सम्पदा निर्माण झन् खस्किँदै‌

प्रशान्त माली

ललितपुर — भूकम्पले दुई तलामा सिमित बनेको पाँच तले मन्दिर जस्ताको तस्तै छ । गजुरको भाग त्रिपालले छोपेको छ । मन्दिरमा पानी चुहिदाँ टुडाल, खम्बा र मूर्ति खिया लागेको छ । मन्दिरमा स्केट फोल्डिङ राख्ने बाहेक केही काम भएको छैन ।

यो पाटनको विश्व सम्पदामा सुचिकृत कुम्भेश्वर मन्दिरको दृश्य हो । भुकम्पले क्षतिग्रस्त पाटन स्वठ टोलको तीन तले राधाकृष्ण मन्दिरमा घाँस उम्रेको छ । मन्दिर भुस्याहा कुकुरको बासस्थान बनेको छ ।

पाटन दरबार क्षेत्रको भीमसेन मन्दिर अझै टेकोको भरमा छ । ठेकेदारको लापरवाहीका कारणले बुङमतीस्थित रातो मत्स्येन्द्रनाथ मन्दिर पनि पुनर्निर्माण सम्पन्न हुन सकेको छैन । मत्स्येन्द्रनाथ मन्दिर २ वर्षमा सम्पन्न गर्ने गरि २०७३ मा प्रेरा/थेगिम/तुल्सी जेभीले भ्याटसहित ४ करोड ७४ लाख ४५ हजार १६ रुपैयाँमा ठेक्का पाएको थियो ।

यी भूकम्प गएको चार वर्ष वितिसक्दा पनि पुनर्निर्माण हुन नसकेका ललितपुरका केही सम्पदाका उदाहण हुन् । ०७२ बैशाख १२ को भूकम्पले जिल्लामा एक सय ४४ वटा सम्पदामा क्षति पुर्‍याएको थियो । जसमध्ये ३१ वटा सम्पदा पूर्ण क्षति, ६८ वटा आंशिक क्षति र ४५ वटामा सामान्य क्षति भएको थियो ।

पाटन दरबार क्षेत्रका १० वटा मठमन्दिरबाहेक अन्य क्षेत्रका सम्पदा पुनर्निर्माण सन्तोषजनक छैन । कुम्भेश्वर मन्दिरका मूलपुजारी माधवश्याम शर्मा भन्छन्, 'मन्दिर पुनर्निर्माण कछुवाको भन्दा पनि कम गतिमा भइरहेको छ । पुर्खाले मन्दिर ढल्नबाट बचाउँन गजुरदेखि दोस्रो तलासम्म एउटै खम्बा राखिएको छ । मन्दिरमा राखिएको त्रिपाल हावाहुरीले उडाउदा पानी छिरेर खम्बामा खिया लागेको छ । तै पनि टुलुटुलु हर्ने बाहेक केही गर्न सकेको छैन ।'

उनले बर्खाका बेलामा मन्दिरमा बस्न समेत डर लाग्ने गरेको बताए । 'यस्तैस्थित रहिरहेमा दैनिक नृत्य र बेलुकाको आरती पूजा बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ,' उनले भने, 'सर्वसाधारणलाई मन्दिर प्रवेशमा समेत रोक लगाउनुपर्ने अवस्था आउँछ ।'

उनले मन्दिरको नाजुक अवस्थाका बारेमा ठेकेदार र नियमन गर्ने निकायलाई पटक पटक जानकारी गराएको बताए । 'तर, कसैले चासो दिएन,' उनले भने, 'ठेकेदार आउँछ, एक दुई दिन काम गरे जस्तो गर्छ । फेरि महिनौ‌ं दिन बेपत्ता हुन्छ ।' उनले मन्दिर समयमै पुनर्निर्माण नहुदाँ स्थानीयले पुजारीको आलोचना गर्ने गरेको बताए । पुरात्तत्व विभाग स्मारक संरक्षण तथा दरबार हेरचाह कार्यालय प्रमुख सन्दिप खनालले मन्दिर पुनर्निर्माण गराउन कार्यालयले पहल गरिहेको बताए । 'ललितपुर महानगरले पनि पहल गरिरहेको छ,' उनले भने, 'प्राविधिक कारणले ढिलाई हुनु स्वाभाविक हो ।' मन्दिर पुननिर्माणको ठेक्का धर्मएस/तुल्सी/ड्रामा जेभी (संयुक्त) ले २०७४ पुस मसान्तभित्र सम्पन्न गर्ने गरि २०७३ साउन १० मा भ्याटसहित २ करोड ८५ लाख ९३ हजार ४० रुपैयामा पाएको थियो । तर, ठेक्का अवधि सकिदाँ पनि एक चौथाई पनि काम भएको छैन । मन्दिरको पुनर्निर्माण पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले क्षमापूजा गरेर सुरु गरेका थिए । मन्दिर १४ औ शताब्दीमा जयस्थिति मल्लको पालामा बनेको हो ।

