यौन हिंसाको जोखिममा छन् कलिला बालिका

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — गत साता राजधानीमा चार बालिका बलात्कृत भएका घटना सार्वजनिक भए । भक्तपुरको मध्यपुर ठिमी बस्ने सिन्धुपाल्चोककी १० वर्षीया बालिकालाई डरधम्की देखाई बलात्कार गरेको अभियोगमा सोलुखुम्बुका ३२ वर्षीय प्रेम राईलाई पक्राउ गरी प्रहरीले मुद्दा चलाएको छ । भक्तपुरमै धम्क्याएर १५ वर्षीया बालिकालाई बलात्कार गर्ने सिरहाका १८ वर्षीय विजय भुजेल पनि अहिले हिरासतमा छन् । 

यस्तै बर्दिया घर भई हाल भक्तपुरको दुवाकोटमा बस्ने २० वर्षीय आशिष चौधरी १५ वर्षीया बालिकालाई बलात्कार गरेको अभियोगमा पक्राउ परे । यता काठमाडौंको शान्तिनगरस्थित एक घरमा काम गर्ने महिलाले सात वर्षीया छोरीलाई बलात्कार गरेको किटानी जाहेरी दिएपछि ५० वर्षीय राजु खरेललाई महानगरीय प्रहरी वृत्त बानेश्वरले पक्राउ गर्‍यो ।

थुप्रैमध्ये यी प्रकाशमा आएका केही घटना हुन् । प्रत्येक दिन बालिकाहरू यौन हिंसाको सिकार भइरहेको घटनाक्रमले देखाइरहेका छन् । प्रहरीका अनुसार घटनाका तथ्यांकले बालिका बलात्कृत हुने क्रम बर्सेनि बढिरहेको देखाएको छ । काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै गत वर्ष यस्ता १ सय १ वटा घटना भएका छन् ।

गत वर्ष प्रदेश नम्बर ३ मा ८८ बालिका बलात्कृत भएको प्रहरी प्रधान कार्यालयले जनाएको छ । प्रदेश नम्बर १ मा २ सय ३७, प्रदेश २ मा १ सय ३०, गण्डकीमा ७४ र प्रदेश ५ मा १ सय ५५ बालिका बलात्कारको सिकार भएका छन् । कर्णालीमा ५२ र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १ सय १ जना बालिका बलात्कृत भएको प्रहरी प्रधान कार्यालयको तथ्यांकमा छ । कानुनअनुसार १८ वर्ष मुनिका सबै बालबालिका हुन् ।

कुन उमेर समूहका बढी पीडित रहेको हेर्न तथ्यांक केलाउने हो भने समाजमा छोरीहरू सानैदेखि असुरक्षित छन् भन्ने देखाउँछ । जबर्जस्ती करणीमा परेका बालिकाका आफन्तले समाजको डर र लाजले उजुरी दिन ढुक्क भएर आउने नसक्ने भएकाले धेरै घटना गुपचुपमै रहने गर्छ भन्छिन् राष्ट्रिय महिला आयोगका मुद्दा व्यवस्थापक विमलाखड्का । घरपरिवारभन्दा टाढा भएका अन्य परिवारसँग आश्रित बालिकाहरू त्यस्ता घटना बढी परेको पाइने उनले बताइन् ।

‘अपांग, सुस्तमनस्थितिका बालिका पनि बलात्कृत भएका घटना छन्,’ उनले भनिन्, ‘घाँसदाउरा गर्न वन गएको र छाउपडी बसेको समयमा पनि बालिका जबर्जस्ती करणीमा पर्ने गरेका छन् ।’

बालिकाहरूलाई प्रभावमा परेर वृद्धदेखि युवा र आफन्तबाट नै बलात्कृत भएका उजुरी आयोगमा पनि आउने गरेको उनले बताइन् । आयोगले जबर्जस्ती करणीका उजुरी प्रहरीकहाँ पठाउने गरेको छ । उजुरीकर्ता कठिन अवस्थामा रहेका बेलामा आयोगले मुद्दा चल्ने अवधिभर सहयोग गर्ने उनले बताइन् ।

बाल्यकाल वा किशोरावस्था कतिपयलाई त आफूमाथि भएको व्यवहार यौन हिंसा हो भन्नेसम्म पनि थाहा हुँदैन । काठमाडौंमा बस्दै आएकी २४ वर्षीय गुल्मीकी एक महिलाले बाल्यकालमा आफू यौन हिंसामा परेको अहिले थाहा पाएको बताइन् ।

