ढुंगामाटोबाटै नमुना घर

विमल खतिवडा, अनिश तिवारी

तेम्बाथान, सिन्धुपाल्चोक — जुगल ३, तेम्बाथानका मिङ्मार शेर्पाको घर गाउँका अरूको भन्दा ठूलो छ । ढुंगा र माटोले बनाइएको घरमा झ्यालढोका पनि धेरै छन् । भूकम्पयता टहरोमा बस्दै आएको उनको चार जनाको परिवार अब यही घरमा सर्ने तयारी गर्दै छ । ‘टहरोमा धेरै बसियो,’ उनले भने, ‘अब नयाँ घरमा सर्दै छौं ।’ 

सिन्धुपाल्चोकको तेम्बाथानमा बनाइएका नयाँ घर ।तस्बिर : विमल/कान्तिपुर 

मंसिरमा निर्माण थालेका उनले पुस अन्तिममा बनाइसकेका हुन् । ‘पहिलाभन्दा अहिले ठूलो घर बनेको छ,’ शेर्पाले भने, ‘ढुंगाको छानो हाल्नेकुरा भए पनि संस्थाबाट जस्ता किन्ने पैसा पाएपछि त्यही हाल्यौं ।’ उनका अनुसार घर भूकम्पप्रतिरोधी छ ।

आडैमा लाक्पा शेर्पाको घर ठयाक्कै उस्तै छ । जस्ताको रङ मात्र फरक । मिङ्मारको छानो रातो छ भने लाक्पाको नीलो । ‘घर बनाउन साढे ४ लाख खर्च भयो,’ लाक्पाले भने, ‘खर्च स्विस संस्थामार्फत पायौं ।’

भूकम्पपछि तेम्बाथानका १ सय ६० मध्ये १ सय ५० घर पूरै भत्किए । अहिले धमाधम बनिरहेका छन् । सरकारमार्फत सहयोग लिनेहरूले घर ठड्याइसके । स्विस संस्थामार्फत सहयोग लिनेहरू बनाउँदै छन् । ‘आर्थिक अवस्था कमजोर, भूकम्प प्रभावितमा नाम नपरेका र सरकारबाट सहयोग नपाएकालाई घर बनाउन स्विस संस्थाले ४ लाख ५० हजार दिएको छ,’ मुख्य सिकर्मीका रूपमा काम गरिरहेका जाङ्बु शेर्पाले भने, ‘यसरी सहयोग पाएर बनेका घर अरूभन्दा भिन्न छन् ।’ उनका अनुसार ठूलो घरको भुइँतलामा ८ वटा झ्याल र २ वटा ढोका हुन्छन् । माथिल्लो तलामा पनि त्यति नै झ्याल र एउटा ढोका हुन्छ । सानो घरमा २/२ वटा झ्याल र २ ढोका हुनेछन् । सानो घर बनाउन स्विस संस्थामार्फत ३ लाख सहयोग उपलब्ध भएको छ ।

सम्पदाविद् रवीन्द्र पुरीका अनुसार २०७३ वैशाखमा गाउँका ३० जनालाई डेढ महिने सिकर्मी र डकर्मी तालिम दिइयो । काभ्रेको पनौतीस्थित नेपाल भोकेसनल एकेडेमी लगेर २० जनालाई डकर्मी र १० जनालाई सिकर्मी तालिम दिइएको हो । अहिले उनीहरूले गाउँमा घर र झ्यालढोका बनाउँदै आएका छन् । काम गर्न भ्याइनभ्याइ छ । काठ जसको घर बन्दै छ, उसैले व्यवस्था गर्नुपर्छ ।

‘हामीले ढुंगा, माटो र काठबाट भूकम्पप्रतिरोधी पुरानो शैलीको घर बनाउन खोजेका हौं,’ पुरीले भने, ‘तीन घर मात्र ढुंगाले छाइएको छ, अरू घरमा जस्ता राखिएको छ, फेरि बन्न लागेका घरमा ढुंगाको छानो राख्ने तयारीमा छौं ।’ उनले केही समयपछि तेम्बाथान पुगेर घरको अवस्था बुझ्ने र ढुंगाको छानो हाल्न सल्लाह दिने बताए । त्यहाँ ४२ नमुना घर बनाउने योजना रहेको उनले सुनाए । ढुंगाको छाना होस् वा जस्ताको, घरको स्वरूप फरक देखिएको छ । बुट्टे झ्यालले आकर्षण थपेको छ ।

‘चाहना तेम्बाथानमा नमुना घर बनुन् भन्ने हो,’ पुरीले भने, ‘ढुंगाको छानो राख्न गाउँपालिकाले पनि स्थानीयलाई सचेत गराए राम्रो हुने थियो ।’ यी घर पुनर्निर्माण प्राधिकरणको मापदण्डअनुसारै छन् । डकर्मीको काम गर्दै आएका तेन्जिन शेर्पाका अनुसार १५ वटा घर बनिसकेका छन् । थप १५ वटा बन्दै छन् । सिकर्मी/डकर्मीको तालिम ३० जनाले लिए पनि अहिले काम गर्ने १५ जना छन् ।