राधाकृष्ण मन्दिर पुनर्निर्माणको जिम्मेवारी पाएका ठेकेदार अहिले सम्पर्कविहीन छन् । मन्दिर चार करोड लागतमा बनाउने गरि बिनायक राम निर्माण कन्स्ट्रक्सले ठेक्का पाएको थियो । स्वठ टोल सुधार समितिका अध्यक्ष सविनराज जोशीले ठेक्कापट्टा रद्द गरेर ठेकेदारलाई कारबाही गर्न पटक पटक सम्बन्धित निकायको ध्यानआर्कषण गराएको बताए ।

'धेरै पटक डेलिगेसन गए,' उनले भने, 'पुरात्तत्व अधिकृत, सम्बन्धि साइट इन्जिनियर र ठेकेदारसँग पनि पटक पटक बैठक बसे । तर, केही सिप लागेन ।' स्मारक संरक्षण कार्यालय प्रमुख खनालले बीचमा हराएका राधाकृष्णका ठेकेदार सम्पर्कमा आएकाले कारबाही प्रक्रिया अगाडि नबढाएको बताए ।

'मन्दिर बनाउने जिम्मा पाएका दुई जना ठेकेदारबीच कुरा नमिल्दा ढिलाइरहेको थियो । अहिले एक जनाले मात्र बनाउने सहमती भएको छ,' उनले भने, 'अबको तीन महिनामा देखिने गरि काम हुन्छ ।' सुरुमा मन्दिरमा ठेकेदारले जग राखेको नमिलेको भन्दै स्थानीयले फेरि राख्न लगाएका थिए । त्यसपछि कुनै पनि काम अगाडी बढेको छैन ।

नेवार व्यापारीले आराध्यदेवका रुपमा पुजिने भीमसेन मन्दिर स्थानीयले पुनर्निर्माण गर्ने भनेको थियो । यसका लागि ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघले जिम्मा लिएको थियो । पुरातत्त्व विभागले पुननिर्माणका लागि स्वीकृति दिन ढिलाइ गरेकाले समयमा पुनर्निर्माण गर्न नसकेको संघको भनाई छ ।

भूकम्पयता मन्दिरमा हुने भजनकीर्तन बन्द छ । सर्वसाधारणलाई मन्दिर प्रवेशमा रोक लगाएको छ । ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघ महासचिव एंव भीमसेन मन्दिर पुनर्निर्माण समितिका सदस्य सचिव मनोज बहादुर न्याछोय् भन्छन्, 'समितिले काम गर्ने आधिकारिक जिम्मेवारी पाएको ४ महिना मात्र भयो । संघले पुनर्निर्माण गर्न १० लाख रुपैया सिड मनीको रुपमा राखेका छौ । अब मन्दिर केही दिनमै भत्काउने तयारी भइरहेको छ ।'

पाटन दरवार क्षेत्रका दुई मणिमण्डप पार्टी, विश्वेश्वर, मल्लकालिन राजा योग नरेन्द्रको मूर्ति, सिंह स्तम्भ, तलेजु, कृष्ण मन्दिर, बहादुर शाह भवन, सुन्दरीचोकको पूर्वी भाग पुनर्निमाण सम्पन्न भइसकेको छ । चार नारायण र हरिशंकर मन्दिर पुनर्निर्माण जारी छ । काठमाडौं उपत्यका संरक्षण कोषका निर्देशक रोहित रञ्जितकारले हरिशंकर मन्दिरमा छानाको काम भइरहेको बताए । 'चारनारायणको बुट्टाको काम भइरहेको छ,' उनले भने ।

प्रकाशित : वैशाख १४, २०७६ १५:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

