हुरीले बिचल्ली : कच्ची घरजति एउटै बचेनन्

सुदूरपश्चिम ब्युरो

काठमाडौँ — कैलाली र कञ्चनपुरमा बिहीबार साँझ आएको भीषण हुरीले जनजीवन बिथोलिएको छ । दुई जनाको मृत्यु भएको छ भने सयभन्दा बढी घाइते छन् । कैलालीमा ३ हजार घरका छाना उडाएको छ भने कञ्चनपुरमा २ सय घर क्षतिग्रस्त छन् । बिजुलीका पोल ढल्दा विद्युत् अवरूद्ध छ ।

कैलाली र कञ्चनपुरमा बिहीबार राति आएको हावाहुरीले दुई जनाको मृत्यु हुनुका साथै एक सयभन्दा बढी घाइते छन् । प्रतिघण्टा एक सय किलोमिटर वेगमा आएको हुरी झन्डै एक घण्टा चलेको थियो ।

मृत्यु हुनेमा कैलालीको गोदावरी नगरपालिका १ मजगाउँका वीरबहादुर चौधरी र टीकापुरका लाहुन चौधरी छन् । कुखुराको खोर हेर्न गएका लाहुन हुरीले पर्खाल ढाल्दा गम्भीर घाइते भएका थिए । टीकापुर अस्पतालमा प्रारम्भिक उपचारपछि कोहलपुर मेडिकल कलेज लैजाँदै गर्दा बाटामै उनको मृत्यु भएको हो । वीरबहादुरको भने मोटरसाइकलमा घरतर्फ फर्कने बेला हुरीबतासले अनियन्त्रित भई ढल्दा मृत्यु भएको हो । हुरीले अधिकांश स्थानीयको कच्ची घरको छानो उडाएको छ । कैलालीमा ३ हजार घरका छाना उडाएको र कञ्चनपुरमा २ सयभन्दा बढी घरमा क्षति पुगेको अनुमान छ । सडक, विद्युत् सेवा अवरुद्ध भएपछि जनजीवन प्रभावित भएको छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीका अनुसार धनगढी आसपास क्षेत्रमा गरी ७९ जना घाइते भएका छन् । ४ जनाको अवस्था गम्भीर छ । २ जनालाई नेपालगन्ज र २ जनालाई भारत रिफर गरिएको छ । अन्य घाइतेमध्ये अधिकांश उपचारपछि घर फर्किसकेका छन् ।
‘साढे सात बजेतिर अकस्मात् तीव्र वेगको हुरीबतास चल्न सुरु भएको हो,’ कैलालीका एसपी सुदीप गिरीले भने, ‘बाहिरबाट फर्किने बेला बीच बाटामै हुरीबतासको चपेटामा परी धेरै जना घाइते भए ।’ कैलालीको पूर्वी भेगका टीकापुर, लम्कीचुहा, भजनी तथा जानकी, जोशीपुर बर्दगोरियालगायत गाउँपालिकामा सयौँ घरमा क्षति पुगेको छ । क्षतिको विवरण संकलनमा प्रहरी, रेडक्रसकर्मी र स्थानीयको टोली खटिएको छ ।

सेती अञ्चल अस्पतालमा २८ जनाको उपचार भइरहेको छ । ३ जनाको अवस्था गम्भीर रहेको अस्पतालका इमर्जेन्सी युनिट इन्चार्ज डा. जगदीश जोशीले बताए । उनका अनुसार शुक्रबार बिहान गोदावरी नगरपालिकाबाट आएकी सरस्वती विकको अवस्था जटिल छ । ‘आँगनमा बसेका बेला आँपको रूख ढल्दा उनी घाइते भएकी हुन्,’ उपचारमा खटिएका चिकित्सक सुरेशरमण पुरीले भने, ‘गर्भवती अवस्था भएकाले उनको अवस्था गम्भीर छ ।’

इँटाको पर्खाल र टिनले छाएको घर भत्किँदा धनगढी, मिलनचोककी सरु कुँवरका टाउकामा चोट लागेको छ । परिवारका अन्य सदस्य सामान्य घाइते छन् । कञ्चनपुरको बेतकोट नगरपालिकाका रामसिंह रावलको अवस्था पनि गम्भीर छ । ८० कटेका उनको टाउको र शरीरका अन्य भागमा चोट लागेको छ । घर भत्केर पुरिएको अवस्थामा उनलाई छिमेकमै बस्ने छोरी विमलादेवीले उद्धार गरी सेती अञ्चल अस्पताल पुर्‍याएकी थिइन् ।

