण्डमा फस्दा प्रतिपक्षले बलियो प्रतिवाद गर्न नसकेको गुनासो कार्यकर्ताले गरेका छन् । तीन तहकै सरकारमा कांग्रेस प्रतिपक्षमा छ । वाइडबडी घोटाला, सुन काण्ड, बालुवाटार जग्गा प्रकरण, संविधानविपरीत संसद्मा विधेयक प्रस्तुत, संवैधानिक परिषद्मा विपक्षी दलको नेताबिनै भएका निर्णयलगायतका मुद्दालाई पार्टीका नेताहरूले दह्रोसँग उठाउन नसकेको गुनासोसमेत उनीहरूको छ ।

जुम्लाका सभापति दीपबहादुर शाहीले केन्द्रीय सदनमा पार्टीका सांसदहरूले बेलाबखत मुद्दा उठाए पनि प्रदेश र स्थानीयस्तरमा भने प्रतिपक्षको भूमिका निकै कमजोर रहेको बताए । ‘त्यसका पछि मुद्दाहरूमा लिने अडानमा पार्टी नेताहरूकै अन्योलले पनि काम गरेको छ,’ उनले भने । उनका अनुसार पार्टीका स्थानीय तहका संरचना तदर्थ छन् । संघीय मोडलअनुसारको संरचनाका पार्टी संगठन छैनन् । प्रदेश कार्यसमिति नहुँदा प्रदेश सरकारमा प्रतिपक्षीय भूमिका फितलो छ ।

त्यस्तै अन्योल स्थानीय सरकारका कामकारबाहीमा पनि छ । ‘यो जागरण अभियानले गाउँगाउँमा प्रतिपक्षीय भूमिका निर्वाह गर्न चेतना जगाएको छ,’ शाहीले भने, ‘तर केन्द्रमा नेताहरूको गुटगत संकीर्ण भावनाले पार्टी संरचना अझै तदर्थमा छ । संघीय ढाँचाअनुसार संगठन बनाउन नसक्नु नेताहरूको कमजोरी हो । कांग्रेसलाई एकढिक्का बनाउन पहिला नेताहरूमै जागरण होस् भन्ने धारणा कर्णालीमा पनि छ ।’

कार्यकर्ताले पहिले जागरण अभियान कि संगठन सुधार भन्ने प्रश्न पनि उठाएका छन् । केन्द्रीय कार्यसमितिको म्याद आगामी दस महिनामा सकिँदै छ । विधानअनुसार फागुन मसान्तमा नियमित महाधिवेशन गर्नुपर्छ । केन्द्रीयको महाधिवेशन हुनुभन्दा एक वर्ष अगावै स्थानीय तहको अधिवेशन भइसक्नुपर्ने विधानमा भनिएको छ ।

सभापति शेरबहादुर देउवा भने महाधिवेशनतिर भन्दा आफ्नो अनुकूल परिस्थितिको पर्खाइमा डेढ वर्ष कार्यकाल बढाउने योजनामा छन् । यसबारे देउवाले केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमै जानकारी गराएका थिए । पार्टी विधानले चार वर्षको कार्यकाल तोकेको छ । विधानअनुसार थप एक वर्ष बढाउन पाइन्छ । संविधानको राजनीतिक दलसम्बन्धी व्यवस्थाले साढे ५ वर्षसम्म महाधिवेशन गर्न सुविधा दिएको छ । त्यही प्रावधानलाई टेकेरै महाधिवेशन सार्ने योजनामा देउवा रहेका हुन् ।

पाल्पाका कांग्रेस सभापति वीरबहादुर रानाले नियमित समयमै महाधिवेशन गर्नुपर्ने र प्रतिपक्षको भूमिका सशक्त बनाउनुपर्ने आवाज चौतर्फी उठेको बताए । ‘संविधान बनाउन नेतृत्व गरेको पार्टीकै संरचना पुरानै ढाँचामा रहँदा गलत सन्देश गएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसै कारण नियमित महाधिवेशन समयभित्रै गर्नुपर्नेमा तल्ला तहका कार्यकर्ताको जोड छ ।’

स्वतः प्रतिनिधि हुने व्यवस्था खारेज नभएको र समानुपातिक समावेशिता कोटा दोहोर्‍याउन नपाउने व्यवस्था विधानमा नराखिएको प्रति कार्यकर्ताहरू रुष्ट देखिएका छ । महासमिति बैठकमा दुई तिहाइभन्दा बढी सदस्यको ‘म्यान्डेट’ विपरीत केन्द्रीय कार्यसमितिले उल्टाएको यस व्यवस्थालाई सच्याउनुपर्ने उनीहरूको आग्रह थियो । कतिपय जिल्लामा गुटगत प्रभावको असर कार्यक्रममै देखिएको थियो । एउटा गुटले गरेको कार्यक्रममा अर्को गुटका नेता तथा कार्यकर्ता सहभागी भएका थिएनन् ।

सप्तरीका सभापति दिनेश यादवले अभियान उत्साहजनक भएको बताए । ‘सप्तरीमै ५० हजारभन्दा बढी कार्यकर्ता कार्यक्रममा सहभागी भए । यस्तो अभियान ०४६ सालपछि अहिल्यै देखिएको हो,’ उनले भने, ‘मधेस कांग्रेसको भोट बैंकसमेत हो । मधेसीप्रति मधेसका जनताको भरोसा टुटेको पाइयो ।’

भक्तपुरका जिल्ला सभापति दुर्लभ थापा नेताहरूलाई मिल्न कार्यकर्ताको ठूलो पंक्तिबाट दबाब परेको बताए । ‘पार्टी एक हुनुपर्छ भन्ने चाहना सबै कार्यकर्तामा छ,’ उनले भने, ‘पार्टीभित्र धेरै गुट भए पनि भक्तपुरमा त्यसको प्रभाव परेन ।’ पार्टी प्रवक्ता शर्माले पनि ०४६ सालपछि जागरण अभियानले पार्टीमा उत्साह ल्याएको दाबी गरे ।

उनका अनुसार जागरण अभियानका क्रममा १२ वटा भाषाका गीत बजाइएका थिए । ‘यो अभियानले शेरबहादुर देउवा र रामचन्द्र पौडेललाई जोड्ने काम मात्रै गरेन, आम पार्टीको संयन्त्रलाई समेत जोड्दै नेतासँगै पार्टी दौडिरहेको सन्देश दिएको छ’ शर्माले भने ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७६ ०७:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×