वर्षा र वनले रोक्यो काम

अगन्धर तिवारी

पर्वत — चालु वर्षभित्रै ७० प्रतिशत काम सक्ने गरी अघि बढेको मध्यपहाडी लोकमार्गको पोखरा-बागलुङ खण्डमा बेमौसमी झरी र सामुदायिक वन बाधक बनेको छ । पर्वतको मालढुंगादेखि कास्कीको फेदीसम्मको सडकको अधिकांश क्षेत्र आउँदो असारसम्म कालोपत्रे गरिसक्ने योजना थियो ।

पर्वत खण्डको ८ र कास्कीतर्फको १२ किमि कालोपत्रेको अन्तिम तयारी भइरहेका बेला कास्कीको अन्नपूर्ण गाउँपालिकास्थित ढाँवमा ढुंगा निकाल्न वन सब-डिभिजन कार्यालयले रोक लगाएको निर्माण व्यवसायीको भनाइ छ । नयाँपुलदेखि फेदी खण्ड निर्माण गरिरहेको श्रेष्ठ दिवा एपेक्स जेभीका अनुसार ढाँवमा निर्माण सामग्री निकाल्न वन कार्यालयले रोकेपछि समस्या परेको छ ।

हालसम्म ६ किमि बढी सडक कालोपत्रेका लागि आधार तयार पारिएको छ । बाँकी ६ किमि कालोपत्रे गर्ने आधार बनाउन नपाइएपछि काम रोकिएको एपेक्सका प्रतिनिधि काशीराज बोहराले बताए ।

‘असारअघि १२ किमि बढी सक्ने योजनामा थियौं,’ उनले भने, ‘निर्माण सामग्री सकिएर ठप्प भयो । बाँकी निकाल्न वनले रोक्यो ।’ ०७७ भदौसम्म सक्ने जिम्मा लिएको एपेक्सले सम्झौताअघि नै काम सकेर आयोजनालाई जिम्मा लगाउने योजना राखेको छ ।

निर्माण कम्पनीले गाउँपालिकाको स्वीकृति लिएर वन क्षेत्रबाट ढुंगा उत्खनन गरेको थियो । निर्माण सामग्री निकाल्ने अरू विकल्प नभएका कारण वन क्षेत्रमा असर नपर्ने गरी उत्खननको पहल भइरहेको मध्यपहाडी लोकमार्ग आयोजना पर्वतका प्रमुख आशिष थापामगरले बताए ।

‘सामग्री अभावले काम रोकिएको कुराप्रति हामी गम्भीर छौं,’ उनले भने, ‘सम्बन्धित गाउँपालिका र गण्डकी प्रदेशको उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयसँग समन्वय गर्ने काम भइरहेको छ ।’ छिट्टै समस्या समाधान
गरी निर्माण अगाडि बढाइने उनले बताए ।

अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको ढिकुरपोखरीस्थित वनको सब-डिभिजन कार्यालय प्रमुख धु्रव मल्लले निर्माण कम्पनीले ढुंगा, गिट्टी निकालेको उजुरी परेपछि अनुसन्धानका लागि रोकिएको बताए । ‘पहिल्यै गाउँपालिकाले पनि रोकेको छ,’ उनले भने, ‘के-कसरी उत्खनन गरेको हो । अनुमति छ/छैन भनेर आएको उजुरीका कारण अनुसन्धानलाई रोकिएको हो ।’

लोकमार्गको पोखरा-बागलुङ खण्ड स्तरोन्नतिको काम २०७४ चैतदेखि आरम्भ भएको थियो । पर्वत खण्डमा हालसम्म ५५ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको आयोजना कार्यालयको दाबी छ ।

अँधेरीखोलादेखि मालढुंगासम्मको २४ किमिमध्ये कुश्मा बजारक्षेत्र र कडा चट्टान भएका पहराबाहेक स्थानमा सडक चौडा पार्ने, नाली, ग्याबिनलगायतका सबै काम सकिएको निर्माण कम्पनी लामा कन्स्ट्रक्सनका परियोजना प्रमुख गोविन्द भुसालले बताए । ‘कुश्मा बजारमा पानीका पाइप र विद्युता पोल व्यवस्थापनले केही समस्या भयो,’ उनले भने, ‘चुवालगायत केही स्थानमा पहरो फुटाउन समस्या छ । बाँकी काम अन्तिम भइसकेको छ ।’

हिउँदमा लगातार परेको बेमौसमी वर्षाले काममा धेरै अवरोध पुर्‍याएको उनले बताए । कुश्मा क्षेत्रमा ४ लेनको बनाउने गरी सडक विस्तार गर्नुपर्दा बजारमा वितरित खानेपानी र छेउछाउका विद्युत् पोल व्यवस्थापनमा समस्या भएको उनले बताए ।