‘एक्कासि हुरीबतास आएपछि कहाँ जाऔं, के गरौं भयो,’ रावलले भने, ‘जोगिन ढोकाछेउ उभिएका थियौँ, टिनको छानो उड्यो । त्यसपछि भित्ताका इँटा बर्सिन थाले ।’ अधिकांशको हात, खुट्टा र टाउकामा चोट लागेको डा. जोशीले बताए । घाइतेहरूको उपचार धनगढीका विभिन्न निजी अस्पतालमा पनि भइरहेको छ ।

हसनपुरस्थित निसर्ग अस्पतालमा भर्ना भएका १३ मध्ये १० जना सामान्य उपचारपछि घर फर्किएका छन् । चटकपुरस्थित मया मेट्रो अस्पतालमा ७ जना घाइते उपचारपछि घर फर्किएका छन् । अत्तरियास्थित पदमा अस्पतालमा १८ जना भर्ना भएका थिए । तीमध्ये ३ जनालाई कोहलपुर रिफर गरिएको छ । ५ जनाको उपचार जारी रहेको अस्पतालले जनायो ।

प्रहरीका अनुसार जस्तापाता र कच्ची ९० प्रतिशत घरका छाना उडेका छन् । ‘प्रारम्भिक जानकारीअनुसार कैलालीमा ३ हजार घरका छाना उडेका छन्,’ सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक विष्णुप्रसाद भट्टले भने । शुक्रबार मध्याहनसम्म १ हजार १ सय ७४ जनाको निवेदन आएको कैलाली प्रहरीले जनाएको छ । हुरीबताससँगै मुसलधारे वर्षा भएपछि स्थानीयलाई पीडामाथि पीडा थपिएको छ ।

‘रातभर जाग्राम बस्नु त छँदै थियो, बालबच्चालाई कसरी जोगाउने भन्ने पीर पर्‍यो,’ धनगढी बजार नजिकैको मुक्त कमैया शिविरका हरिलाल चौधरीले भने, ‘छानो उडाएपछि भएको खाद्यान्न पनि बचेन ।’ तीव्र हुरीले आफ्नै कार्यालयका २ वटा ठूला रूख भाँचिएपछि प्रहरीलाई बाहिर परिचालन गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका एसपी सुदीप गिरीले बताए ।

‘केही क्षणमै विभिन्न ठाउँबाट घाइते भएका खबर आउन थाले,’ उनले भने, ‘गोदावरीका वीरबहादुर चौधरीलाई हाम्रै टोलीले उद्धार गरी उपचार गर्ने क्रममा मृत्यु भएको हो ।’ आफूहरूको ध्यान सुरुमै सडक अवरोध हटाउनमा गएको उनले बताए । ‘घाइतेलाई अस्पतालसम्म ल्याउन सडक सुचारु रहन आवश्यक पर्थ्यो,’ उनले भने, ‘शुक्रबार बिहानैदेखि सडक अवरोध हटाउन ध्यान दियौँ ।’

विद्युत् प्राधिकरण अत्तरियाका अनुसार धेरै ठाउँमा पोल ढलेका छन् । केही ठाउँमा ट्रान्सफर्मर खसेका छन् । प्राधिकरणका इलेक्ट्रिसियन जंगबहादुर चन्दका अनुसार १३२ केभी प्रसारण लाइनमा कुनै समस्या छैन तर उपभोक्तालाई विद्युत् आपूर्ति गरिने फिडर लाइन भने चलेका छैनन् । विद्युत् युनिट कार्यालयबाट कर्मचारी आआफ्ना क्षेत्रमा मर्मतमा खटिसकेको उनले बताए । अवरुद्ध विद्युत् सेवा सुचारु गर्न एक सातासम्म लाग्न सक्ने धनगढी वितरण केन्द्रका धीरेन्द्र कुमारले जानकारी दिए ।

हुरीले यहाँको केराबाली र पोल्ट्री व्यवसायमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ । यकिन विवरण नभए पनि करिब ७० प्रतिशत क्षति पुगेको अनुमान रहेको रानी जमरा कुलरिया सिँचाइ आयोजनाको कृषितर्फको कार्यालय प्रमुख भरत कँडेलले बताए । यस्तै, कैलालीमा ३ वटा एफएमको टावर भाँच्चिएको छ ।

लम्कीस्थित लम्की एफएम, सुखडस्थित कैलाली एफएम र पहलमानपुरस्थित मनको मझेरी एफएमको टावर भाँच्चिएको जनाइएको छ । जल तथा मौसम पूर्वानुमान फिल्ड कार्यालय, अत्तरियाका प्रमुख सिगम चौधरीका अनुसार बिहीबार राति आएको हुरी ४० देखि ५० मिटर प्रतिसेकेन्ड थियो । भारतको राजस्थान क्षेत्रको मौसमी वायुको प्रभावले यहाँ हुरी आएको कार्यालयले जनायो ।

प्रदेश सरकारका आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री प्रकाशबहादुर शाहले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलन गरी प्रभावित क्षेत्रमा राहत र उद्धार कार्य तीव्र बनाउने, घाइतेको उपचारमा सहयोग गर्ने निर्णय गरेको बताए । उनले क्षतिको विवरण संकलन भएपछि पीडितलाई उचित राहतको व्यवस्था मिलाउने जनाए । यस्तै कैलालीको लम्कीचुहा नगरपालिकाले शुक्रबार आकस्मिक बैठक बसेर पूर्ण क्षति भएकालाई १० हजार, आंशिक क्षति भएकालाई ५ हजार तथा सामान्य क्षति भएकालाई २ हजार ५ सय रुपैयाँ राहत दिने निर्णय गरेको छ ।

कञ्चनपुरमा २ सयभन्दा बढी घरमा क्षति
हुरीले कञ्चनपुरमा २३ जना घाइते भएका छन् । २ सयभन्दा बढी घरमा क्षति पुगेको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार सबैभन्दा बढी क्षति भीमदत्त नगरपालिका र वेदकोट नगरपालिकामा भएको छ । घाइते पनि बढी यही क्षेत्रका छन् । ‘घाइतेमध्ये १५ जना सामान्य उपचारपछि घर फर्केका छन्,’ डीएसपी ज्ञानबहादुर विष्टले भने, ‘४ जना उपचारका लागि सेती अञ्चल अस्पताल रिफर भएका छन् ।’

कृष्णपुर नगरपालिकाको रैकवार बिचवामा पनि बढी क्षति भएको प्रजिअ सुशील वैद्यले बताए । उनका अनुसार क्षतिको पूर्ण विवरण आइसकेको छैन । ‘हामी पनि क्षति भएका ठाउँमै छौँ,’ उनले भने, ‘सबै क्षेत्रबाट विवरण संकलन भइरहेको छ ।’ जिल्लाका अधिकांश स्थानमा विद्युत् सेवासमेत अवरुद्ध छ ।

रैकवार बिचवामा ९० भन्दा बढी पोल ढलेका छन् । विद्युत् प्राधिकरणले जिल्लाभरिमा ३ सयभन्दा बढी पोल ढलेको जानकारी दिएको प्रजिअ वैद्यले बताए । जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा गरिएको केरा खेतीमा पनि हावाहुरीले ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ । कृषकका अनुसार ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म केरा खेतीमा क्षति पुगेको छ ।

(अर्जुन शाह, मोहन बुढाऐर, गणेश चौधरी, भवानी भट्ट र निर्मला खडायतको सहयोगमा)

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ ०७:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘मृत्युलाई जितें, अब जनतामाझ फर्कने मन छ’

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — ‘न पार्टीबाट आस छ, न सरकारबाट । ठूलो कुरा मृत्युलाई जितें । अब गाउँ फर्किने इच्छा छ तर खुट्टा राम्रोसँग टेकिएका छैनन्,’ शुक्रबार बिहान तीनकुनेस्थित कोठामा हातका औंला भाँच्दै पूर्वसांसद ७१ वर्षीय नारायणबहादुर कार्कीले भने, ‘बिरानो यो काठमाडौं आएको १८ महिना ११ दिन पुगेछ ।’