‘मीठो चकलेटको लोभ देखाएर घर नजिकको पसले काका पर्नेले मेरो छाती, सु गर्ने ठाउँ चलाउने गथ्र्याे,’ उनले भनिन्, ‘म कक्षा ४ पढ्ने बेलासम्म मौका छोपेर यस्तो काम गथ्र्याे उसले ।’ एकजना साथीलाई पनि त्यस्तै व्यवहार गर्ने गरेको अहिले सम्झना आउँदा अहिले भए मुद्दा चलाउन सकिन्थ्यो भन्ने लाग्ने गरेको उनले बताइन् । ‘हामी दुवै जना बाल यौन हिंसाका सिकार भएका थियौं ।

त्यो अपराध हो भन्ने पनि थाहा थिएन,’ उनले भनिन्, ‘अहिले थाहा भयो तर, प्रमाण नहुनाले कानुनी कारबाही गर्न असमर्थ छौं ।’ बितेका कुराले बेलाबेलामा गाह्रो हुने उनले बताइन् ।

मुलुकी अपराध संहिता २०७४ मा १० वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिका, पूर्ण अशक्त, अपांगता भएका वा ७० वर्षभन्दा बढी उमेरका महिलालाई जबर्जस्ती करणी गरेकामा जन्म कैद सजाय तोकिएको छ ।

यस्तै १० वर्ष वा त्यसभन्दा बढी १४ भन्दा कम उमेरकी बालिका भए १८ वर्षदखि २० वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ । १४ वर्ष वा त्यसभन्दा बढी १६ भन्दा कम उमेरकी बालिका भए १२ वर्षदेखि १४ वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ । १६ भन्दा बढी १८ वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिकालाई जबर्जस्ती करणी गर्नेलाई १० वर्षदेखि १२ वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ ।
मनोविज्ञका अनुसार बालिकालाई जबर्जस्ती करणी गर्ने व्यक्ति सामाजिक रूपमा सामान्य देखिए पनि मानसिक रूपम्ँँ असामान्य रहने गर्छ । मानसिक अवस्था असन्तुलित भएका मानिसले जबर्जस्ती करणी गर्नेे मनोविज्ञ सनम पौडेलले बताइन् । ‘त्यस्ताले अरूलाई दु:ख दिएर आनन्द लिने गर्छन्,’ उनले भनिन्, ‘अनि आक्रामक खालको बानी व्यवहँर देखाएर जबर्जस्ती करणी गर्न सक्छन् ।’

यस्तो स्वभाव हुनेहरूले अक्सर साना नानीहरूलाई खानेकुराको लोभ देखाएर पैसा दिई अनैतिक कार्य गर्ने गरेको उनले बताइन् । यौनजन्य दुव्र्यवहारमा परेका बालिकालाई मानसिक तथा शारीरिक रूपमा सक्षम बनाउन मनोसामाजिक परामर्श दिन आवश्यक हुने उनको भनाइ छ । त्यस्ता दुर्घटना हुन नदिन अभिभावकहरू बालबालिकाको साथी बन्नुपर्ने उनी बताउँछिन् ।

उनका अनुसार घरपरिवारमा झगडा भइरहने, अभिभावकको माया ममताको कमी र सौतेनी आमा बाबा भएका छोराछोरी प्राय: यौन हिंसाको सिकार भएका घटना पाइएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १०:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डम्पिङ साइट बन्दै पाशुपत क्षेत्र

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — पशुपतिनाथको मृगस्थली र ध्रुवस्थली वन फोहोर फाल्ने ठाउँ (डम्पिङ साइट) का रूपमा परिणत भएको छ । वनमा उद्योगधन्दाबाट निस्किएका फोहोरदेखि बस्तुभाउको सिनोसम्म यत्रतत्र फालिएको देख्न सकिन्छ । विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति क्षेत्र दुर्गन्धित हुँदा समेत पशुपति क्षेत्र विकास कोष मौन बसेको स्थानीयवासीले गुनासो गरेका छन् ।

गार्मेन्ट, औद्योगिक कार्यबाट निस्किएका प्रदूषित फोहोर र बस्तुभाउको सिनो फाल्ने डम्पिङ साइटमा परिणत भएको स्थानीय नुक्षेबहादुर ठैलाले बताए । 'वन जति पछि भयो, त्यति कुरूप भयो,' उनले भने, 'यहाँ पहिला घुम्न विदेशी स्वदेशी मान्छेको भिड हुन्थ्यो, अहिले बाटो भएर हिँड्न पनि यताउति नहेरी हिँड्नुपर्छ ।'

