हिमपातले हिँड्डुल गर्नै सकस

कर्णाली ब्युरो

सुर्खेत — हिमपात भइरहेपछि कर्णाली जिल्लाको जनजीवन अत्यन्तै प्रभावित भएको छ । जिल्लाभित्र एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ जान सास्ती भइरहेको छ । हवाई सेवा अवरुद्ध हुँदा सुर्खेत, नेपालगन्जसँगको सम्बन्धविच्छेदजस्तै छ ।

घरको छतमा जमेको हिउँ डल्लो पारेर फ्याँक्दै गमगढी माथिल्लो बजारकी महिला । तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर

मुगु, डोल्पा र हुम्लामा दशकयताकै भीषण हिमपात भएको स्थानीयले बताए । फागुन लागेपछिमात्र हुम्लामा १० पटक हिमपात भएको हो । देशकै एक प्रमुख पर्यटकीय स्थल रारामा ६ फिट हिउँ छ । गमगढी बजारमा समेत बिहीबारसम्म एक फिट हिउँ छ । ‘हिउँ परेपछि हिँड्डुल गर्नसमेत समस्या भएको छ,’ रुघागाउँका राजबहादुर सेजुवालले भने, ‘हिमाली क्षेत्रका गाउँमा त घरबाट बाहिर निस्किनै सकिन्न ।’

मुगुका मुर्मा, शोभा, मुन्दु, डोल्फु, तल्लोलेख, खमाले, सोरुकोट, पुरुमुरु, नाथर्पुलगायत स्थानमा बाक्लो हिउँ छ । हिउँकै कारण सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयका कामकाज प्रभावित छन् । सोरुकोटका पदम शाहीले हिमपातका कारण दिन काट्न निकै मुस्किल भएको बताए । ‘सुरुमा एक–दुईपटक हिमपात हुँदा त मन प्रफुल्ल भएको थियो,’ उनले भने, ‘हिउँमाथि हिउँ थुप्रिएपछि त अन्नबालीसमेत नासिने हो कि भन्ने चिन्ता थपिएको छ ।’

किसानले खेतबारी खनजोत गर्नसमेत कठिन भएको उनले बताए । हिमपातले घाँस/दाउरा गर्न, पशुचौपाया चराउन सकिएको छैन । विद्यालयसमेत बन्द भएका छन् । फागुन २६ देखि सुरु सामुदायिक विद्यालयको वार्षिक परीक्षाको तयारी गर्नसकस भएको शिक्षकले बताए । एसईईका लागि ट्युसन पढ्न/पढाउनसमेत मुस्किल भएको उनीहरू बताउँछन् ।

ताल्चा विमानस्थलमा ३ फिट हिउँ जम्दा चार दिनदेखि हवाई सेवा अवरुद्ध छ । सुर्खेत–नेपालगन्ज झर्न झोला बोकेर ताल्चा पुगेका यात्रु घरतिर फर्किन बाध्य भए । यसले गर्दा रारा घुम्न आउने पर्यटकसमेत घटेका छन् । ‘जिल्लाभित्रै एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ जान सकिँदैन, अनि कसरी आऊन् पर्यटक ?’ स्थानीय लक्ष्मीदेवी रावलले भनिन्, ‘हिउँले यस्तो सास्ती त कहिल्यै दिएको थिएन ।’

अर्कोतिर गमगढी–नाग्म सडक एक महिनादेखि ठप्प छ । मुगु र जुम्ला सिमानामा पर्ने सडकमा ७ फिटसम्म हिउँ छ । सवारी नचल्ला यात्रु पैदल हिँड्न बाध्य छन् । सडक यातायात बन्द हुँदा सदरमुकाम गमगढीमा दैनिक उपभोग्य वस्तुको अभाव चर्किन थालेको छ । नेपाल खाद्य संस्थानको दुई ट्रक चामल बाटोमै अलपत्र परेको संस्थानले जनायो ।