पूर्वसांसद नारायणबहादुर कार्की शुक्रबार काठमाडौंको तीनकुनेमा । तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर

लामो समय उनले यही अँध्यारो कोठामा बिताए । बाहिर निस्कन सकेका छैनन् । उनलाई कतिखेर गाउँ पुगुँजस्तो भएको छ । भन्छन्, ‘सहरमा कोही आफन्त भएनन् । पीडामा साथ र सहानुभूति दिने कोही निस्किएनन् । घटना भएका बेला सम्झिने धेरै थिए । अहिले सबै पराइ भए ।’

०७४ मंसिर १३ गते । यो दिन उनी सम्झन चाहँदैनन् । ०७० सालमा उदयपुर क्षेत्र २ मा कांग्रेसबाट निर्वाचित उनले ०७४ मंसिरको चुनावमा पनि टिकट पाए । चुनावी प्रचार क्रममा उदयपुरगढी गाउँपालिकास्थित दनुवारबेसीतर्फ जाँदै गर्दा उनीसहित ९ जना सवार गाडी नेत्रविक्रम चन्द समूहले राखेको विद्युतीय धरापमा पर्‍यो । उनी र विद्यार्थी नेतृ मीरा कटुवाल गम्भीर घाइते भए । अरू सामान्य घाइते भए ।

‘एक सेकेन्डअगाडिपड्किएकाले बाँचिएछ,’ गहभरि आँसु पार्दै उनले भने, ‘थोरै पछि पड्किएको भए मेरो नाम पनि सहिदको सूचीमा मिसिन्थ्यो ।’ घटनास्थलमा देख्ने कसैले पनि उनी बाँच्ने आशा राखेका थिएनन् । दाहिने खुट्टा बमले थिलिपितिली बनेको थियो । ‘चिकित्सकले खुट्टाको हड्डी कुहिन सक्ने सुनाए, खुट्टा पनि नीलो हुँदै गएको थियो,’ उनले भने, ‘चिकित्सककै सल्लाहअनुसार खुट्टा काट्न तयार भएँ ।’ उनको दाहिने खुट्टा काम नलाग्ने भएपछि ०७५ जेठ २५ गते त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा काटियो ।

यो अस्पतालमा मात्र दुई पटक गरेर ५ महिना बसें । अहिले सक्कली खुट्टा छैन । नक्कली खुट्टाको सहारामा उभिन सिक्दै छन् । हिँड्न खोज्दै छन् । तीन महिना बढी सेनाको सिहाब सेन्टर एराहिटीमा बसेर लगाएको यो खुट्टा पनि आईसीआरसी संस्थाबाट सहयोगस्वरूप पाएका हुन् । खुट्टा लगाउन पनि उक्त संस्थाले नै सहयोग गरेको थियो ।

बिहान ५ बजे श्रीमती देवी उनको सहारा बन्छिन् । हातलाई ‘आड दिने लौरो’ अर्को सहारा हुन्छ । समस्या शौचालयको छ । कमोड भएको शौचालय नभए समस्या हुन्छ । उनको हेरचाह देवीले गर्दै आएकी छन् । उकालो–ओरालो हिँड्न समस्या हुन्छ । सामान्य रूपमा तेर्सो बाटो भने हिँड्न सक्छन् । ‘घरगाउँमा हुँदा सधैं व्यस्त हुन्थें, जनताको घरदैलोमा पुगिन्थ्यो,’ खुट्टा खोलेर झ्यालतिर सुसाउँदै उनले भने, ‘आज एक्लो भएको छु, हराएजस्तो महसुस भएको छ, सबैतिरबाट गुमनाम भएको अनुभूति गरेको छु ।’ अहिले गाउँतिर पार्टीको जागरण अभियान चलिरहेको छ ।

‘फोन गरेर गाउँगाउँबाट तपाईंलाई सम्झिइरहेका छौं भन्नुहुन्छ,’ उनले भावुक हुँदै भने, ‘कहिले हिँड्न सक्ने भएर गाउँ पुगौंजस्तो भएको छ ।’उनको देब्रे खुट्टाको कुकुर्चामा पनि विस्फोटको असर परेको छ । गोलीगाँठोको हड्डी फुटेकाले त्यसको पनि भर छैन ।

