तंग्रिँदै टीकापुर

गणेश चौधरी

टीकापुर — टीकापुर घटनाका कारण खल्बलिएको सामाजिक सद्भाव पुरानै अवस्थामा फर्कन नसके पनि तंग्रिँदै गएको छ । ‘हामी इतिहास बदल्न सक्दैनौं,’ टीकापुर नगरका प्रमुख तपेन्द्र रावल भन्छन्, ‘भएका गल्ती सच्याउँदै सद्भावयुक्त बनाउनचाहिँ आवश्यक छ ।’

अहिले टीकापुरमा विकास निर्माणका गतिविधि सुरु भएका छन् । नगरपालिकाको खक्रौला भन्सारलाई मूल भन्सारको मान्यता दिनु, टीकापुर पार्कमा भौतिक पूर्वाधार निर्माण र मर्मत, बसपार्क निर्माणलगायतले तंग्रिँन थालेको उनले संकेत गरे । टीकापुर नगरपालिका ८ का व्यवसायी धनसिंह साउदले भने, ‘यो मूल भन्सार भएपछि आयात–निर्यातमा सहज भएको छ ।’

सहरी विकासका पूर्वाधार मानिने फराकिला बाटा, ठाउँठाउँमा खुला स्थान । व्यवस्थित बसोबास टीकापुर नगरको विशेषता हो । टीकापुरकै बासिन्दा तथा पूर्वउपमेयर लालबहादुर चौधरी भन्छन्, ‘सुरुमा यसको नाम टीकापुर थिएन । सबैले यसलाई टाउन भन्थे । पछि टीकापुर बनाइयो ।’ सरकारले ०२७ मा घनाजंगल रहेको ३३ सय बिघा गुरुयोजनाअनुरूप बिक्री गर्ने अनुमति दिएको थियो । दसैंको टीकाको दिनदेखि जंगल फँडानी थालिएकाले यसको नामै टीकापुर रहन गएको भनाइ छ ।

तत्कालीन गृहमन्त्री खड्गबहादुर सिंहले जंगल फँडानी गरी बजार बनाउने योजनानुरूप टीकापुर विस्तारै बस्ती बनेको हो । बस्ती बढेसँगै व्यापारबढ्यो । अरू जिल्लाका मानिस पनि बसाइँ सरेर आउन थाले । टीकापुर धेरै जात र समुदायको फूलबारी बनेको थियो । मूल भन्सार भएपछि यहाँको राजस्व संकलन पनि व्यवस्थित हुने र चुहावटको स्थिति घट्ने उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष परशुराम चपाइँ बताउँछन् । ‘टीकापुर सामाजिक, आर्थिक रूपमा डामाडोल थियो,’ उनले भने, ‘यसले आर्थिक रूपमा राम्रो हुन्छ ।’
तत्कालीन राजा महेन्द्रले स्वास्थ्यलाभ गरेको स्थान हो यो । ०२४ तिर सिकार खेल्न आउँदा बिरामी परेपछि चिकित्सकले स्वस्थ वातावरण भएको ठाउँमा आराम गर्न राजालाई सल्लाह दिए । कर्णाली नदीकिनार रहेको यही ठाउँ छानिएपछि टीकापुर पार्क क्षेत्रले स्वस्थकर ठाउँको पहिचान पाएको हो ।

कुनै बेला कडा अनुशासन र गुणस्तरीय शिक्षाका लागि टीकापुरको व्यापक चर्चा थियो । सुदूर र मध्यपश्चिमका पहाडी जिल्लाबाट धेरैले आफ्ना बालबालिका पढाउन पठाउँथे । कतिपयले बसाइँ सराइ नै गरे । टीकापुरको पुरानो विद्यालय स्थापनाकर्ता बलबहादुर रावल भन्छन्, ‘हेर्दा दरबारजस्तो लाग्ने अहिलेको जस्तो भवन थिएन । काठका भित्ता र माटोले लिपिएका माटाकै टायलले छाएका थिए । हामी त्यहीँ पढाउँथ्यौं ।’

