लोकसेवा विज्ञापनको पक्ष–विपक्षमा प्रदर्शन

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — स्थानीय तहहरूमा विभिन्न सेवा समूहका रिक्त पदपूर्तिका लागि लोकसेवा आयोगले निकालेको विज्ञापनको पक्ष र विपक्षमा मंगलबार राजधानी काठमाडौंमा प्रदर्शन भएका छन् । 

आदिवासी जनजातिहरूले लोकसेवा आयोगबाट समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको भावना र मर्मविपरीत जारी विज्ञापन खारेज हुनुपर्ने माग राख्दै प्रदर्शन गरे ।

नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघको नेतृत्वमा सूचीकृत ५९ जातीय संस्थालगायतले संविधानमा भएको समावेशी व्यवस्था पूर्ण कार्यान्वयन हुनुपर्ने माग गर्दै राजधानीको माइतीघर मण्डलमा धर्ना दिए । ‘संविधानको व्यवस्थाविपरीत विज्ञापन निकालिएपछि राज्यको ध्यानाकर्षण गराउन हामी प्रारम्भिक चरणमा सडकमा उत्रिएका हौं,’ महासंघको अध्यक्ष जगतबहादुर बरामले भने, ‘सरकारले सुनुवाइ नगरेसम्म आन्दोलन जारी रहन्छ ।’

आयोगले गत जेठ १५ मा ९ हजार १ सय ६१ जनाको पदपूर्तिका लागि दरखास्त आहवान गरेको छ । ‘विज्ञापनले लोकसेवा आयोगलगायत सिंगो राज्यसत्ताको अमानवीयता र असंवेदनशीलताको नग्न प्रदर्शन गरेको छ,’ महासंघलेप्रतिनधिसभाको राज्य व्यवस्था समितिलाई यसै साता बुझाएको ध्यानाकर्षण पत्रमा भनिएको छ, ‘त्यसले संविधानको मूल मर्म र मान्यता, समानुपातिक प्रतिनिधित्व र समावेशिताको सिद्धान्तमाथि प्रहार गरेको छ ।’

महासंघले पछाडि परेका, पारिएका, अन्याय वा विभेदमा परेका, दुर्बल अक्षम व्यक्ति वा समुदायका लागि राज्य व्यवस्थाले आरक्षणको व्यवस्था गरेको भनेको छ । ‘यस्तो व्यवस्था गरिनु मानवीयता, न्याय र समानताका दृष्टिले सही, आवश्यक, उचित र वैज्ञानिक हुन्छ,’ ध्यानाकर्षण पत्रमा उल्लेख छ ।

समितिको निर्देशन खारेज माग्दै प्रदर्शन
विज्ञापन रद्द गर्न संसदीय समितिले दिएको निर्देशनको विरोधमा लोकसेवा तयारी गरिरहेकाहरूले संघर्ष समिति गठन गरी माइतीघरमै प्रदर्शन गरे । विज्ञापनलाई निरन्तरता दिनुपर्ने उनीहरूको माग छ । लोकसेवा तयारी गरिरहेका उनीहरूले विज्ञापन खारेज गरेर करारमा भर्ना नगर्न आग्रह गरेका छन् । उनीहरूले समितिका सांसदविरुद्ध नाराबाजी गरेका थिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७६ ०७:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तात्दै हिमनदी : २०० मिटर तलसमेत तापक्रम माइनस ३.३ डिग्री मात्र

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — खुम्बु क्षेत्रका हिमनदीको पिँधको बरफमा अस्वाभाविक रूपमा तापक्रम बढी रहेको पाइएको छ । हिमनदीको दुई सय मिटर गहिराइसम्म प्वाल पारेर पहिलो पटक गरिएको अध्ययनबाट सगरमाथा आधार शिविरदेखि खुम्बु हिमनदी टर्मिनल मोरेनसम्मको तापक्रम माइनस ३.३ डिग्री सेल्सियस रहेको नयाँ तथ्य फेला परेको हो ।

खुम्बु क्षेत्रस्थित हिमनदीको पिँधको तापक्रम मापनका लागि हिउँमा ड्र्रिलिङ गरिँदै । सौजन्य तस्बिर : हिमालयन रिसर्च सेन्टर

