‘मिल्क होलिडे’ ले मर्का

उत्पादन गरेको दूध सडकमा पोख्नुपर्ने किसानको बाध्यता
नवीन पौडेल

परासी — उत्पादनअनुसार दूध बिक्री नभएपछि पश्चिम नवलपरासीका किसान मर्कामा परेका छन्  । स्थानीय दूध संकलन केन्द्र र सहकारीले सीमित मात्रामा दूध संकलन गरेपछि बजार अभाव भएको हो  ।

सहकारीले संकलन गरेको दूध दुग्ध विकास संस्थान (डीडीसी) र अन्य कम्पनीले सातामा दुई दिन किन्न नसकिने जनाएपछि किसान मर्कामा परेका हुन् । उत्पादन कम हुने समयमा पनि मिल्क होलिडेले किसानलाई मर्कामा पारेको भन्दै किसान संघर्षमा उत्रिने तयारीमा छन् ।

केन्द्र र स्थानीय तहले पशुपालनमा सहुलियत ऋण र उत्पादनका आधारमा प्रोत्साहन रकम दिने भएपछि उत्साहित दूध नबिकेपछि लगानी डुब्ने त्रासमा छन् । ५ वर्ष विदेश बसेर फर्किएका बर्दघाट १४ स्थित पशु फर्मका सञ्चालक कमल ढकाल अहिले निराश छन् ।

१० गाई र २ वटा भैंसी पालेर दैनिक १ सय ५० लिटर दूध उत्पादन गर्दै आए पनि सहकारीले संकलन गर्न नसकिने जनाएपछि लगानी डुब्ने चिन्तामा छन् । ‘विदेशमा दु:ख गरेर कमाएको रकममा ऋण थपेर पशु फर्म सञ्चालन गरियो,’ उनले भने, ‘अहिले दूध नबिकेर फयाँक्नुपर्ने अवस्था आउन लाग्यो । सरकारले कृषि र पशुपालनको क्रान्ति भनेको यही हो ?’


जिल्लाबाट नियमित रूपमा दूध उठाउँदै आइरहेको डीडीसी र सीताराम गोकुल मिल्कले बजारमा दूधको माग कम भएको भन्दै दैनिक उठाउन नसक्ने बताएपछि किसानले उत्पादन गरेको दूध सडकमा पोख्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।

राज्यले अनुदानको आस देखाएर किसानलाई प्रेरित गर्ने तर उत्पादनको बजार ग्यारेन्टी नहुँदा व्यवसायबाटै पलायन हुनुपर्ने अवस्था आएको पशुपालकले बताए । बर्दघाट नगरपालिका १४, चौपत्तास्थित चन्द्रोदय बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाले अहिले दैनिक ६ हजार लिटर दूध संकलन गर्दै आएको छ । चौपत्ता, भुजहवा, पुसौली र मझौनीमा उसका दूध संकलन केन्द्र छन् । संकलित दूधमध्ये ४० प्रतिशत स्थानीय बजार र बाँकी डीडीसी र सीताराम गोकुललाई बिक्री गर्ने गर्छ तर १५ दिनअगाडि दूध उठाउन नसक्ने भन्दै सहकारीलाई दूध संकलन नगर्नु भनेपछि अप्ठ्यारो परेको हो ।

१० हजार लिटर क्षमताको चिस्यान केन्द्र अहिले पूरै भरिएको छ । दैनिक ३ हजार ५ सय दूध कहाँ राख्ने भन्ने अन्योल छ । मुख्य सिजनमा दैनिक १० हजार लिटरसम्म दूध संकलन हुने गर्छ । अफ सिजनमा नै यस्तो समस्या आएपछि मुख्य सिजनमा के गर्ने भन्ने पिरलोमा सहकारी र किसान छन् ।