तिलगंगा चोकदेखि गोठाटार ताम्रगंगासम्म पशुपति क्षेत्रको मृगस्थली र ध्रुवेश्वर वनको बीचमा पर्ने करिब ६ सय ७५ मिटर कच्ची मोटरबाटो वारिपारिका विभिन्न ठाउँमा फोहोर थुपारिएको छ ।

गार्मेन्ट उद्योगबाट निस्किएका फोहोर फाल्न भक्तपुरदेखि ट्रकहरू आउने गरेको ठैलालेे बताए । पवित्र स्थल फोहोर फाल्ने स्थल बन्दै गयो,' उनले भने, 'जता पायो त्यतै फोहोर फाल्दा पनि क्षेत्र कोष मौन बसेको छ ।' मरेका गाईबस्तुका सिनो बाटो छेउछाउ यत्रतत्र छरिएका छन्, त्यसमाथि स्थानीय व्यापारीले कुखुराको आन्द्रा यहाँ ल्याएर फाल्ने गरेका छन् । तिलगंगाबाट गौरीघाट जाँदै गरेका गोपाल केसीले भने, 'कच्ची बाटोको खाल्डाखुल्डीमा धूलो खाँदै हिंड्यांै, त्यसैमाथि फोहोरको दुर्गन्धले हिँड्नै गाह्रो हुन्छ ।'

यसरी पैदलयात्रा गर्दा सास्ती खेप्नेहरू सबैको अनुभव केसीको जस्तै छ । शिवपुरी बाबा आश्रममा जाँदै गरेकी शंखमूलकी कोकिला रिजालले भनिन्, 'फोहोर मात्रै नभएर मृगस्थलीमा मानव चिहानसमेत अव्यवस्थित रूपमा गाडिएका छन् ।'

चिहानबाट लास स्यालले खोस्रँदा दुर्गन्ध फैलिएको उनले बताइन् । 'लास राम्रोसँग नगाडदा दुर्गन्ध फैलिएर हिंड्न समस्या छ,' उनले भनिन्, 'पशु र मानवको लास राख्ने ठाउँ सँगै जस्तो पो भयो ।'

वन फोहोर फाल्ने डम्पिङ साइटजस्तै हुँदा समेत क्षेत्र विकास कोषको ध्यान जान सकेको छैन । पशुपति क्षेत्र विकास कोषका सदस्य सचिव डा. प्रदीप ढकाल यस विषयमा बोल्न चाहेनन् । उनले भने, 'यसबारे एक हप्तापछि थाहा हुन्छ ।'

यस क्षेत्रमा ज्यादै फोहोर बढेपछि सफाइ गरिपाऊँ भनी तीन वर्षअघि नै सर्वाेच्चमा रिटसमेत दायर भएको थियो । त्यसमाथि सुनुवाइ गर्दै न्यायाधीश अनीलकुमार सिन्हा र डा. आनन्दमोहन भट्टराईको संयुक्त इजलासलेे ०७३ पुस ३ गते पशुपति क्षेत्र दिगो संरक्षण व्यवस्थापन र विकासका लागि 'मृगस्थली र श्लेष्मान्तक वनको समस्त क्षेत्रको सुरक्षा र सफाइका लागि व्यवस्था गर्नू' भनी आदेश गरेको थियो ।

'काठमाडौं उपत्यकाको बढदो जनसंख्या र जनघनत्वसमेतलाई दृष्टिगत गर्दा' त्यस क्षेत्रमा शव गाड्ने कामसमेत रोक्नुपर्ने उक्त आदेशमा उल्लेख छ । यसबाट सम्बन्धित धार्मिक क्षेत्रमा मर्का पर्न जाने तथ्यलाई अदालतले मनन गर्दै 'सम्बद्ध सम्प्रदायको धार्मिक भावनामा चोट नपुग्ने गरी वैकल्पिक स्थानको व्यवस्था गर्नू' भनेर समेत अदालतबाट आदेश भएको थियो । तर, तीन वर्ष लागिसक्दा पनि न आदेश पालना भएको छ, न पाशुपत क्षेत्रको दुर्गन्ध र फोहोर नै रोकिएको छ । यसरी सम्बन्धित निकायले सुधारमा वास्तै नगरेको देखेपछि स्थानीय बासिन्दा र भक्तजन निराश छन् ।

- प्रशिक्षार्थी

प्रकाशित : वैशाख ३०, २०७६ ०७:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्