हुम्लाको सदरमुकाममा पनि तीन फिट हिउँ जमेको छ । मानिस घरबाट बाहिर निस्किन सकिरहेका छैनन् । उत्तरी क्षेत्रकाबस्तीमा हिमपातले झन् बिजोग बनाएको स्थानीयले बताए । थुरथुर काम्दै परीक्षामा प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषदले बिहीबार सुरु गरेको तीनवर्षे डिप्लोमा सिभिल इन्जिनियरिङको परीक्षामा विद्यार्थीले थुरथुर काँप्दै परीक्षा दिइरहेका छन् । परीक्षा बिहान ७ बजेदेखि सुरु हुने भएकाले उनीहरूलाई झन् सास्ती भएको हो ।

पहिलोपटक खुलेको सिभिल इन्जिनियरिङमा प्रथम वर्षको प्रथम खण्डमा २७ विद्यार्थी छन् । उनीहरूका लागि केन्द्र दुनैस्थित डोल्पो क्याम्पसमा तोकिएको छ । ‘बाहिर हिउँले ढाकिएको छ, चिसोको कुरै नगरौं,’ शिक्षक भूपेन्द्र रानाले भने, ‘यस्तो अवस्थामा विद्यार्थीले कसरी लेखिरहेका होलान् ।’ चिसोका कारण परीक्षामा लेख्न कठिन भएको विद्यार्थीले गुनासो गरेको उनले बताए ।

भौतिक संरचनामा क्षति
बाक्लो हिमपातले डोल्पामा भौतिक संरचनामा समेत क्षति पुर्‍याएको छ । छतमा जमेको हिउँले दुनैमा रहेको एक पुलहाउसको छत भासिएको छ । रहस्थित शुभकामना आधारभूत विद्यालयको कम्प्युटर कोठा भत्किँदा लाखौंको क्षति भएको छ ।

हिमपहिरोका कारण दुनैस्थित जैरीगाड जलविद्युत् आयोजनाको नहर भत्किँदा विद्युत् अवरुद्ध भएको छ । ‘बत्ती भइदिएको भए कम्तीमा हिटरले कोठा त तातो गर्थ्यो,’ लोचाका देवी रोकायाले भने, ‘न घाम लाग्छ, न घर उज्यालो र तातो पार्ने बिजुली छ ।’ घाम नलाग्दा सौर्य ऊर्जाले समेत काम नगरेको उनले बताए ।

हिमपातले डोल्पाको हवाई सेवा दुई दिनदेखि बन्द भएको छ । दुनै–सुनपानी, दुनै–जुफाल, त्रिपुराकोट–खदाङ, खदाङ–त्रिवेणी सडक खण्डमा सञ्चालित जिप सेवासमेत ठप्प छ । सरुवा भएर बाहिर जान लागेका डोल्पाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भूपेन्द्र थापाले जुफाल विमानस्थलमै अलपत्र परेको बताए । जुफालको हिमचिसोमा उनीसँगै अन्य यात्रुसमेत कठ्याँग्रिएर बसिरहेका छन् ।

स्थानीयका अनुसार दुनैमा ०६१ पछि यति बाक्लो हिउँ परेको हो । दुनैवासी नारायण अधिकारीले डोल्पाको सबैभन्दा होचो स्थान त्रिवेणीमा समेत आधा फिट हिउँ जमेको बताए ।

भर्ना अभियान ठप्प
हुम्लामा फागुनदेखि सुरु विद्यालय भर्ना अभियान ठप्प छ । बीचमा केही दिन घाम लाग्दा विद्यालय खुले पनि पुनः हिमपात हुँदा विद्यालय शिक्षा प्रभावित भएको रामदेव माविका शिक्षक ललित सिंहले बताए ।

‘चिसोले घरबाट बाहिर निस्किनै मुस्किल छ, कसरी स्कुल खोलेर पढाउनु ?’ उनले भने, ‘यस्तै हो भने त एसईईका परीक्षार्थी झन् ठूलो मारमा पर्ने भए ।’ जिल्लाको आन्तरिक तथा बाह्य सम्बन्धसमेत विच्छेद भएको छ । गाउँ र सदरमुकाम सिमकोटमा मानिसको आवतजावत रोकिएको छ ।

राजबहादुर शाही (मुगु), विष्णुलाल बुढा(डोल्पा र जयबहादुर रोकाया (हुम्ला)

