स्थानीय तह : बजेट जति गाडी र ग्राभेलमा

प्रदेश २ ब्युरो

जनकपुर — प्रदेश २ का स्थानीय तहले आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर आइपुग्दा बल्ल विकास बजेट खर्चन थालेका छन् । जनप्रतिनिधिले व्यक्तिगत सुविधाका लागि गाडीलगायत खरिद र कार्यालय बन्दोबस्तीपछि विकास निर्माणमा हात हालेका हुन् । उनीहरूले फुटकर योजनामै करोडौं रकम खन्याइरहेका छन् । 

जनकपुर उपमहानगरपालिका एकीकृत सहरी विकास आयोजनाअन्तर्गत निर्माणाधीन सडक । फाइल तस्बिर : कान्तिपुर

धनुषाका १८ स्थानीय तहमध्ये केहीले ठेक्का वा उपभोक्ता समितिमार्फत योजना सम्झौता गरे पनि अधिकांशमा काम सुरु भएको छैन । बजेट खर्च सुस्त छ । ‘संविधानले स्थानीय सरकारलाई बजेट र अधिकार दुवै प्रदान गरेको छ तर पुरानै प्रकृतिका कामलाई निरन्तरता दिए, रचनात्मक योजना ल्याउन सकेनन्,’ स्थानीय तहको विकास अनुगमनकर्ता नित्यानन्द मण्डलले भने ।

यो वर्ष संघीय सरकारले वित्तीय हस्तान्तरणअन्तर्गत धनुषाका स्थानीय तहका लागि सामान्यीकरण र ससर्त अनुदान गरी करिब साढे ४ अर्ब विनियोजन गरेको छ । प्रदेश सरकारले पनि सामान्यीकरण र ससर्त शीर्षकमा बजेट दिएको छ । ‘स्थानीय तहमा बजेट पर्याप्त छ । पाँचवर्षे कार्यकाल छ । किन खुद्रे काममा रकम दुरुपयोग गरेका होलान् ! दीर्घकालीन योजना बनाएर काम गरे हुन्थ्यो,’ हंसपुर–२ का सञ्जय कापरले भने ।

जनकपुर उपमहानगरका अधिकांश वडालाई ५१ लाखको बजेट सिलिङ निर्धारण गरिएको छ ।अन्य स्थानीय तहमा पनि ठूला र दीर्घकालीन योजना छैनन् । ‘मैले थोरै तर ठोस योजना ल्याउन प्रस्ताव गरेको थिएँ, वडाध्यक्षहरू मान्नुभएन । आगामी आर्थिक वर्षदेखि ठोस र ठूला योजनालाई प्राथमिकता दिन्छौं,’ सबैला नगरपालिकाका मेयर विजयशंकर साहले भने । हंसपुर नगरपालिकाका मेयर रामज्ञान मण्डलले यो वर्ष संघीय सरकारबाट प्राप्त २४ करोड ५५ लाखमध्ये ५ करोडको काम भएको जानकारी दिए । तर उक्त रकममध्ये करिब ३ करोड सवारीसाधन खरिदमा सकिएको छ ।

सहिदनगर यदुकुहा नगरले झन्डै साढे तीन करोड पीसीसी सडक शीर्षकमा विनियोजन गरेको छ । कृषि सडक, मन्दिर र मस्जिद जीर्णोद्धारमा पनि विनियोजन गरिएको मेयर उदयकुमार बरबरियाले जानकारी दिए । मिथिलानगरका मेयर हरिनारायण महतोले पीसीसी सडक, खानेपानी तथा पर्यटकीय स्थल निर्माणलाई प्राथमिकता दिइएको बताए ।

मुसरनिया गाउँपालिका–३ मा नागरिकता सिफारिस लिन आएकाहरूको भीडमै वडाध्यक्ष बैजु महासेठ सदस्यहरूसँग बैठक बस्दै थिए । ‘चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामा कार्यालय सञ्चालन र तलबबाहेक वडा कार्यालयले कुनै खर्च गरेको छैन,’ उनले भने, ‘कर्मचारी अभावमा योजना र प्राविधिक काम अघि बढ्न सकेन । अब प्रक्रिया बढाउँछौं ।’