पशुपालनलाई प्रोत्साहन गर्ने र दूध उत्पादन बढाएर जिल्ला आत्मनिर्भर बनाउने अभियानमा लागेका सहकारी आफैंले उत्पादित दूध किन्न नसक्ने अवस्थामा आउँदा समस्या परेको चन्द्रोदय बहुद्देश्यीय सहकारी संस्था बर्दघाटका अध्यक्ष पूर्णप्रसाद तिमिल्सिनाले बताए । ‘किसानाई दूध उत्पादन गर्न प्रोत्साहन गरियो तर अहिले आफैंले किन्न नसक्ने भन्दै मिल्क होलिडे गर्नुपर्ने अवस्था आउनु दु:खद हो,’ उनले भने, ‘न त आत्मनिर्भर बन्न सकियो, न किसानले उचित मूल्य र बजारको ग्यारेन्टी नै पाए ।’

सुनवल नगरपालिकामा रहेको भुमही दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थाको हालत पनि उस्तै छ । लुम्बिनी डेरीलाई बिक्री गर्दै आएको यस संस्थालाई पनि कम्पनीले माग घटेका कारण दूध उठाउन नसक्ने बताएपछि मिल्क होलिडे गर्नुपर्ने अवस्थामा छ ।

सरकारले प्रतिलिटर किसानलाई १ रुपैयाँ उत्पादन अनुदान दिएर ५० रुपैयाँ लिटरको दूध पोख्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गर्नु दु:खद रहेको सुनवलका दीपक शर्माले बताए । ‘ठूला उद्योगले आफूलाई मन लागे मात्र दूध किन्ने र बजारमा माग नबढेको बहानामा किसानलाई मर्का पर्दा सरकारले के हेरेर बसेको छ ?’ उनले भने, ‘ठूला कम्पनीको मनोमानी रोक्न सहकारी र स्थानीय तह आफंैले दूधबाट बन्ने वस्तु उत्पादन हुने उद्योग सञ्चालनमा ध्यान दिनु आवश्यक छ ।’

प्रकाशित : कार्तिक १२, २०७५ ०७:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अप्ठेरामा हेलिकप्टरकै भर

गाउँमै स्वास्थ्य सुविधा र मोटरबाटो नहुँदा समस्यैसमस्या
हरि गौतम

रुकुमपूर्व — पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका ६, मयाङकी १९ वर्षीया मानिका दमार्इंलाई गत साउन २३ गते बेलुकी नेपालगन्जस्थित अस्पताल पुर्‍याइयो । सुत्केरी व्यथा लागेकी उनलाई ३ दिनपछि हेलिकप्टरबाट अस्पताल पुर्‍याइएको हो ।

लामो समयसम्म व्यथा लागे पनि बच्चा नजन्मिँदा अचेत अवस्थामै उनलाई अस्पताल लगिएको थियो ।

वडा ३ की १७ वर्षीया चन्द्रकुमारी विकको समस्या पनि मानिकाको भन्दा फरक छैन । सुत्केरी व्यथा लागेको लामो समयसम्म पनि बच्चा नजन्मिएपछि उनलाई हेलिकप्टरबाट कात्तिक ८ गते अस्पताल पुर्‍याइयो । एक लाख रुपैयाँ तिरेर चन्द्रकुमारीलाई पोखरास्थित मणिपाल अस्पताल पुर्‍याएपछि उनले छोरी जन्माइन् ।

सर्वसाधारण मात्रै होइन, स्थानीय सरकार प्रमुखको हालत पनि फरक छैन । कात्तिक ३ गते पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका अध्यक्ष ओमप्रसाद घर्ती मगरलाई पनि हेलिकप्टरमार्फत काठमाडौं लगियो । उच्च रक्तचापका बिरामी घर्तीले सेवन गरिरहेको औषधि हरायो । त्यसपछि समस्यामा परेका उनलाई ४ लाख ५० हजार रुपैयाँमा हेलिकप्टर चार्टर गरेर काठमाडौं लगिएको थियो ।