प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७५ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कर्णालीमा विद्यालय भर्ना अभियान : कतै सुरसार, कतै सुनसान

साबिक कर्णाली अञ्चलका ५ जिल्लामा फागुनदेखि नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु भएको छ तर हिमपातका कारण अभियान प्रभावकारी रूपमा चल्न सकेको छैन । कहीँ भर्ना अभियान भर्खरै सुरसार छ भने कहीँको अवस्था सुनसान छ ।
कर्णाली ब्युरो

सुर्खेत — हुम्ला, जुम्ला, मुगु, डोल्पा र कालीकोटका विद्यालयमा दुईखाले शैक्षिक सत्र लागू छ । अधिक चिसो हुने र कम चिसो हुने क्षेत्रमा वैशाखमा शैक्षिक सत्र सुरु हुन्छ भने मध्यमखाले चिसो हुने क्षेत्रमा फागुनदेखि नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु हुन्छ ।

हिउँले घेरिएको सिमकोटस्थित बालमन्दिर मावि भवन । तस्बिर : जयबहादुर रोकाया/कान्तिपुर

फागुनदेखि शैक्षिक सत्र सुरु हुने क्षेत्रमा समेत यसपटक परेको हिमपात र बढेको चिसोले भर्ना अभियान प्रभावित भएको स्थानीय सरोकारवालालेजनाएका छन् ।

सुरसारै छैन
हुम्लामा यो वर्ष हिमपातले भर्ना अभियान प्रभावित बनायो । नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु भए पनि विद्यार्थी भर्ना भएका छैनन् । अभियान नै सुरु भएको छैन । सिमकोटस्थित बालमन्दिर माध्यमिक विद्यालयले बिहीबारबाट भर्ना सुरु गरेको जनाएको छ । तर, पहिलो दिन पुराना र नयाँ गरी ४५ जनामात्र भर्ना भए । 

सिमकोटकै मानसरोवर माविले भने भर्ना सुरु गरेको छैन । प्रधानाध्यापक अमरबहादुर शाहीले सरकारले फागुनबाट शैक्षिक सत्र सुरु हुने जिल्लामा भर्ना अभियानलाई महत्त्व नदिएको बताए । ‘माथिल्लो निकायबाट कुनै निर्देशन आएको छैन,’ उनले भने, ‘हामीले मात्र कसरी अभियान चलाउनु ?’

भर्ना अभियान कसले सञ्चालन गर्ने भन्ने पनि स्पष्ट छैन । जिल्ला शिक्षा विकास तथा समन्वय कार्यालयले सम्बन्धित स्थानीय तहले भर्ना अभियान सुरु गर्नुपर्ने बताएको छ । कार्यालय प्रमुख बर्ख फडेराका अनुसार जिल्लामा भर्ना अभियान भएको छैन । ‘माविसम्मका विद्यालय गाउँपालिकाअन्तर्गत गइसकेकाले भर्ना अभियान पनि गाउँपालिकाले नै चलाउनुपर्ने हो,’ कार्यालय प्रमुख फडेराले भने ।

तर, स्थानीय तहका जिम्मेवार पदाधिकारी जिल्लामा छैनन् । यसले गर्दा भर्ना अभियानको सुरसारै देखिन्न । अर्कोतिर जिल्लाका अधिकांश विद्यालय हिमपातले प्रभावित छन् । सदरमुकाममा रहेका विद्यालयसमेत हिउँमा डुबेका छन् ।

स्थानीय तहको अगुवाइ
डोल्पामा स्थानीय तहले भर्ना अभियानको अगुवाइ गरेका छन् । बुधबारदेखि मध्य र तल्लो क्षेत्रमा भर्ना अभियान सुरु भएको छ । ठूलीभेरी नगरपालिकाले ‘समृद्ध नेपाल सुखी नेपालीको आधार, प्रारम्भिक बालविकास र शिक्षा ठूलीभेरीको सरोकार’ भन्ने मूल नाराको अभियान थालेको छ । बुधबार दुनै बजारमा ब्यानरसहित जुलुसले भर्नाबारे जानकारी दियो । नगरपालिकाको शिक्षा शाखाले ७ गतेसम्म अभियान सञ्चालन गरी विद्यार्थी भर्ना गरिने जनाएको छ ।