मुसरनियाले २६ करोड ९५ लाख बजेटमध्ये भौतिक पूर्वाधार निर्माणका लागि ६ वटा वडामा ४ करोड ३१ लाख छुट्याएको छ । तर अहिलेसम्म उपभोक्ता समिति नै गठन नभएको योजना शाखा प्रमुख तोपनारायण साहले बताए । ‘गाउँपालिका कार्यालयमा २५ कर्मचारीको दरबन्दी रहेकामा ५ जना मात्र छन्,’ उनले भने, ‘यसले गर्दा कामले गति लिन सकेन ।’

नगराइन नगरपालिकाले समेत कार्यालय सञ्चालन र तलबबाहेकको खर्च गर्न नसकेको प्रशासकीय प्रमुख ओमप्रकाश महतोले बताए । ‘कार्यालय प्रमुखको सरुवा र नगरसभाको मुद्दा अदालतमा रहेकाले बजेट खर्च गर्ने प्रक्रिया बल्ला सुरु भएको छ,’ उनले कान्तिपुरसँग भने । नगराइनले सबैभन्दा बढी भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा ६ करोड ५१ लाख छुट्याएको छ ।

प्राथमिकतामा चिल्ला गाडी
शिक्षामा पछि रहेको सर्लाहीका स्थानीय तहले बजेटमा उक्त क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा पारेका छैनन् । जनप्रतिनिधिले बढी बजेट सवारीसाधन खरिद र त्यसपछि विकास निर्माणमा विनियोजन गरेका छन् । ‘शिक्षाको लगानी तत्कालै नदेखिने भएकाले जनप्रतिनिधि देखिने खालका र स्वार्थ पूरा हुने योजनामा केन्द्रित छन्,’ पूर्वशिक्षक रजनीकान्त झाले भने ।

कविलासी नगरपालिकाले सबभन्दा बढी बजेट (१ करोड ५ लाख रुपैयाँ) सवारीसाधन खरिदमा खर्चिएको छ । लोडर, पिकअप भ्यान, ट्र्याक्टर र वडा कार्यालयलाई एक–एक थान मोटरसाइकल खरिद गरिएको नगरका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रामकुमार महतोले बताए । शिक्षा, स्वास्थ्य र सडक अभाव मुख्य समस्या रहे पनि जनप्रतिनिधिले ध्यान नदिएको स्थानीयको गुनासो छ ।

हरिपुर नगरपालिकाले सडक निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । मानवीय सूचकांकमा पछि रहेको यो नगरले पनि शिक्षा र स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गरेको छ । सडक कालोपक्रेका लागि ७ करोड १८ लाख छुट्याइएको मेयर जमरुद्दिन मन्सुरले बताए । चत्रघट्टा गाउँपालिकाले पनि भौतिक निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । ५ करोड ५० लाख बराबरको बजेट सडक र नाला निर्माणमा खर्च भइरहेको निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मुकेश पाठकले जानकारी दिए ।

एउटै सडक वर्षौंदेखि ग्राभेल
रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिकाका सबै वडाध्यक्षले सडक र ग्राभेललाई प्राथमिकतामा राख्दै सिलिङ पेस गरेका छन् । मोटो कमिसन आउने भएकाले उनीहरू यस्तै फुटकर योजनालाई प्राथमिकतामा पार्छन् । उपभोक्ता समितिमार्फत गरिने काममा बिल दोब्बर बनाएर भुक्तानी लिने चलन छ । चालु वर्ष १० वटा वडा ग्राभेल गर्ने भनी सिलिङ पेस गरिएको छ । एउटै बाटोमा बर्सेनि ग्राभेलका नाममा रकम हिनामिना गर्ने क्रम बढ्दो छ । वडाध्यक्षहरूले नगर परिषद्बाट योजना पास गराइसकेका छन् ।

चन्द्रपुरका मेयर रामचन्द्र चौधरी बाटोले नै नगरको विकास हुने बताउँछन् । जिल्लाका १८ स्थानीय तहमा झन्डै २० करोड रुपैयाँ सडक र ग्राभेलमा खर्च हुने देखिएको जिल्ला समन्वय समितिले जनाएको छ । अधिकांश नगरले बाटो र ग्राभेलकै योजना ल्याएका छन् । ‘योजनाअनुसार काम गर्ने सोचमा छौं,’ वृन्दावन नगरका मेयर रामस्नेही रायले भने, ‘बाटो नभएर धेरै समस्या छ ।’

