कुष्ठरोगीखानाले बदल्यो गाउँ

प्रतीक्षा काफ्ले

स्याङ्जा — रिस उठदा गाली गरिन्थ्यो, ‘तँलाई मालुंगा पठाइदिम्ला ।’ मालुंगा गाउँको नाम सुन्नासाथ सबैले ‘दूरदूर’ गर्थे । यसको कारण थियो, सरकारले कुष्ठरोगीलाई उपचार गराएर बसोबास गराउने गाउँ थियो मालुंगा । त्यसबेला कुष्ठरोगी समाजबाट ‘बहिष्कृत’ थिए । ‘कसैले गाउँको नाम नसोधिदिए पनि हुन्थ्यो जस्तो लाग्थ्यो,’ ६४ वर्षीय टंकप्रसाद पाण्डेले सुनाए । 

स्याङ्जाको गल्याङ–१ मा  कुष्ठरोगीले बनाएको चौतारो । तस्बिर : प्रतीक्षा/कान्तिपुर

साविकको मालुंगा टुनीबोट गाविस । अहिले गल्याङ नगरपालिका–१ मा पर्ने मालुंगामा १९९६ सालमा कुष्ठरोगी खाना खोलिएको थियो । त्यहाँ कुष्ठरोगी ल्याएर राखिन्थ्यो । ‘देशभरि कुष्ठरोगको महामारी थियो । सहज उपचार थिएन । यहाँ ३ ठूला भवन र एउटा गोदामघर थिए,’ स्थानीय गोविन्दप्रसाद बस्यालले भने, ‘पूर्वाधार भएकै कारण रोगीलाई यहाँ ल्याएर राखिएको थियो ।’

उनका अनुसार यहाँ बस्ती थिएन, कालीगण्डकी नदी नजिकै रहेकाले दाहसंस्कार गर्न सहज हुन्थ्यो । मालुंगामा बालबालिकादेखि बूढाबूढीसम्मका बिरामी ल्याइन्थे । कुष्ठरोगीको उपचार र पालनपोषणको जिम्मा सरकारले लिएको थियो । भवनहरू १९५७ सालमा बनेका थिए । स्थानीयका अनुसार कमेरे पानी खाए कुष्ठरोग निको हुन्छ भन्ने मान्यता थियो । मालुंगामा अझै पनि कमेरे पानी देख्न सकिन्छ । यसैकारण पनि बिरामी यहाँ ल्याइएको अनुमान स्थानीयको छ ।

अरूतिरकाले गाली गर्दा मालुंगा पठाइदिने र कटाइदिने भन्ने गरे गाउँको अवस्था सामान्य नै रहेको स्थानीय विष्णु बस्यालले बताइन् । ‘घरगाउँको जिम्मा कुष्ठरोगीलाई दिएर मानिस बाहिर जान्थे,’ उनले भनिन्, ‘मै पनि हप्ता दस दिन उनीहरूकै विश्वासमा घर छाडेर गएकी थिएँ ।’ नबुझासम्म सर्छ कि भनेर गाउँले डराएका थिए । ‘नियमित औषधि खाए कुष्ठरोग निको हुने र अरूलाई नसर्ने बुझेपछि कुष्ठरोगी र स्थानीयबीच हेलमेल भयो,’ वडा सदस्यसमेत रहेका पाण्डेले सुनाए, ‘गाउँलेले दूध, दही र मही दिन्थे । कुष्ठरोगीले उब्जाएका सागसब्जी दिन्थे ।’

बस्यालका अनुसार ३० जोडी कुष्ठरोगीले यहीँ बिहे गरे । उनीहरूले जन्माएका छोराछोरीलाई रोग सरेन । बढी सन्तान नजन्माऊन् भनेर सरकारले परिवार नियोजन गराइदिन्थ्यो । ‘छोराछोरी निरोगी भएका कारण केही हुँदो रहेनछ भन्ने विश्वास हामीलाई पनि भयो,’ बस्यालले भने । सुरुमा ४ स्थानीयलाई पनि कुष्ठरोग लागेको थियो । रोगीहरूलाई सरकारले ठेक्कामार्फत रासनपानी व्यवस्था गरेको थियो । बिरामी महिला र पुरुष बराबरी थिए । कुन ठाउँबाट रोगी ल्याइएको भन्ने स्थानीयलाई जानकारी थिएन ।

बदलियो गाउँ
कुष्ठरोगी खाना सञ्चालन हुने बेला गाउँभरि डेढ सय घर थिए । अहिले ७ सय ५० पुगेका छन् । प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र छ । १२ कक्षासम्म पढाइ हुने मावि, सडक, आँप, कटहर, लिचीलगायत फलफूलको बगैंचा छन् । ७६ वर्षीय कृष्णबहादुर रानाले गाउँको विकासमा कुष्ठरोगीको विशेष सहयोग र भूमिका रहेको बताए ।

‘हातखुट्टा ठुटा भए पनि पाटीपौवा, चौतारा, बाटो बनाउनमा उनीहरूको ठूलो योगदान थियो,’ उनले भने, ‘छिमेकी गाउँभन्दा मालुंगा विकसित हुनुको जस उनीहरूलाई नै दिन्छौं । उनीहरूले रोपेका फलफूलले अहिले हामी आत्मनिर्भर बनेका छौं ।’ कुष्ठरोगीले ५ फिटसम्मका ढुंगा कुँदेर विभिन्न योजनाका काम उनले सुनाए । यहाँको बसिनडाँडा–टुनिबोट ग्रामीण सडक कुष्ठरोगीले नै निर्माण गरेको स्थानीयको भनाइ छ ।

वडासदस्य पाण्डेका अनुसार मालुंगादेखि राम्दीसम्म पुग्ने सिँढी पनि रोगीहरूले बनाएका हुन् । सिद्धार्थ राजमार्ग खन्ने समयमा पनि यहाँका रोगीले धेरै सहयोग गरेका थिए । अहिले उनीहरूलाई राखिएको ठाउँमै प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र बनाइएको छ । चिकित्सकले सेवा दिन्छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०८:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भारतविरुद्ध न्युजिल्यान्डको आत्मविश्वास

एजेन्सी

ट्रेन्ट ब्रिज — भारत र न्युजिल्यान्ड दुवै जारी विश्वकपमा अपराजित टोली हुन् । बिहीबार ट्रेन्ट ब्रिजमा हुने खेलमा दुवै टोली आफ्नो लगातार सफलता कायम राख्न चाहन्छ । 

अभ्याससत्रमा भारतका लोकेश राहुल ।तस्बिर : एपी


साबिक विजेता अस्ट्रेलियाविरुद्ध ३६ रनको सानदार जित पाएको भारतीय टोलीलाई न्युजिल्यान्डसँगको खेलअघि आफ्ना सुरुआती ब्याट्सम्यान शिखर धवनको औंलाको चोटले ठूलो झट्का दिएको छ । धवनले यो खेल गुमाउने सम्भावना छ ।

कप्तान विराट कोहलीले चौथो नम्बरमा ब्याटिङ गरिरहेका लोकेश राहुललाई रोहित शर्मासँगै ओपनिङ पठाउने सम्भावना छ । यसको अर्थ राहुलले न्युजिल्यान्डको शक्तिलाली तीव्र बलिङ आक्रमणको सामना गर्नेछन् ।

भारतीय टोलीका दुई स्पिनर युजभेन्द्र चहल र कुलदीप यादवले यसअघिका दुई खेलमा निर्णायक क्षणमा सफलता दिलाएका थिए । कोहलीले ट्रेन्ट ब्रिजको छोटो बाउन्ड्री र बदलीयुक्त मौसममा स्पिनरको सन्तुलन कसरी मिलाउने छन् त्यो हेर्नलायक हुनेछ ।
न्युजिल्यान्ड अंकतालिकामा ३ खेलबाट शतप्रतिशत जितसाथ शीर्षस्थानमा छ । लोकी फर्गुसन र म्याट हेनरीले १५ विकेट लिएका छन् । उनीहरू धेरै विकेट लिने बलरमा अगाडि छन् । जिम्मी निसम र कोलिन डी ग्रान्डहोमले उनीहरूलाई राम्रो साथ दिइरहेका छन् । कप्तान केन विलियम्सनसँग बलिङका लागि पर्याप्त विकल्प छ ।

तीन खेलमा न्युजिल्यान्डको सुरुआती ब्याटिङ सानदार देखिएको छ । उनीहरूको मध्यक्रमको परीक्षण अहिलेसम्म हुन सकेको छैन । सम्भवतः न्युजिल्यान्डको मध्यक्रमले भारतीय बलरको सामना गर्नुपर्नेछ ।

न्युजिल्यान्डका अनुभवी ब्याट्सम्यान रस टेलरले भारतविरुद्धको हालैको सफलता तथा भारतीय स्पिनरसँगको सामीप्यताले आफूहरू जितको हकदार भएको दाबी गरेका छन् । विश्वकपअघिको अभ्यास खेलमा भारतीय टिम न्युजिल्यान्डसँग ६ विकेटले पराजित भएको थियो ।

बंगलादेशविरुद्धको खेलमा ८२ रन जोडेका टेलरले भने, ‘हामीले हालै भारतको सामना गरेका थियौं र सफलता निकालेका थियौं । निश्चित रूपमा दुई विश्वस्तरीय स्पिनरले आफ्नो करिअरको सुखद दिन मनाइरहेका छन् । मेरो विचारमा हामीलाई अलग–अलग चरणमा सफलता मिलेको छ । यो हेर्न बाँकी छ ट्रेन्ट ब्रिजको विकेटले कस्तो व्यवहार गर्नेछ ।’

टेलरका अनुसार शिखर धवनको चोटका कारण भारतले ओपनिङमा रोहित शर्मासँग लेफ्ट/राइट सन्तुलन मिलाउने अवसर गुमाउने छ । त्यसको फाइला न्युजिल्यान्डले उठाउने छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्