भौगोलिक विकटता, सडकको पहुँच नपुग्नु तथा सुविधा सम्पन्न अस्पताल नभएकाले यस क्षेत्रका सर्वसाधारणले दु:ख पाइरहेका छन् । रुकुमपूर्व छुट्टै जिल्ला बनेको वर्षदिनमा जिल्ला प्रशासनमार्फत मात्रै १३ पटक हेलिकप्टर आएर बिरामी तथा घाइतेको उद्धार गरेको छ ।

४ जना सुत्केरी व्यथा लागेका महिला, २ सिकिस्त बिरामी, २ पटक दुर्घटनाका र आगलागीमा परेका घाइते २ जनाको उद्धारका लागि ३ पटक हेलिकप्टर आएको थियो । व्यक्तिगत रूपमा नगद तिरेर यसभन्दा बढी हेलिकप्टर चार्टर हुने गरेका छन् ।

जिल्ला प्रशासनमार्फत आउने हेलिकप्टर चढ्नेले व्यक्तिगत रुपैयाँ तिर्नु नपरे पनि अधिकांशले आफ्नै खर्चमा हेलिकप्टर मगाउने गरेका छन् । ‘यस क्षेत्रका सर्वसाधारणको अन्तिम उपाय भनेकै हेलिकप्टर हो,’ पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका १, का मरिचमान पुनले भने, ‘मर्नुभन्दा बौलाउनु जाति भन्छन्, ऋण गरेरै भए पनि ज्यान बचाउन हेलिकप्टर नमगाई हुँदैन ।’

भौगोलिक विकटताले गाउँकै स्वास्थ्य संस्था जान पनि एक दिन पैदल हिँड्नुपर्ने बाध्यता छ । सबैतिर सडकको पहुँच नपुगेकाले हेलिकप्टर चार्टर गर्नुको विकल्प स्थानीयसँग छैन । गाउँपालिकाका केही ठाउँ मात्रै सडक सञ्जालमा जोडिएका छन् । ‘त्यो पनि वर्षामा गाडी चल्दैन ।

त्यसैले हरेक महिना कुनै न कुनै बिरामी उठाउन हेलिकप्टर नबोलाई हुँदैन,’ पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका अध्यक्ष ओमप्रसाद घर्तीले भने, ‘हामी सबैको एउटा बाध्यता बाँच्नलाई हेलिकप्टर चार्टर अनिवार्यजस्तै भइसक्यो ।’

कतिपय बिरामीको तत्काल उपचार गर्नुपर्ने भएकाले टाढाका अस्पताल पुर्‍याउन सम्भव नभएपछि हेलिकप्टर चार्टर गर्नुपर्ने भनाइ उनको छ । जिल्लामा अस्पताल नहुनु, सबै गाउँ सडक सन्जालमा नजोडिनु र समयमै सवारी साधन नपाइने हुनाले पनि हेलिकप्टर बोलाउनुको विकल्प नहुने अध्यक्ष घर्तीले बताए । समयमा उपचार हुन नसकी, हेलिकप्टर चार्टर गर्न नसकेका कारण कतिपयको अकालमै ज्यानसमेत गएको उनले बताए ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी मित्रलाल शर्मा जटिल अवस्थाका गर्भवती, बिरामी वा घाइतेको उद्धारको एकमात्र विकल्प हेलिकप्टर भएको बताउँछन् । जिल्ला प्रशासनसँग समन्वय गर्ने र सहयोग माग्नेले नि:शुल्क हेलिकप्टर व्यवस्था गर्ने गरेको बताए । ‘प्रशासनमार्फत आएका हेलिकप्टर चढ्नेले पैसा तिर्नुपर्दैन, यहाँ आफैं पनि हेलिकप्टर चार्टर गर्नेहरूको संख्या कम छैन,’ प्रजिअ शर्माले भने, ‘हेलिकप्टरबाट उद्धार गरिएका कति केस हामीलाई पनि थाहा हुँदैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक १२, २०७५ ०७:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×