गौर नगरपालिकाले उपभोक्ता समितिमार्फत बडहर्वा पुलदेखि भन्सारसम्मको बाटो कालोपत्र गर्न ५७ लाख
छुट्याएको छ । कटहरियाका मेयर सियाराम कुशवाह चालु वर्ष नगरभिक्र ‘बाटोको त्रान्ति’ ल्याउने बताउँछन् ।

गरिबका लागि योजनै बन्दैन
बारामा अधिकांश बजेट स–साना पुलपुलेसा, ग्रामीण सडक विस्तार र निर्माण, मन्दिर–मस्जिद, विद्यालय, स्वास्थ्य चौकी, धर्मशाला, कुलो तथा नाला निर्माणमा खर्चिइएको छ । केही रकम तालिम र गोष्ठीमा सकिएको छ । गरिब बस्तीका बासिन्दाको जीवनस्तर उकास्ने योजना एउटै छैनन् ।

‘जनप्रतिनिधिले चुनावमा त्यही समुदायको भोट तान्न अनेक कसरत गर्छन् । तर जितेपछि उनीहरूको जीवनशैली, आवास, रहनसहन, खानपानमा सुधार ल्याउने योजना बनाउँदैनन्,’ दलित अगुवा राजनारायण रामले भने, ‘अधिकांश दलित दैनिक ५ केजी दैनिक ज्यालाको भरमा परिवार धान्न बाध्य छन् । एउटै झुपडीमा १० जनासम्म खाँदिएर बस्छन् । सरसफाइ र अन्य सेवासुविधा छैनन् ।’

पचरौता नगरपालिका–१, हरपुरमा ७५ परिवार मुसहर छन् । बस्तीछेउमै अस्पताल छ । जिल्लाकै नाम चलेको नमुना पिपरपाती उच्च मावि छ । अन्य गाउँ बिजुलीले झिलिमिली छन् । नगरभरि फोषण र खुला दिसामुक्त कार्यत्रम लागू गरिएको छ । मुसहर बस्तीमा परिवर्तनको सामान्य संकेतसम्म छैन ।

महागढीमाई नगरपालिका–७ स्थित मुसहर बस्तीको अवस्था पनि उस्तै छ । विकास र परिवर्तनको नामोनिसान भेटिँदैन । प्रदेश सरकारले लागू गरेको स्वच्छता अभियान, जनता आवास, फोषण कार्यक्रम र खुला दिसामुत्त कार्यक्रमले यी बस्तीलाई छोएको छैन । पचरौता नगरपालिका–१ का सुकाई माझी भन्छन्, ‘जहिले पनि हामी हेपिएकै भयौं । न हामीमाथिको ऋण हट्यो न विकासको अनुभव गर्‍यौं ।’

सिरहामा ५३ प्रतिशत काम
सिरहामा भने आर्थिक वर्ष सकिन दुई महिना मात्र रहँदा कामले गति लिएको छ । यहाँका ८ नगरपालिका र ९ गाउँपालिकामा गरी चैत मसान्तसम्म ५३ प्रतिशतसम्म रकम खर्च भइसकेको छ ।

धनगढीमाई नगरले ६२ करोड ९ लाख ५१ हजार ५ सय ३४ रुपैयाँ बजेटमध्ये ४५ दशमलव २४ प्रतिशत खर्चिएको छ । यहाँ सडक, खानेपानी, पुल, विद्युतीकरणलगायत योजना प्राथमिकतामा राखिएका छन् । नगर कार्यपालिका कार्यालयलाई सडक सञ्जालमा जोड्न १२ किलोमिटर कालोपत्रेका लागि ५ करोडभन्दा बढी छुट्याइएको थियो ।

८ किमिजतिको काम सकिइसकेको छ । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गजेन्द्रनाथ शर्माका अनुसार वडा नम्बर ११ र १२ जोड्ने डुम खोलामा १५ मिटर स्पान पुल निर्माण भइसकेको छ । त्यसका लागि १ करोड ६५ लाख छुट्याइएको थियो ।
सखुवानन्कारकट्टी गाउँपालिकाले ३५ करोड ८२ लाख बजेटमध्ये ५० प्रतिशत काम सम्पन्न गरेको छ । यो गाउँपालिकाले पनि सडक सञ्जाललाई प्राथमिकतामा राखेको थियो । पुल, विद्युतीकरण, खानेपानी, स्वास्थ्य र शिक्षाका योजना पनि सञ्चालन गरिएका छन् । ‘चालु योजनामा ५० प्रतिशत काम सकिएको छ,’ अध्यक्ष केदारनाथ यादवले भने ।