अँधेरीखोलादेखि मालढुंगासम्मको २४ किमिमा असारसम्ममा मालढुंगादेखि जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्वतसम्मको ८ किमि सडक कालोपत्रे गरिसक्ने लक्ष्यका साथ काम भइरहेको लामा कन्स्ट्रक्सनले जनाएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १०:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पिण्डेश्वरको जग्गा कागजमा मात्रै

प्रदीप मेन्याङ्बो

सुनसरी — धरानको पिण्डेश्वर शिव मन्दिर धेरै अचल सम्पत्ति भएको देवालयमा पर्छ । मन्दिरका नाममा जग्गा कति छ ? जवाफ मन्दिरमा पुजारी भएर बस्दै आएका गुठी संस्थान प्रतिनिधिलाई पनि थाहा छैन । 

धरान-१४ विजयपुर डाँडामा रहेको उक्त मन्दिरका नाममा विभिन्न जिल्लामा घटीमा ५ हजार बिघा जमिन से्रस्तामा रहेको भनाइ पुजारीहरूको छ । ती जग्गा कहाँ कहाँ क-कसले उपभोग गर्दै छन् र त्यसबापत कहाँ कति बुझाउँछन् भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन भने उनीहरू सक्दैनन् ।

अरू जिल्लामा रहेको सम्पत्तिको कुरो त परै जाओस्, मन्दिर आसपासकै १८ बिघा जमिन पनि अतिक्रमणका कारण एक बिघामा सीमित भएको छ । गुठी संस्थानअन्तर्गत सञ्चालित पिण्डेश्वर मन्दिरको स्वामित्वमा धरान-१४ को विजयपुर डाँडामा ३६ बिघा जग्गा थियो ।

तीमध्ये १८ बिघा पिण्डेश्वर विद्यापीठ (क्याम्पस) को स्वामित्वमा गयो । बाँकी रहेको जमिन पनि संरक्षण हुन सकेको छैन । मन्दिरका सहायक पुजारी गोकुल र नारायण पोखरेलले भने, ‘मन्दिरका नाममा सयौं बिघा जमिन स्रेस्तामा छ तर कता छ, थाहा छैन । यही आसपासको जमिन पनि अतिक्रमणमा परेर एक बिघामा खुम्चिएको छ ।’

मन्दिरको पुरानो सिमानाअनुसार दक्षिणमा धरान-१५, बाझगराको नीराजन बस्ती, पूर्वमा सेउती किनार, उत्तरमा गणेशचोक र पश्चिममा तुर्केधारासम्म जग्गा थियो । ती सबै क्षेत्रमा झन्डै ४ सय घरधुरी आफूलाई सुकुम्बासी बताउनेहरू बसेका छन् । पिण्डेश्वर बाबाधाम समितिका अध्यक्ष विकास बनेपाली भन्छन्, ‘जग्गा अतिक्रमण नहुने थियो होला तर पुजारीहरूले दानदक्षिणा र भेटीमा मात्र ध्यान दिए ।

मन्दिरका नाममा रहेको अथाह जग्गाजमिन संरक्षण गर्नतिर कसैको ध्यान गएन ।’ उक्त मन्दिर कहिले, कसले निर्माण गरेको हो भन्ने अझै खोजीको विषय छ । मुख्य मन्दिर प्रस्तरलाई काटेर बनाइएको छ । गुम्बज आकारमा रहेको मन्दिर असमको कामाक्षा मन्दिरको समकालीन र पशुतिनाथ मन्दिरभन्दा पुरानो दाबी गरिएको छ ।

मन्दिरमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाले घण्ट चढाएका छन् । बराहक्षेत्रको औलिया गुठीअन्तर्गत पिण्डेश्वर मन्दिर सञ्चालनमा आएको थियो । महन्त प्रथामा चलेको मन्दिर २००७ सालमा अन्तिम महन्तले विवाह गरेपछि दुर्गाप्रसाद पोखरेललाई पूजाअर्चना गरिखान जिम्मा दिएका थिए ।

त्यसयता पुजारी प्रथाअनुसार मन्दिर सञ्चालन हुँदै आएको छ । ‘मन्दिरका नाममा रहेको सयौं बिघा जमिनबारे हामी बेखबर छौं,’ समिति अध्यक्ष बनेपाली भन्छन्, ‘भक्तजनले दु:ख नपाऊन् भनेरहामीले चन्दा उठाएर आश्रम भवन भने बनाएका छौं ।’

पिण्डेश्वरमा २०३७ सालदेखि बर्सेनि साउनमा बराहक्षेत्रको कोका नदी र सप्तकोसीको जल चढाउने बोलबम मेला लाग्ने गरेको छ । मन्दिरमा चढाइने भेटीको रकमलाई पारदर्शी बनाउन समितिले गुठी संस्थानमा पनि पटकपटक पत्राचार गरेको छ । विगतमा पुजारी विनोद पोखरेलले गुठी संस्थान गएर मन्दिर सञ्चालन समिति गठनगरेर आएका थिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १०:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्