प्रधानाध्यापकसँग कार्यसम्पादन करार

विद्यालय शिक्षक अब पार्टीको कुनै पदमा बस्न नपाउने
डम्बरसिं राई

खोटाङ — शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्न दिक्तेल रुपाकोट मझवागढी नगरपालिकाले नगरक्षेत्रका प्रधानाध्यापकसँग कार्यसम्पादन करार सम्झौता गराएको छ ।

शैक्षिक गुणस्तर, विद्यालयको भौतिक पूर्वाधारसहितका प्रस्तावमा नगर शिक्षा अधिकृत पञ्चकुमार राई र नगरका १८ सामुदायिक विद्यालयका प्रधानाध्यापकबीच शनिबार सम्झौता भएको हो ।


त्यसअघि अधिकृत राईले नगरपालिका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रेखा पाण्डे केसीसँग कार्यसम्पादन करार सम्झौता गरेका थिए । शैक्षिक गुणस्तरका लागि शुक्रबार र शनिबार छलफलपछि कार्यसम्पादन करार सम्झौता गरिएको हो ।


गत वर्ष नगरपालिकाले पारित गरेको नगर शिक्षा नियमावलीमा कार्यसम्पादन करार सम्झौता गरिने उल्लेख थियो । यसले शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार आउने दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाका प्रमुख दीपनारायण रिजालले बताए ।


शिक्षा नियमावली शिक्षाविद विद्यानाथ कोइरालासहितको शैक्षिक सेमिनार आयोजना गरी शिक्षक, विद्यार्थी, अभिभावक र जनप्रतिनिधिले आचारसंहितामा हस्ताक्षर गरेका थिए । नियमावलीमा नगरपालिकाभित्र सञ्चालित विद्यालयका शिक्षक अब पार्टीको कुनै पदमा रहन नपाइने व्यवस्था गरिएको छ । नियमावलीमा निजामतीसरह शिक्षकको बिदा र सेवासुविधा व्यवस्था गरेको छ ।


नगर शिक्षा समिति, विद्यालय व्यवस्थापन समिति र शिक्षा शाखाको विज्ञ र वडाको हकमा वडा शिक्षक समिति, विद्यालय व्यवस्थापन समिति र शिक्षा शाखाको विज्ञको सहभागितामा मापदण्ड बनाएर शिक्षकहरूको मूल्यांकन नियमित रूपमा गर्ने र मूल्यांकनका आधारमा उत्कृष्ट शिक्षक, उत्कृष्ट प्रधानाध्यापक र हरेक वडाका उत्कृष्ट विद्यालयलाई पुरस्कृत गरिनेछ ।


नगरभित्र शिक्षकहरूको पदपूर्ति गर्नुपरे नगरभित्र परीक्षा गराएर पदपूर्ति गर्ने व्यवस्था गरेको छ तर स्थानीय अस्थायी कर्मचारीका हकमा सम्बन्धित वडाको विद्यालय, स्रोतकेन्द्र र वडामा सचिवालय रहेर छनोट गर्ने व्यवस्था गरेको छ ।


नगरले सार्वजनिक गरेको नगर शिक्षा नियामावलीमा नगरका प्रत्येक वडामा वडा शिक्षा समितिको व्यवस्था हुने, नीति, नियम र योजना बनाउने काम वडा शिक्षा समितिले र नगर शिक्षा समितिले गर्ने र कार्यान्वयन नगरको शिक्षा शाखा र बहुप्रशासकीय अधिकृतले गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । लेखा परीक्षण गर्दा स्तरीय लेखा परीक्षक (चार्टर एकाउन्टटेन्ट) बाट अनिर्वाय रूपमा लेखा परीक्षण गर्ने व्यवस्था गरेको छ । नगरले माध्यमिक तहमा एमएड उत्तीर्ण गरेको शिक्षकलाई प्रअ बनाउने नीति अवलम्बन गरेको छ ।