भौतिक पूर्वाधार केही नभए पनि टीकापुर स्कुलले ख्याति पाउन तत्कालीन गृहमन्त्री सिंह र प्रधानाध्यापक थोमस भर्गिज तथा उनकी पत्नी मेरी भर्गिजको योगदानलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । सेवा निवृत्त शिक्षक बलबहादुर भन्छन्, ‘खड्गबहादुरको संरक्षकत्व र भर्गिज दम्पतीको शैक्षिक नेतृत्व, हाम्रोमिहिनेतले टीकापुर आवासीय मावि (हाल वीरेन्द्र विद्यामन्दिर) ले ख्याति कमायो ।’

उनका अनुसार दिवंगत सिंहले विद्यालयलाई आफ्ना सन्तानलाई जत्तिकै माया गर्थे । भर्गिज दम्पती टीकापुर आउनुअघि गोरखामा थिए । उनीहरूकै कारण गोरखाको स्कुलले एसएलसीपरीक्षामा प्रथम स्थान ल्यायो । बाबुराम भट्टराई, उपेन्द्र देवकोटालगायतले थोमस भर्गिजकै छहारीमा शिक्षा प्राप्त गरेका थिए । तिनै भर्गिज दम्पतीलाई सिंहले जंगलले घेरिएको टीकापुर ल्याए ।

बजार र विद्यालयको विकाससंँगै यहाँ बाटोघाटोको पनि विकास भयो । कर्णालीकिनार सुन्दर बगैंचा बनाइयो । त्यसलाई टीकापुर बृहत् उद्यान नाम दिइयो । महेन्द्र आरोग्य गृह, रत्न उद्यान, वीरेन्द्र विश्राम गृह, ऐश्वर्य बाटिका सबैलाई जोडेर टीकापुर बृहत् पार्क बनाइयो । यो स्थानीय र बाह्यका लागि पनि मुख्य आकर्षणको केन्द्र बनेको छ ।

टीकापुर पार्क सँगसँगै यहाँका पथरैया, काढा र मोहना नदीमा वर्षामा हेर्न पाइने डल्फिन, केराको परिकार, कर्णाली नदीमा र्‍याफ्टिङले टीकापुर पर्यटनको केन्द्र बनेको छ । सुन्दर पार्कमा रहेका थरीथरीका बोटबिरुवा र फूल बगैंचाको सुन्दरताले थकित मन र शरीरलाई आनन्दित तुल्याउने पर्यटन व्यवसायी कालु हमाल बताउँछन् । ‘पार्कमा फुलेका फूल र प्राकृतिक परिवेशले पर्यटकको थकान मेटाउँछ,’ उनले भने, ‘बजारको कोलाहलभन्दा टाढाको यो प्राकृतिक रूपमा निकै सुन्दर छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २१, २०७५ ०७:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भारतबाट पहाड हेर्न कोइलाबास

दुर्गालाल केसी

कोइलाबास, दाङ — जिल्लाको नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रको मुख्य नाका कोइलाबासमा अन्य चहलपहल कमै भए पनि पहाड हेर्न आउने भारतीयको भने बेलाबेला भीड लाग्ने गर्छ । बिदाको दिन पारेर भारतबाट बालबालिका र उनीहरूका अभिभावक यहाँ आउने गरेका छन् ।

भारतबाट पहाड हेर्न दाङको कोइलाबास आइपुगेका बालबालिका र उनीहरूका अभिभावक । तस्बिर : दुर्गालाल/कान्तिपुर

भारतको तुलसीपुर बजारनजिक पर्ने भएकाले त्यहाँका स्कुले बालबालिका बिदाको दिन घुम्न र पहाड हेर्न आउने गरेका हुन् । तुलसीपुरका १२ वर्षीय प्रभात शर्माले पहिलोपटक पहाड देखे । कोइलाबास नाका पार गरेर केही उकालो लागेपछि उनले पहाडको आनन्द लिए । ‘सानैदेखि सहरमा बसेकाले पहाड हेर्न पाइएको थिएन । कोइलाबास नजिकै भए पनि आजसम्म आउन पाएको थिइनँ,’ उनले भने, ‘पहाडको चिसो हावापानी, रूख/बिरुवा, भिरालो जमिन देख्दा नयाँ अनुभव भयो ।’