–श्यामसुन्दर शशि (जनकपुर), सन्तोष सिंह (धनुषा), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही), शिव पुरी (रौतहट), भरत जर्घामगर (सिरहा) र लक्ष्मी साह (बारा)

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७६ ०७:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

उडेको छाना लागेर मृत्यु

प्रदेश २ ब्युरो

जनकपुर — मौसममा बदलीसँगै शनिबार बिहानैदेखि मध्य तराईमा हावाहुरी र असिनासहित भारी वर्षा भएको छ । हावाहुरीले सर्लाहीको रामनगरमा घरको छाना उडाउँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ । भारी वर्षाले जनकपुर जलमग्न भएको छ ।

प्रदेश २ प्रहरी कार्यालय जनकपुरका प्रमुख डीआईजी हरिबहादुर पालका अनुसार बिहानको हावाहुरी र वर्षाले धनुषा, महोत्तरी र सर्लाहीका केही भागमा समस्या निम्त्याएको छ । ठूलो जनधनको क्षति नभए पनि जनजीवन अस्तव्यस्त बनाएको छ । बिहानै आकाश कालो भएर हावाहुरी चलेपछि स्थानीयवासी डराएका थिए । बारा र पर्साजस्तै शक्तिशाली हुरी आउनसक्ने त्रासले सर्वसाधारण सुरक्षित ठाउँमा ओत लागेर बसेका थिए ।

सर्लाहीको दक्षिणपश्चिम गाउँ रामनगरमा शनिबार अपराह्न हुरीले छाना उडाउँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ । रामनगर गाउँपालिका–१ स्थित राजाराम चौधरीको नास्ता पसलमा बाँसको टाटी र फुसले छाएको छाना उडाएको थियो । उडेको छानाले लाग्दा बाटोमा हिँडिरहेका ४५ वर्षीय पनिलाल सहनीको मृत्यु भएको हो ।

उत्तरी क्षेत्रमा दिनभर सामान्य हावा चले पनि दक्षिणी भेगमा अपराह्न हुरी चलेको थियो । त्यसै क्रममा पसलको फुसले छाएको छानो उडाउँदा कडीमा रहेको किला सहनीको टाउकोमा गाडिएको थियो । टाउकोमा गहिरो चोट लागेका उनको उपचारक्रममा जिल्ला अस्पताल मलंगवा ल्याउँदै गर्दा बाटैमा ज्यान गएको प्रहरीले जनाएको छ ।

भारी वर्षाले जनकपुरका विभिन्न ठाउँ डुबाएको छ । पानी बग्ने नाला र ढल धेरै ठाउँमा जाम रहेकाले सहर डुबानमा परेको थियो । एकीकृत सहरी विकास योजनाअन्तर्गत जनकपुरमा सडक र ढल निर्माण भइरहेको छ । निकास नहुँदा जनकपुरको धेरैजसो भूभाग जलमग्न भएको थियो । जनप्रतिनिधिलाई पानी निकासका लागि स्थानीयले गुहारे पनि उनीहरूले चासो नदिएको सर्वसाधारणको गुनासो छ ।

वर्षाले महोत्तरीको मडाहा खोलामा पानीको सतह बढेको छ । चुरेको टुटेश्वर क्षेत्रबाट बगेको मडाहा खोलाको तटीय क्षेत्रमा दर्जनभन्दा बढी बस्ती छन् । खोलाको सतह बढेपछि तटीय क्षेत्रमा सतर्कता अपनाइएको थियो । महोत्तरीको गौशाला, रामनगर, लक्ष्मीनिया, भरतपुर, कान्तिबजार र सर्लाहीको बस्ती हुँदै बग्ने मडाहामा दिनभर आवतजावत गर्न रोक लगाइएको थियो । अपराह्नदेखि सतह केही घटेको छ । पानी पर्न रोकिए पनि धनुषा, महोत्तरी र सर्लाहीको आकाशबाट कालो बादल हटेको छैन ।