नियामावलीमा व्यवस्था गरिएको विकास प्रस्ताव तयार गरी प्रधानाध्यापकलाई नियुक्त गरिनेछ र त्यो योग्यता र क्षमता पुगेको प्रधानाध्यापकलाई दस प्रतिशत थप सुविधाको समेत व्यवस्था गरिएको छ । नियामावलीमा व्यवस्था भएअनुरूपको विकास प्रस्तावभन्दा बाहिर रहेर नियुक्त भएको प्रधानाध्यापकको हकमा थप सुविधा लागू नहुने नियमावलीमा उल्लेख छ ।


नगरले विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षमा सम्बन्धित तह उत्तीर्ण गरेको विद्यालयका अभिभावकबाटै अध्यक्ष हुने व्यवस्था गरेको छ । नगरले नगरशिक्षा समितिमा शिक्षकहरूको महासंघको प्रतिनिधि तथा वडा शिक्षा समितिमा विद्यालयका शिक्षक र भूतपूर्व शिक्षकहरूको प्रतिनिधित्व रहनेछ ।


नगरले शिक्षाको गुणस्तरमा परिवर्तन ल्याउनका लागि खोज अनुसन्धानमूलक, परियोजनामूलक र प्रविधिमूलक शिक्षालाई जोड दिएको छ । विद्यालय व्यवस्थापन समिति, अभिभावक र शिक्षकको सहभागितामा सामुदायिक विद्यालयमा सकेसम्म अंग्रेजी माध्यमबाट पठनपाठन सुरु गर्ने व्यवस्या गरेको छ । यस्तै नगरले निजामती वा सोसरह शिक्षकहरूको बिदा र सेवासुविधाको व्यवस्था गरेको छ । नगरले सुत्केरी बिदा ९८ दिन र सुत्केरी बिदा लिएको अवस्थामा दुई वटा बच्चासम्मका लागि बिदाको सुविधासँगै प्लस पाँच हजार सुत्केरी खर्चको व्यवस्था गरेको छ ।


कुनै विद्यालयमा एक मात्र शिक्षिका भएको र त्यो शिक्षिका सुत्केरी भएर ९८ दिन विद्यालय बन्द हुने अवस्था आएमा नगरले जगेरा शिक्षक कोष स्थापना गरी त्यस्तो विद्यालयमा जगेरा शिक्षकलाई पठाएर विद्यालयमा नियमित पठनपाठन सुचारु गर्ने व्यवस्था गरेको छ ।


स्थानीय अस्थायी कर्मचारीको हकमा सम्बन्धित वडाको विद्यालय, स्रोतकेन्द्र र वडामा सचिवालय रहेर छनोट गर्ने व्यवस्था गरेको छ । नगरले भक्तपुर नगरपालिकाले ख्वप कलेजको अभ्यास गरेअनुसार वडाभित्र अथवा कुनै क्षेत्रभित्र आफ्नै स्वामित्वमा रहने गरी अथवा अरूसँगको साझेदारीमा कलेज र विद्यालय खोल्न पाउने व्यवस्था गरेको छ ।


कुनै सामुदायिक विद्यालय समुदाय अथवा विद्यालय व्यवस्थापन समितिले जिम्मा लिएर आफैं विद्यालय चलाउने भए त्यस्ता विद्यलाय अथवा वडालाई एकमुष्ट रकम प्रदान गर्ने र त्यहाँ भएका सबै दरबन्दी नगरपालिकाले लिने व्यवस्था गरेको छ । नगरले जनप्रतिनिधिको हकमा कुनै विद्यालयको सञ्चालक समितिमा रहेको भए सञ्चालक समितिमा नरहने व्यवस्था गरेको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७५ ०९:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भेटिन छाडे पानीघट्ट

एलपी देवकोटा

जुम्ला — ग्रामीण क्षेत्रको मिल अन्न पिस्ने पानीघट्ट पाउनै छाडिएको छ । गाउँगाउँमा डिजेल मिल सञ्चालनमा आएपछि यी पानीघट्ट संकटमा परेका हुन् ।