सिकर्मी जाङ्बुको नेतृत्वमा ७ र डकर्मी तेन्जिनको नेतृत्वमा ६ जना छन् । एउटा घर तयार हुन एक महिना लाग्छ । यो गाउँ पुग्न चौताराबाट २ दिन लाग्छ । यहाँ शेर्पा समुदायको बसोबास बाक्लो छ । घर निर्माणको ठेक्का तालिम लिएकाहरूले नै लिन्छन् । जसको घर हो, उसको परिवारले श्रमदान गर्छ । स्विस संस्थामार्फत आएको सहयोगले नपुग्नेले ऋण गरेर पनि घर पूरा गर्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रियंका राजनीतिमा

प्रियंकालाई महासचिवको जिम्मेवारीले जनाधार गुमाउँदै गएको उत्तरप्रदेशमा कंग्रेसलाई पुनर्जीवन दिन सक्ने आकलन
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — राजनीतिबाट पर रहँदै आएकी प्रियंका गान्धी अन्तत: पार्टीको एउटा चुनावी किल्ला सम्हाल्न औपचारिक रूपमा नियुक्त भएकी छन् । पार्टी अध्यक्ष रहेका दाइ राहुलले बुधबार उनलाई उत्तर प्रदेशका लागि भारतीय राष्ट्रिय कंग्रेसको महासचिव जिम्मेवारी दिए । 

प्रियंका गान्धी बाड्र्रा । तस्बिरः एपी

पार्टी केन्द्रीय परिषद्को नयाँदिल्लीमा बसेको बैठकले उत्तर प्रदेशको पूर्व क्षेत्र हेर्ने गरी प्रियंकालाई महासचिव बनायो । अर्को महिनादेखि उनले पद सम्हाल्नेछिन् ।

मायावती र अखिलेश यादवले नेतृत्व गरेका क्षेत्रीय गठबन्धनबाट निराश बनेको उत्तर प्रदेशको पार्टी पंक्तिमा प्रियंकाले कंग्रेसजनलाई ऊर्जा भर्ने अनुमान गरिएको छ । दुई दशकदेखि त्यो आफ्नो पुरानो गढमा जनाधार गुमाउँदै गएको कंग्रेसलाई पछिल्लोपल्ट त भारतीय जनता पार्टीले भारी मतका साथ किनारा लगाइदिएको थियो ।

राजनीतिक विश्लेषक तथा पत्रकार विकास पाठकले प्रियंकाको चयनमार्फत कंग्रेसले भाजपा र मायावती–अखिलेश गठबन्धनलाई आगामी लोकसभा चुनावमा आफ्नो पक्षमा परिणाम ल्याउन कुनै पनि कमी नछाड्ने सन्देश दिएको बताए । ‘कंग्रेस जुनसुकै हालतमा पहिलो हुन चाहन्छ, त्यही उद्देश्यअनुसार प्रियंकालाई महासचिवको जिम्मेवारी दिइएको हो,’ पाठकले भने ।

प्रियंकालाई उत्तर प्रदेशमै केन्द्रित गराउने गरी भएको बुधबारको निर्णयले आगामी चुनावमा प्रदेशको राजनीतिक माहोल थप रोमाञ्चक बनाउने लख काटिएको छ । ५ सय ४५ सदस्यीय तल्लो सदनमा सबभन्दा धेरै उत्तर प्रदेशबाट ८० सांसद पुग्छन् । सन् २०१४ को चुनावमा सत्तारूढ दल भाजपाले ७१ सिट जितेको थियो ।

नयाँदिल्लीको सत्तामा पुर्‍याउन उत्तर प्रदेशको चुनावी परिणाम निर्णायकजस्तै हुने भएकाले सत्तारूढ र विपक्षी दुवैले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति त्यहाँ खन्याउने गरेका छन् । प्रदेशको जातीय समीकरण र कमजोर संगठनका कारण चुनावपिच्छे कंग्रेसको प्रदर्शन कमजोर बन्दै आएको छ ।

पार्टीले सन् १९८४ को चुनावमा त्यति बेलाको कुल ८५ सिटमध्ये ८३ सिट जितेकोमा त्यसको ठीक ३० वर्षपछि सन् २०१४ मा गान्धी परिवारकै विरासतमा रहँदै आएका अमेठी र रायबरेली लोकसभा सिटमात्रै जितेको थियो । कंग्रेस प्रवक्ता सञ्जय झाले भने प्रियंका राजनीतिक रूपमा निकै तीक्ष्ण, सफल रणनीतिकार हुनुका साथै जनतासँग सम्पर्क स्थापित गर्न सक्ने गुण भएकाले उनको चयनबाट पार्टीले प्रभावशाली नतिजा हात पार्ने बताए ।