आईएस्सी पढेका उनले १९ वर्ष शिक्षण गरे । शिक्षण छाडेपछि राजनीतिमा सक्रिय बने । ०४६ सालबाट राजनीतिमा जोडिएका थिए । ०५२ सालमा कांग्रेसको जिल्ला सभापति बने । पार्टी फुटेपछि शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको प्रजातान्त्रिक कांग्रेसबाट सभापति बने ।

अहिले घटना सम्झिँदा उनको मन पोल्छ । ‘घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा पक्राउ परेकालाई पनि प्रहरीले छाडिदियो, को दोषी थियो पत्तो पाउन सकिएन,’ उनले भने, ‘यस्ता घटना नदोहोरिने भए म हजारपटक माफ दिन तयार छु, तर हिंसाको राजनीति त्यागेर आएकालाई ज्यानै लिने गरी घटाएको घटनामा कसरी माफी दिन सकिन्छ ?’

देउवा नेतृत्वको सरकार हुँदा ५ लाख र पार्टीबाट ७ लाख उपचार खर्च पाए । विभिन्न संस्थाबाट समेत सहानुभूति स्वरूप सहयोग पाए । ‘आस सहयोगमा मात्र होइन,’ उनले थपे, ‘अपांग भएर ओछ्यान परेको छु, तँ हिम्मत नहार, ठीक हुन्छस्, हिँड्न सक्छस् भनेर साहस दिने कोही भएनन्, कोही आएनन् ।’

अहिले उनलाई दुई कुराले पीडा थपिरहेको छ । एउटा जसको गाडी भाडामा लगेका थिए, त्यो ध्वस्त भयो । गाडीको क्षतिपूर्ति चालक राजन कार्कीले पाउन सकेका छैनन् । उनको रोजीरोटी गुमेको छ । चालक कार्कीले २५ लाखमा जिप किनेको एक वर्ष मात्रै भएको थियो । क्षति मूल्यांकन गर्ने क्रममा जिल्ला प्रशासनले २० लाख मूल्यांकन गरी गृह मन्त्रालयमा पठाएको थियो । ‘राज्यले सुरक्षा दिन नसक्दा यति ठूलो क्षति भएको हो,’ उनले भने, ‘मूल्यांकन समितिले २० लाखको क्षति मूल्यांकन गरे पनि क्षतिपूर्ति दिइएन ।’

आम्दानीको स्रोत केही छैन । सरकार र पार्टीबाट पाएको सहयोग उपचार र परिवार पालिँदैमा सकियो । अस्पतालभित्र औषधि निःशुल्क भए पनि धेरै बाहिरबाट ल्याउनुपरेको उनले सुनाए । जसको बिल ३ लाख ७८ हजार छ । गृह मन्त्रालयमा पठाएको बिलको रकम अहिलेसम्म परिवारले पाउन सकेका छैनन् ।

‘वर्तमान सरकारसँग केही मागेको छैन, फेरि म प्रतिपक्षी पार्टीको कार्यकर्ता परें,’ उनले भने, ‘नेत्रविक्रम चन्द समूहलाई वार्तामा बोलाइरहेको समयमा मलाई कसरी सरकारबाट सहयोग होला र ? एकपटक प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर सबै कुरा राख्न मन छ, त्यो अवसर अहिलेसम्म पाउन सकेको छैन ।’

मधुमेह रोगी उनको दाहिने आँखामा मोतियाविन्दु भएपछि शल्यक्रिया गरिएको छ । ‘म न प्रधानमन्त्री बन्ने, न पार्टीको केन्द्रीय सभापति, अहिलेसम्म पार्टीमा एउटा इँटा थप्ने काम त गरेको छु नि,’ उनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा पनि पार्टीले वास्ता नगर्दा असाध्यै पीडा भएको छ ।’ केन्द्रीय नेताले नसम्झिएकोमा उनको गुनासो छ । ‘भेट्नु त परै जाओस्, पार्टीका शीर्ष नेताहरू अहिले फोन पनि गर्दैनन्,’ उनले भने । कार्की ०६४ सालदेखि निरन्तर चुनावमा प्रतिस्पर्धा गर्दै आएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ ०७:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्