जुम्लास्थित पातारासी गाउँपालिकाको डिल्लीचौरमा परम्परागत पानीघट्टमा अन्न पिस्दै स्थानीय । तस्बिर : एलपी

खोलानालामा पानी कम हुन छाडेपछि घट्ट चलाउनै समस्या परेको छ। सदरमुकाम र व्यापारिक केन्द्रहरुमा भने केही वर्षअघि देखि आधुनिक मिलले पानीघट्ट विस्थापन गरेका थिए।

ग्रामीण क्षेत्रमा पानीघट्टको सहायताले अन्न पिसेर गुजारा गर्दै आएका स्घट्ट लोप हुन थालेपछि समस्यामा परेका छन् । अधिकांश स्थानमा आधुनिक मिल सञ्चालन नहुँदा स्थानीयलाई घन्टौं हिंडेर अन्न पिस्न जानुपर्ने बाध्यता छ । स्थानीय चाउरी सार्कीले खलंगा बजारमा चौबीसैं घण्टा विद्युत् सुविधा नहुँदा मिलमा गएर अन्न पिस्नसमेत समस्या भएको बताइन् । ‘गाउँमा गएर पानीघट्टमा अन्न पिसेर उपभोग गर्दै आएका थियौं,’ उनले भनिन्, ‘बिस्तारै घट्ट लोप हुन थालेपछि समस्या भएको छ ।’

जिल्लामा बढ्दो जनसंख्या, प्राकृतिक सम्पदाको नोक्सानी र जलवायु परिवर्तनको प्रभावले खोलानाला र पानीका मुहान सुक्दै जान थालेको स्थानीय जानकार दुर्गाप्रसाद पाण्डेले बताए । ‘पानीका मुहान सुक्नुको ठूलो असर घट्ट सञ्चालनमा परेको छ,’ उनले भने, ‘अहिले ग्रामीण क्षेत्रमा समेत मुस्किलले एक/दुईमात्र घट्ट देखिने गरेका छन् ।’ अधिकांश गाउँमा विद्युत् नभएको र धेरै रकम खर्च गरेर कुटानी–पिसानीका लागि मिल स्थापना हुन नसकेको उनले बताए । उनका अनुसार गाउँमा पानीघट्ट नहुँदा स्थानीयले सास्ती भोग्दै आएका छन् ।

घट्टको संख्या घटेपछि अन्न पिस्न जाग्राम बस्नुपर्ने बाध्यता हुन थालेको पातारासी गाउँपालिकाकी पार्वती बुढाले बताइन् । ‘घट्टमा अन्न पिस्न प्राय: महिला नै जाने गरेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘गाउँभर एउटामात्र घट्ट भएकाले राति पालो कुर्नुपर्ने बाध्यता छ ।’ उनका अनुसार तीन वर्षअघि गाउँमा १२ पानीघट्ट सञ्चालनमा थिए । उनले एक बोरा अन्न पिस्न एक साता पालो कुर्नुपर्ने बाध्यता हुन थालेको बताइन् ।

केही वर्ष अघिसम्म आफैंले घट्ट सञ्चालन गरेका तातोपानी गाउँपालिकाका नवराज जैसी अहिले अन्न पिस्न समस्या हुन थालेको बताउँछन् । ‘खलंगामा विद्युत्बाट चल्ने कुटानीपिसानी मिल सञ्चालनमा छन्, तर गाउँमा घट्ट नहुँदा स्थानीयलाई सास्ती छ,’ उनले भने, ‘मिल नहुँदा स्थानीयवासी दुई/तीन घण्टा हिंडेर अन्न पिस्न जान बाध्य छन् ।’ नियमित विद्युत् आपूर्ति नहुँदा मिलसमेत भनेको समयमा अन्न पिस्ने नपाउने समस्या रहेको चन्दननाथ नगरपालिकाकी माया आचार्यले बताइन् ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७५ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्