‘नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकार अर्थतन्त्र, राष्ट्रिय सुरक्षा र सामाजिक सहिष्णुताको सन्दर्भमा असफल प्रमाणित भइसकेको छ । प्रियंकाको नियुक्तिले पार्टीलाई ऊर्जा प्रदान गरेको छ । र, यो उत्तर प्रदेशका लागि मात्र होइन, भारतभर कंग्रेसलाई ऐतिहासिक सफलता दिलाउने अवसर पनि हो,’ उनले भने ।

प्रियंका सन् २००४ देखि नै अनौपचारिक रूपमा पार्टी राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएकी छन् । उनले सन् २०१४ को चुनावमा राहुलको चुनावी क्षेत्र अमेठी र आमा सोनियाको रायबरेली क्षेत्रमा केन्द्रित गरेकी थिइन् । आफ्नी हजुरआमा पूर्वप्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीजस्तै ‘कार्यकर्तासँग सहजै घुलमिल हुन सक्ने र नेतृत्व क्षमता भएका कारण’ उनको सक्रिय राजनीतिमा औपचारिक प्रवेशको माग लामो समयदेखि पार्टीभित्र हुँदै आएको थियो । आमा सोनियाको छोरा राहुललाई स्थापित गराउने योजनाका कारण उनले बाहिरबाटै गतिविधिमा सघाउँदै आएको ठानिएको थियो ।

पार्टीको औपचारिक जिम्मेवारी नलिए पनि ४७ वर्षीया प्रियंकाले आमा सोनिया र राहुललाई पार्टीका महत्त्वपूर्ण निर्णयमा सघाउँदै आएकी थिइन् । ठीक एक वर्षअघि राहुल पार्टीको अध्यक्ष बनेपछि उनको सक्रियता बढेको थियो । उनले दाइ राहुललाई पार्टी सञ्चालनसम्बन्धी विषयमा सरसल्लाह दिँदै आएकी थिइन् । गत वर्ष दिल्लीमा भएको पार्टीको वार्षिक भेलाको व्यवस्थापनलाई उनले प्रत्यक्ष रूपमा हेरेकी थिइन् ।

उनी आफैंले पनि उत्तर प्रदेश राजनीतिमा विशेष चासो राख्दै आएकी थिइन् । सन् २०१७ मा उत्तर प्रदेशमा भएको विधानसभा चुनावमा अखिलेश यादवको समाजवादी पार्टी र कंग्रेसबीच गठबन्धन निर्माणमा पनि उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण थियो । प्रदेश राजनीतिमा उनको सक्रियतालाई लिएर पार्टीमा महत्त्वपूर्ण भूमिका पाउने अडकलबाजी हुने गरेको थियो । उनले त्यसलाई नकार्दै आएकी थिइन् ।

प्रियंकालाई पार्टीको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी दिने निर्णयले कंग्रेसका लागि चुनौती पनि थपेको छ । कंग्रेसले विरोधीबाट थप आलोचनाको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । पछिल्लो समय भारतीय राजनीतिमा वंशवादविरुद्ध जनमत निर्माण भइरहेको छ । भाजपाले सन् २०१४ को चुनावदेखि नै कंग्रेसमा रहेको गान्धी परिवारको प्रभुत्वलाई खिस्याउँदै आएको छ । उनीहरूले भन्ने गरेका छन्, ‘कंग्रेसका लागि परिवार नै पार्टी हो र हाम्रा लागि पार्टी नै परिवार ।’

‘त्यो आरोपको अर्थ छैन । सबै आ–आफ्नो क्षमताले राजनीति गर्ने हो । आफ्नो पार्टीमा भएको परिवारवाद नदेख्ने अनि अरूलाई मात्र आरोप लगाउने?’ प्रवक्ता झाले भने, ‘भाजपाका पुनम महाजन, जयन्त सिन्हा, वसुन्धरा राजसिन्धे, मेनका गान्धी को हुन् ?’

प्रियंकाका पति रोबर्ट बाड्र्रामाथि हरियाणा र राजस्थानको जग्गा खरिदलाई लिएर भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दा चलिरहेको हुँदा भाजपाले चुनावताका त्यसलाई कंग्रेसविरुद्ध हतियारका रूपमा प्रयोग गर्ने सम्भावना छ । कंग्रेसले त्यसको सामना कसरी गर्छ र आगामी अप्रिल/मेको चुनावमा उत्तर प्रदेशको परिणामले प्रियंकाको राजनीतिक भविष्य दर्शाउने छ ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्