तुलसीपुरकै १० वर्षीया नन्कु यादवले पनि कोइलाबास पुगेर पहाड देखिन् । भारतमा नजिक पहाड नभएकाले नेपाल आएर हेरेको उनले बताइन् । ‘साथीहरूसँग रमाउँदै यहाँ आउन पाइयो । बिदाको दिन र सहरबजारको प्रदूषणबाट टाढा आउँदा रमाइलो भयो,’ उनले भनिन्, ‘नेपाल पनि देखियो । पहाडबारे धेरै थाहा भयो ।’ अभिभावकले पहाड, यसको संरचना, पहाडमा पाइने वनस्पति, जडीबुटी, रूख/बिरुवा र प्राकृतिक स्रोतसाधनबारे जानकारी दिने गर्छन् ।

नाकासम्म गाडीमा आउँछन्, त्यसपछि हिँड्दै पहाडतिर उकालो लाग्छन् । दिउँसो डाँडामा बसेर खाजा खान्छन्, रमाउँछन् । गढवा गाउँपालिका ८ स्थित कोइलाबास कुनै बेलाको चर्चित नाका थियो । व्यापारिक रूपमा निकै चहलपहल हुने उक्त नाका अहिले चर्चामा छैन । सहज भारत आवतजावतका लागि भने प्रयोग भइरहेको छ ।

पहिले राप्ती अञ्चलका सम्पूर्ण सामान यही नाकाबाट निकासी तथा पैठारी हुने भएकाले व्यावसायिक रूपमा पनि नाका महत्त्वपूर्ण थियो । पूर्व–पश्चिम राजमार्ग बनेपछि ३ दशकदेखि कोइलाबासको चहलपहल कम भएको हो । कोइलाबास बजारमा अहिले चहलपहल शून्य छ । घरहरू भत्किने क्रम जारी छ ।

लमही–कोइलाबास सडक कालोपत्रे हुन थालेपछि चहलपहल बढ्न थालेको हो । राम्रा होटल पनि खुल्न थालेका छन् । पहिले कोइलाबासमा भन्सार, विद्युत्, इलाका हुलाक, स्वास्थ्य चौकी, सीमा प्रहरी चौकी, राष्ट्र बैंकको सटही काउन्टर, नेपाल बैंक लिमिटेडको शाखा, वन विभाग, क्वारेन्टाइन चेक पोस्ट, जडीबुटी निकासी, जनकपुर चुरोट कारखाना र साल्ट ट्रेडिङका कार्यालय थिए । अहिले वडा कार्यालय, भन्सार, इलाका हुलाक, विद्युत्, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी एकाइ मात्रै छन् ।

सेवाग्राही घट्दै गएपछि सरकारी कार्यालय पनि घट्दै गएका हुन् । सशस्त्र द्वन्द्वमा विस्थापित भएका अधिकांश कार्यालय फर्किएनन् । बजारको चहलपहल कम भए पनि पहाडमा रमाउन भारतीयहरू आउने गरेको वडाध्यक्ष सद्दामसिद्दिकीले बताए । ‘बिदाको दिन अभिभावक र बालबालिका लाइन लागेर आउँछन् । दिनभरपहाडतिर घुम्छन्, रमाउँछन् अनि बेलुकातिर फर्कन्छन्,’ उनले भने, ‘यसले केही रौनक थपेको छ । बिदाको दिन चहलपहल राम्रै हुन्छ ।’

भन्सार नियमित चले अझै चहलपहल बढ्न सक्ने उनले बताए । सडक कालोपत्रे भइसकेपछिपहाडको टुप्पासम्म पुग्न र देउखुरी उपत्यका हेर्न पनि सहज हुने उनले बताए । ‘माथि डाँडामापुगेपछि देउखुरी उपत्यका हेर्न सकिन्छ । भारतको भूमि पनि देख्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘यो रमाइलो पर्यटकीय क्षेत्र हुन सक्छ । अब १ वर्षभित्र सडक कालोपत्रे भएर आवतजावत बढ्ने आशा गरेका छौं ।’

प्रकाशित : फाल्गुन २१, २०७५ ०७:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×