यसबाट (१ वा २ डिग्री) तापक्रम बढ्नेबित्तिकै हिमनदीभित्रको बरफ छिटो पग्लिने, बगेर नयाँ हिमताल बन्ने र यसले बाढीको जोखिम देखिएको विज्ञहरूले बताएका छन् ।

अध्ययनअनुसार हिमनदीको तापक्रम वायुमण्डलको भन्दा औसत दुई डिग्री बढी पाइएकाले हिउँ पग्लिने क्रमसमेत बढेको छ । तल्लो भेगमा साना पोखरी बन्ने क्रम बढेको छ । ‘खुम्बु क्षेत्रका हिमनदीभित्रको बरफ चिसो भेटिएन,’ अध्ययनमा संलग्न काठमाडौं विश्वविद्यालयका हिमनदी तथा हिमतालविज्ञ रिजनभक्त कायस्थले कान्तिपुरसित भने,‘खुम्बु क्षेत्रका हिमनदीमा हामीले सोचेभन्दा पनि तातो बरफ भेटियो ।’ यसअघि ५ हजार ३ सय मिटर उचाइको खुम्बु क्षेत्रमा हिमनदीको बरफ माइनस १० डिग्रीसम्म हुन सक्ने अनुमान थियो ।

नेपालभरि हिमनदी ३ हजार ८ सय ८ र हिमताल १ हजार ४ सय ६६ वटा छन् । हिमालयमा जम्मा भएको हिउँ विस्तारै होचो सतहतर्फ सरेर बग्ने गर्दछ, त्यसलाई हिमनदी भनिन्छ । हिमनदीको बहाव अन्य नदीको जस्तो तीव्र नभई सुस्त हुन्छ । खुम्बु विश्वकै सबभन्दा उचाइमा रहेको हिमनदी मानिन्छ । हिउँ र हिमनदी पग्लिएर बनेको ताल हिमताल हो ।

पछिल्लो अध्ययनले नेपालको औसत तापक्रम वार्षिक ०.०५६ डिग्री सेल्सियसका दरले बढिरहेको देखाएको छ । हिमाली क्षेत्रमा वृद्धिदर विश्व औसतभन्दा ०.३ देखि ०.७ डिग्री सेल्सियससम्म बढी छ ।

नयाँ तथ्यले वायुमण्डलमा अलिकति (१ वा २ डिग्री) तापक्रम बढ्नेबित्तिकै हिमनदीभित्रको बरफ छिटो पग्लिने, बगेर नयाँ हिमताल बन्ने र यसले बाढी (ग्लफ) को जोखिम हुने कायस्थ बताउँछन् । हिमनदीको बरफमा चिसोको मात्रा बढी भए छिटो पग्लिने सम्भावना कम हुन्छ ।

अध्ययनमा संलग्न नेपाल भौगोलिक संस्थाका अध्यक्ष प्रा.नरेन्द्र खनालले वायुमण्डलको औसत तापक्रमभन्दा दुई डिग्री बढी पाइएकाले खुम्बु क्षेत्रका हिमनदीमा बरफ पग्लिने क्रम बढिरहेको बताए । ‘तापक्रम शून्य डिग्री भए बरफ जम्ने हो,’ उनले भने, ‘त्यो तापक्रम नै बढेर दुई डिग्री पुगेपछि हिउँ पग्लिएर पोखरी बन्ने क्रम बढेको देखिएको छ, यो घातक हो ।’

हिमालयन अध्ययन केन्द्र, नेपाल भौगोलिक संस्था, बेलायतका युनिभर्सिटी अफ लिड्स, युनिभर्सिटी अफ सेफिल्ड र एभर्सविथ युनिभर्सिटी तथा काठमाडौं विश्वविद्यालय (केयू) ले तीन वर्ष लगाएर अध्ययन गरेका हुन् । जमिनको सतहदेखि २० मिटरसम्मको बरफमा शून्य डिग्री तापक्रम हुन्छ । २० मिटरभन्दा गहिराइमा मात्र बरफको वास्तविक तापक्रम थाहा हुने भएकाले करिब दुई सय मिटरसम्म ड्रिल गरेर हेरिएको हो ।

अध्ययन टोलीका प्रमुख बेलायतको युनिभर्सिटी अफ लिड्सका विज्ञ डंकन क्वेन्सीले प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै भने, ‘खुम्बु क्षेत्रमा ५६ प्रतिशत बरफ तातो भेटिएको छ ।’ उनका अनुसार एक दशकमा ०.५ डिग्री सेल्सियसका दरले बरफ तातिरहेको देखिएको छ । ‘यसले बरफसहितको ठूलो बाढीको संकेत गरेको छ,’ उनले भने, ‘खुम्बु क्षेत्रका हिमनदीको जोखिम दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ ।’ वायुमण्डलमा तापक्रम वृद्धि भए हिमनदी र हिमनदीको पिँधमा रहेको बरफसमेत छिटो पग्लिनमद्दत पुग्छ ।

‘तापक्रम वृद्धिका कारण हिउँ पग्लिएर पोखरी बनेपछि निकट भविष्यमा बाढीको सम्भावना हुन्छ,’ खनालले भने । बाढीले तल्लो तटीय क्षेत्रमा मानवीय र धनको क्षति गर्ने सम्भावना हुन्छ ।

जलविद्युत्, सिँचाइ र खानेपानीलगायतमै असर निम्तिन सक्छ । ‘पानी भण्डारण नहुने भएपछि हिउँदमा खोलामा पानी नबग्ने भयो,’ खनालले थपे, ‘सुक्खा बढ्ने भएकाले पानीको हाहाकार हुन सक्छ ।’ हिमनदी र बरफ पग्लिएर हिमताल बन्ने क्रम बढ्ने र भएका हिमतालको आकार बढ्ने हुँदा त्यस्ता ताल फुट्ने सम्भावना पनि बढी हुन्छ ।

टोलीले सगरमाथा आधार शिविर र खुम्बु आइसफलसमेत पर्ने खुम्बु क्षेत्रमा फैलिएको हिमनदीको ५ किलोमिटर लम्बाइमा प्वाल पारेर भित्रको बरफको तापक्रम अध्ययन गरेको थियो । ‘आधार शिविरक्षेत्रका हिमनदीहरूमा चाहिँ माइनस ३.३ डिग्री तापक्रम पाइयो,’ विज्ञ डंकनले भने, ‘यो हामीले सोचेभन्दा अत्यधिक हो, यो स्वाभाविक तापक्रम होइन ।’

४९०० देखि ५४०० मिटरसम्मको हिमनदीमा प्वाल पारेर अध्ययन गरिएको थियो । त्यसका लागि ५ वटा साइट छानिएका थिए भने दुईवटा सिजनमा ड्रिल (प्वाल) पारिएको थियो । हिमालयन अध्ययन केन्द्रका अध्यक्ष धनञ्जय रेग्मीले यस्तो प्रविधिबाट पहिलो पटक हिमनदीको अध्ययन गरिएको बताए । एभरेस्ट रिजन ड्रिल प्रोग्रामअन्तर्गत सन् २०१६ देखि २०१९ सम्म यो अध्ययन गरिएको हो ।

यसअघि अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) ले लामो प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै पृथ्वीको औसत तापक्रम १.५ सेल्सियस मात्रै बढे यही शताब्दीको अन्त्यसम्म हिमालबाट कम्तीमा एक तिहाइ हिउँ पग्लिने आकलन गरेको छ । पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिदर विश्वमा औद्योगिकीकरण सुरु हुनुअघिको १.५ सेल्सियसभित्र कायम राख्न नसकिए झनै भयावह अवस्था आउने जानकारहरूको विश्लेषण छ ।

अहिलेकै हिसाबले हरितगृह ग्यास उत्सर्जन भइरहे सन् २१०० सम्ममा विश्वको तापमान ६.५ डिग्री सेल्सियससम्म बढ्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ । त्यसको प्रत्यक्ष असर हाम्रा हिमालहरूमा पर्नेछ । यसरी हिउँ पग्लिँदाको विनाशकारी असर हिमाल र त्यसमुनिका एसियाली देशका १.६ अर्ब मानिसमा पर्ने जानकारहरू बताउँछन् ।

विगतमा गरिएका विभिन्न मोडलहरूले हिमनदीहरू पग्लिएर सिन्धु, गंगा, ब्रह्मपुत्र र तिनका सहायक हिमनदीमा सन् २०५० सम्म गर्मीका बेला जलप्रवाह निकै बढी हुने देखाइसकेको छ । हिमालमा हिउँको मात्रा निकै न्यून हुँदा प्रवाह उसैगरी घट्नेछ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७६ ०७:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्