जिल्लाका ८ स्थानीय तहमध्ये ठूलीभेरी नगरपालिका, त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका, काइके गाउँपालिका, जगदुल्ला गाउँपालिका र मुडेचुला गाउँपालिकाले भर्ना अभियान सुरु गरेका छन् । यी तल्लो र मध्यडोल्पामा पर्ने स्थानीय तह हुन् ।

माथिल्लो डोल्पामा पर्ने डोल्पोबुद्ध गाउँपालिका, छार्काताङसोङ गाउँपालिका र शे–फोक्सुन्डो गाउँपालिकामा चिसोको कारण वैशाख १ देखिमात्र नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु हुन्छ । फागुनदेखि शैक्षिक सत्र सुरु हुने सामुदायिक विद्यालयमा कक्षा ५ देखि १० सम्मकापाठ्यपुस्तक जिल्लामा पुर्‍याइसकिएका छन् ।

एसएमएस र घरदैलो
जुम्लामा विद्यार्थी भित्र्याउन विद्यालयले घरदैलो अभियान थालेका छन् । घरदैलोका साथै पर्चा–पम्प्लेट, सचेतना र्‍याली र मोबाइल एसएमएसबाट अभियान चलाइएको छ ।

कतिपय विद्यालयले माघ पहिलो सातादेखि नै भर्ना अभियान थालेका थिए । कर्णाली मावि अनामनगरका प्रअ मीनराज शर्माले माघ १५ देखि शिक्षकहरूको टोली नै बनाएर घरदैलोमा पठाइएको बताए । ‘हाम्रोमा अंग्रेजी माध्यममा पनि पढाइ हुने भएकोले माघ तेस्रो साताबाटै अभियान थालेका हौं,’ उनले भने, ‘नेपाली माध्यमबाट पढाइ हुने विद्यार्थीका लागि फागुन १५ बाट पढाइ हुन्छ ।’

कतिपय विद्यालयले मोबाइलबाट एसएमएस पठाएर भर्नाबारे अभिभावकलाई जानकारी गराएका छन् । अघिल्लो वर्षदेखि लागू गरिएको एसएमएस प्रविधि फलदायी भएको जीएमडी स्कुलका सञ्चालक कृष्ण थापाले बताए ।

चन्दननाथ माविले विद्यार्थीको चाप अधिक भएपछि छनोट परीक्षा लिने जनाएको छ । प्रअ टंक महतले फागुन ६ र ७ गते नयाँ विद्यार्थीका लागि छनोट परीक्षा तोकिएको बताए । नि:शुल्क पाठ्यपुस्तक र छात्रवृत्तिको व्यवस्थाका साथै गुणस्तरमा भएको सुधारले पछिल्लो समय सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थीको आकर्षण बढेको उनको भनाइ छ ।

परीक्षाको तयारी
वैशाख १ देखि नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु हुने मुगुका सामुदायिक विद्यालयमा वार्षिक परीक्षाको तयारी सुरु भएको छ । फागुन तेस्रो सातादेखि परीक्षा सञ्चालनको तयारी भइरहेको स्थानीय तहले जनाएका छन् ।

छायानाथ रारा नगरपालिकाभित्र रहेका सामुदायिक विद्यालयको वार्षिक परीक्षा फागुन २६ बाट सञ्चालन गरिने नगरपालिकाको शिक्षा शाखाले जनाएको छ ।

सोरु र खत्याड गाउँपालिकाभित्र रहेका विद्यालयले पनि फागुन तेस्रो साताबाट वार्षिक परीक्षाको तयारी गरेका छन् । मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाभित्र रहेका सामुदायिक विद्यालयको वार्षिक परीक्षा भने चैत पहिलो साताबाट सुरु हुने गरेको छ । त्यहाँ पुस १५ देखि फागुन ७ गतेसम्म जाडो बिदा हुँदा परीक्षा ढिलो हुन्छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन ३, २०७५ ०९:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्