त्रिशूली किनारमा धमाधम होटल रिसोर्ट

हरिहरसिंह राठौर

धादिङ — नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० लाई लक्षित गरि पृथ्वीराजमार्ग र त्रिशूली किनार वरपर धमाधम रिसोर्ट तथा स्तरीय होटल र रेष्टुरेष्टहरु सञ्चालनमा आएका छन् ।

धादिङ सदरमुकामको सिरान बजार अरुण खोला छेउमा होलीपर्वकै अवसर पारेर संचालनमा आएको धादिड क्रिक रिसार्ट प्रालि । तस्बिर : हरिहरसिंह राठौर / कान्तिपुर

सरकारी कर्मचारी, स्थानीय युवा र आन्तरिक पर्यटकहरुलाई आकर्षित गर्ने उद्देश्यले करिब १५ करोड खर्चिएर सिरानबजारमा धादिङ क्रिक रिसोर्ट प्रालि सञ्चालन ल्याइएको छ ।

८० जना क्षमताको सेमिनार हल, ४ सयजनाकाे क्षमता भएकाे यस रिसोर्टमा २० वटा डिलक्स कोठाहरु रहेका छन्। सदरमुकामको बीचभागबाट बग्ने अरुण खोला किनारमा सञ्चालित यो रिसार्टमा ग्राहकहरुको माग बमोजिमका मौलिक खानपिन र शान्त वातावरण रहेको सञ्चालक रामचन्द्र गिरीले बताए।

याे वर्ष धादिङमा धादिङबेंसीका साङ्गकोष र रायोटारमा २ वटा साना रिसोर्ट समेत सञ्चालनमा आएका छन्।

राजधानी प्रवेश गर्ने मुख्य सडक पृथ्वीराजमार्ग हुँदै ७२ जिल्लाबाट सवारी साधनहरु गुड्ने गरेका छन्। यसअघि लामो दूरीका सवारी साधनका यात्रुहरुलाई नास्ता र खानाका लागि प्रसिद्ध राजमार्ग वरपर र त्रिशूली किनारमा अहिले सुविधा सम्पन्न रिसोर्ट, स्विमिङ पुल, वाटरपार्क र सुविधा सम्पन्न जलयात्राले चर्चा पाएकाे छ।

सरकारले भ्रमण वर्षलाई लक्षित गरेर सय पर्यटकीयस्थानमा मध्य त्रिशूली नदीलाई समेटेपछि त्रिशूली किनारमा रिसोर्टहरु खुल्ने क्रममा बढेको जोगीमारास्थित खटौटी खोलामा रहेको रोयलविच क्याम्पका सञ्चालक विष्णुहरि सिलवालले बताए।

एक वर्षकै अवधिमा सञ्चालित नौबिसेमा नायिका रेजिना उप्रेतीले एग्रो रिसोर्ट सञ्चालन गरेकी छिन् भने गजुरी घाटबेंसीमा सुविधा सम्पन्न स्वीमिङ्गपुल सहितको वाटरकिङ्डम एण्ड रिभरसाइड रिसोर्ट सञ्चालनमा आएकाे छ । यहाँका रिसोर्टका आ-आफ्नै विशेषता छन्। एग्रो रिसोर्टले स्थानीय आर्गेनिक खाना उपलब्ध गराउँछ भने रिभर पार्क बिच रिसोटमा स्वीमिङपुल, फन पार्कको सुविधा उपलब्ध छ।

गर्मी बढेसँगै त्रिशूलीमा वर्षेनी २ लाख बढी स्वदेशी तथा विदेशीले जलयात्रा गर्छन्। त्रिशूली किनारमा जलयात्रा गराउने आधा दर्जन मात्रै रैथाने व्यवसायीहरु छन्। रिसाेर्टसँगै जलयात्रामा पनि लगानी गरिएको बेनीघाट मालिंगास्थित त्रिशूली रिभर साइडका सञ्चालक गणेश कडेँलले बताए।

राजमार्ग वरपर होटल तथा रेस्टुरेन्ट खुल्ने क्रम बढेपछि स्थानीयवासीहरुको आयआर्जनको वैकल्पिक स्रोत जुट्दै गएको र रोजगारीको पनि सिर्जना भएको वेनीघाट रोराङ्गका उपाध्यक्ष देवीप्रसाद सिलवालले बताए।

प्रकाशित : वैशाख १४, २०७६ १४:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्