बिहानैदेखि मौसम अँध्यारो हुँदा धनुषाका केही केन्द्रमा एसईई १० देखि १५ मिनेट ढिलो सुरु भएको थियो । जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रमुख एसपी शेखर खनालका अनुसार मौसममा बदलीसँगै ५ वटा सेन्टरमा एसईई ढिलो सञ्चालन भएको हो ।

बारामा बेचैनी
भारी वर्षा र हावाले कलैयालगायत जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा शनिबार बिहान असिना परेको थियो । साताअघिको हावाहुरी र असिनापानीले ठूलो क्षति पुर्‍याएको बारामा शनिबार पनि त्यही प्रकृतिको मौसम भएपछि स्थानीय बेचैन भएका थिए ।

कलैयाका देवकोटा चोक, तीनकुने चोकलगायत स्थानका सडक जलमग्न भएका थिए । बिहान १० बजेदेखि सुरु भएको वर्षाको क्रममा करिब ५ मिनेट असिना परेको थियो । भलले भरिएको सडक र नालाको पानीले कलैया १, देवकोटा चोकस्थित श्री ३ चन्द्र मावि डुबानमा परेको छ ।

सडक र नालाको पानीले विद्यालयको खुला चौर डुबानमा परेको हो । असिनासहित परेको पानीले बालीनालीमा सामान्य क्षति पुगेको स्थानीय छोटेलाल राउत कुर्मीले बताए । ‘असिना सानो आकारको भएकाले धेरै क्षति भएन,’ उनले भने, ‘अलि ठूलो भएको भए धेरै धनजनको क्षति हुने थियो ।’ वर्षाले निर्माणाधीन कलैया–वीरगन्ज र मटिअर्वा–मानमत सडक खण्ड हिलाम्मे बनेको छ । ग्रामीण क्षेत्रका सडकमा सवारी गुडाउन कठिनाइ भइरहेको चालकले जानकारी दिएका छन् ।

हुरीपीडित त्रासमा
शक्तिशाली हावाहुरीले मच्चाएको वितण्डापछि घरबारविहीन बाराका पीडित शनिबार मौसम बिग्रिएपछि त्रासमा परेका छन् ।

हुरी–बतास, असिना र मुसलधारे वर्षाबाट त्रिपालले जोगाउन नसक्ने भन्दै उनीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । वर्षाका कारण राहत वितरण प्रभावित भएको छ । थप विपत्ति आइपरे त्यसबाट जोगाउन स्थानीय प्रशासन र स्थानीय तहले अहिलेसम्म उद्धारका योजना ल्याउन नसकेको सरोकारवालाले आरोप लगाएका छन् ।

प्रभावित परिवारका लागि ठडयाइएको चाइनिज टेन्टमा खासै समस्या नरहेको बाराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी राजेश पौडेलले बताए । ‘त्रिपालमा बस्नेहरूलाई समस्या परेको देखियो,’ उनले भने, ‘सबैलाई टेन्ट पुर्‍याउन सकिएको छैन । हामीसँग टेन्ट अभाव छ । थप व्यवस्था गर्न माग गरेका छौं ।’ थप विपद आइपरे प्रभावितलाई व्यवस्थापन गर्नसक्ने ठोस योजना बनाउन नसकिएको जिल्ला विपद व्यवस्थापन समिति संयोजकसमेत रहेका प्रजिअ पौडेलले बताए ।

साताअघिको हावाहुरीले पुरैनिया, भरवलिया, गम्हरिया, परवानीपुर, तेलगाई, हर्दिया, प्रसुरामपुर, मनगढवा, धर्मनगर, फुलवरिया, भलुही, त्रिवेणी, बलिरामपुर, रामपुरवा, बगही, जमुनिया, चरमोहना, बुनियाद, रामपुरटोकनी, लिपनीमाल, चैनपुर, बहुअरी, बेनौली, सखुवाटलगायतका गाउँमा घर तथा अन्नबालीमा क्षति पुर्‍याएको थियो ।

अजित तिवारी (जनकपुर), रवीन्द्र उप्रेती (महोत्तरी), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही) र पवन यादव (बारा)

प्रकाशित : चैत्र २४, २०७५ ०७:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT