स्वास्थ्य संस्था बन्द गर्ने अवस्था नआओस् : चिकित्सक संघ

अतुल मिश्र

काठमाडौँ — नेपाल चिकित्सक संघले डा.गोविन्द केसीको जीवनरक्षाका लागि स्वास्थ्य निकायहरू बन्द गर्ने बाध्यकारी स्थिति आउन नदिन सरकारसमक्ष आग्रह गरेको छ । संघका पदाधिकारीले उपप्रधान तथा स्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादवलाई भेटी यस्तो अवस्था आउन नदिन पहल गर्न आग्रह गरेका हुन् ।

जुम्लामा आमरण अनशन बसिरहेका डा. केसीको स्वास्थ्य स्थिति खस्कँदै गएपछि संघका पदाधिकारीहरूले सोमबार मन्त्री यादवलाई भेटेका हुन् । उनीहरूले यादवसमक्ष स्वास्थ्य शिक्षा तथा नागरिक स्वतन्त्रतासँग सम्बन्धित ७ बुँदे माग पनि प्रस्तुत गरेका छन् । संघको टोलीले आइतबारै प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई पनि भेटेको थियो । यो केसीको १५ औं अनशन हो ।

उनीहरूले चाँडोभन्दा चाँडो वार्ता गरेर निष्कर्षमा पुर्‍याउन आग्रह गर्दै यसो नभए स्वास्थ्य निकाय बन्द गरेर आन्दोलन गर्ने चेतावनीसमेत दिए । मन्त्री यादवले भने आन्दोलनका कार्यक्रममा नजान चिकित्सकहरूलाई आग्रह गरेका थिए ।

चिकित्सक संघका महासचिव डा. लोचन कार्कीले आफ्ना आजीवन सदस्यको जीवनरक्षा गर्न अस्पताल बन्द गर्न बाध्य हुने बताएको र मन्त्री यादवले विशेष पहल गर्ने आश्वासन दिएको जनाए । ‘उहाँ मरिरहेको हामी हेर्न सक्दैनौं,’ कार्कीले भने । संघका अध्यक्ष मुक्तिराम श्रेष्ठले प्रधानमन्त्री ओलीलाई पनि आफूहरूले यस्तै आग्रह गरेको बताए । ‘उहाँले ज्ञापनपत्र अध्ययन गरेर, खबर गर्छु भन्नुभएको छ,’ उनले भने, ‘आज (सोमबार) प्रधानमन्त्रीले डा.केसीसँग सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिरहेको कुरासमेत आएको छ ।’

यसअघि डा.केसीका जायज माग पूरा गर्न चिकित्सक संघले सरकारलाई दिएको ७२ घण्टे अल्टिमेटम मंगलबार दिउँसो सकिँदै छ । पछिल्ला चार दिनदेखि देशभरिका चिकित्सकहरू डा.केसीको समर्थन र सरकारको विरोधमा कालोपट्टी बाँधेर काम गरिरहेका छन् । सरकारले सकारात्मक पहल नगरे मंगलबार दिउँसो संघको कार्यालयमा हुने विशेष बैठकले विरोधका कडा कार्यक्रम ल्याउनेसमेत डा.श्रेष्ठले जनाए । देशभर संघमा आबद्घ चिकित्सकहरू करिब ८ हजार छन् ।

दीर्घकालीन समाधान गर्न केयूको माग
काठमाडौं विश्वविद्यालय (केयू) प्राध्यापक संघले पनि केसीका मागको दीर्घकालीन समाधान गर्न सरकारसँग आग्रह गरेको छ । संघका सभापति डा.वेदमणि दाहालले सोमबार विज्ञप्ति जारी गर्दै १४ पटकसम्मको अनशन र सरकारसँग भएका विभिन्न सम्झौता कार्यान्वयन नभई डा.केसीलाई पुन: सत्याग्रहमा जान बाध्य पारिएको बताएका छन् ।

चिकित्सा शिक्षामा देखिएका बेथिति व्यवस्थित गराउनुपर्ने जनाउँदै संघले केयूको सम्बन्धनमा मुख्यत: मेडिकल साइन्सेजमा देखिएका विकृति छानबिन गरी दोषीलाई कारबाही गर्नेलगायत मागबारे सरकारले अघिल्लो सत्याग्रहमै प्रतिबद्घता जनाएकाले यसलाई ओझेलमा नपार्न मागसमेत गरेको छ ।

१५ पटक गरी १ सय ७६ दिन अनशनमा २०६९ असार २१ गते पहिलो आमरण अनशन सुरु गरेका डा.केसीको यो १५ औं अनशन हो । सोमबारसम्म गरी उनी १ सय ७६ दिन आमरण अनशन बसिसकेका छन् । उनको ११ औं अनशन सबैभन्दा बढी २३ दिनसम्म चलेको थियो भने पछिल्लो १४ औं अनशन ६ दिन मात्र चलेको थियो ।

प्रकाशित : असार २६, २०७५ ०७:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मनोविकार हो भिडियो गेमको अम्मल

अतुल मिश्र

काठमाडौँ — तपाईंका बालबालिका मोबाइल, ल्यापटप, कम्प्युटर वा अन्य माध्यमले अनलाइन वा अफलाइन गेम (खेल) मा रमाइरहेका हुन्छन् कि ? स्कुलबाट आउनासाथ उनीहरूको सबैभन्दा पहिलो काम गेम खेल्नु नै हुन्छ ? तपाईंले सम्झाउँदा समेत लुकेर खेलिरहेका हुन्छन् ?

यी प्रश्नको उत्तर सकारात्मक छ भने, तपाईंले निकै सचेत हुने बेला भइसकेको छ । तपाईंका बालबालिका भिडियो गेमको अम्मलमा फसिसकेका हुन्छन् । यसै साता विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले रोगको अन्तर्राष्ट्रिय वर्गीकरण (आईसीडी) मा डिजिटल र भिडियो गेमको अम्मललाई मनोविकार (एडिक्टिभ बिहेभियरल डिजअर्डर) का रूपमा परिभाषित
गरेको छ ।

हाल अन्य मुलुकझैं हाम्रो देशमा समेत बालबालिकाका लागि साथीभाइ, खेलमैदान, पार्क, बालकथा आदि सबैजसो इन्टरनेटको एउटा एप्लिकेसनमा समेटिएको छ । बालबालिका घरबाहिर वा घरभित्र खेलिने खेलको मजा लिनुभन्दा इन्टरनेट गेममा औधि रमाउन थालेको अवस्था तपाईं–हाम्रो घरभित्र सहजै देखिन थालेको छ ।

‘हाल हाम्रो मुलुकमा समेत बालबालिका र किशोरकिशोरीहरू बढी संख्यामा वास्तविक नभई यथार्थभाषी (भर्चुअल) डिजिटल विश्वमा बढी व्यस्त हुन थालेका छन्,’ कान्ति बाल अस्पतालका बाल मनोचिकित्सक डा. अरुणराज कुँवर भन्छन्, ‘फाट्टफुट्ट रूपमा अनलाइन वा अफलाइन गेम, इन्टरनेट, इलेक्ट्रोनिक मिडियाका अम्मल भएका बालबालिकाका आफन्त सल्लाह लिन आउन थालेका छन् ।’

इन्टरनेट गेमको अम्मलले मानसिक–शारीरिक रूपमा बिमार गर्नुका साथै बच्चाहरूको व्यक्तित्व विकासका लागि समेत एउटा ठूलो खतराको रूपमा देखिन थालिएको त्रिवि शिक्षण अस्पताल, मानसिक स्वास्थ्य विभाग प्रमुख प्रा.डा. सरोज ओझा आंैल्याउँछन्, ‘हेर्नोस्, अन्तरक्रियात्मक मिडिया अत्यधिक उत्तेजक हुन्छन् ।’

डा. कुँवरका अनुसार, हरेक क्षण बदलिँदो रूपमा, विभिन्न रोमाञ्चकतासँगै विभिन्न संगीत, विभिन्न थिमको संयोजनमा रोमाञ्चक इन्टरनेट गेमले बालबालिकाको मनमस्तिष्कमा कब्जा जमाउन थालेको छ ।

अनलाइन गेम एकै पटक समूहमा धेरै व्यक्तिसमेत खेल्ने भएकाले जित्ने होडमा बालबालिका घण्टौं बिताउन थाल्छन् । उनीहरू थाहा नै नभईकन गेमको अम्मलमा फस्छन् ।

अनलाइन गेम खेल्ने सबै बालबालिका गेमको अम्मलमा परेका हुँदैनन् । तर यो गेम खेल्ने सोख कतिखेर अम्मलमा परिणत हुन्छ, यो थाहा नै हुँदैन । यसैले अभिभावकले उनीहरूको क्रियाकलाप नजिकबाट नियालिराख्नुपर्ने डा. कुँवर आैंल्याउँछन् ।

आफ्ना बालबालिकालाई काउन्सेलिङ गरेर, सम्झाएर यसको नकारात्मकताबारे बुझाउँदै मायाले अम्मल लाग्न दिनबाट बचाउने प्रयास गर्नुपर्छ । तर अम्मलजस्तै स्थितिको अनुभव भए चिकित्सकीय सहयोग लिन सकिने डा. कुँवर बताउँछन् ।

अम्मल कसरी थाहा पाउने ?
गेमको अम्मलमा बालबालिका परेका छन् भने कुरा तपाईं सहजै थाहा पाउन सक्नुहुन्छ । यदि तपाईंका बालबालिकाले तीन–चार घण्टाभन्दा बढी नै इलेक्ट्रोनिक मिडिया चलाउन थाले भने यो खतराको घण्टी हो । तपाईंले तुरुन्त उनीहरूका लागि एउटा निश्चित समय तय गर्नुपर्छ ।

अम्मलमा परेका बालबालिका बिहान उठेदेखि राति नसुतेसम्म जतिखेर पायो त्यतिखेर गेम खेल्दा उनीहरूसँग अन्य कामका लागि समय नै हुँदैन । ‘यदि गेमले गर्दा उनीहरूको खानपान, पढाइ, साथीभाइसँग खेलकुद, स्कुल जानुलगायत दिनचर्या प्रभावित हुन थाल्यो भने यसलाई अम्मलको रूपमा लिन सकिन्छ,’ डा. कुँवर भन्छन्, ‘उनीहरूले स्कुल र पढाइबाट बच्ने प्रयास गर्नु पनि खतराको घण्टी हो ।’

पहिलेको दाँजोमा यदि बालबालिकाको दैनिक रुटिनमा व्यापक परिवर्तन देखिन थाल्नु खतराको घण्टी हो । उनीहरूको खानपान, निद्रासमेत प्रभावित हुन थाल्छ ।

अम्मलमा पर्न थालेका बालबालिका सामाजिक जीवनबाट दूरी बनाएर एक्लै रहन रुचाउन थाल्छन् । उनीहरूमा आक्रामकता, चिढिने बानीलगायत व्यवहारमा समेत परिवर्तन देखिन थाल्छ । गेम खेल्नमा रोक लगाउने प्रयास गर्दा बालबालिकाहरू हिंस्रकसमेत हुन सक्छन् ।

उपचार
तपाईंका बालबालिका गेमको अम्मलमा परेको भान भए बाल मनोचिकित्सकको सल्लाह लिन सकिन्छ । काउन्सेलिङलगायत माध्यमबाट यसको उपचार हुन्छ ।

कान्ति बाल अस्पतालमा सरकारी बिदाको दिनबाहेक सधैं ‘चाइल्ड एन्ड एडोलसेन्ट साइकियाट्रिक क्लिनिक’ सञ्चालन हुने गरेको छ ।

यो मुलुुकको एक्लो यस प्रकारको क्लिनिक रहेको जनाउँदै डा. कुँवर यहाँसमेत गेमलगायत अम्मलको उपचार हुने बताउँछन् ।

डिजिटल डिटक्स
जसरी स्वस्थ व्यक्तिले सातामा एक दिन तरल आहार वा सलाद आदिमा निर्भर रहेर शरीरको विषाक्तता हटाउँछन्, त्यसरी नै डिजिटल विश्वबाट टाढिएर डिजिटल डिटक्स गरिन्छ ।

रक्सी, चुरोट आदिको अम्मल लागेजस्तै गरी जुनसुकै उमेरका व्यक्तिमा ‘भर्चुअल वल्र्ड’ मा रहने बानी अम्मलकै रूपमा विकसित हुन्छ । पछि उनीहरू चाहेर पनि यो बानीबाट बाहिर निस्कन सक्दैनन् । डिजिटल डिटक्सको अर्थ आफूलाई डिजिटल विश्वबाट अलग राख्नु हो ।

यसका लागि आफूलाई केही घण्टा, दिन वा महिनासम्म स्मार्ट फोन, इन्टरनेटबाट टाढा राखेर एउटा लक्ष्य निर्धारण गर्न डा. ओझा सल्लाह दिन्छन् । ‘डिजिटल डिटक्सिफिकेसनले इच्छा भएर पनि रोक्न सक्ने बानीको विकास हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘इच्छा भए पनि कुनै खास व्यवहारबाट आफूलाई रोक्न सक्ने व्यक्ति कहिल्यै कुनै अम्मलमा फस्न सक्दैन ।’

कसरी छुट्छ ?
-इन्टरनेटमा गेम खेल्ने बालबालिकाको समय अभिभावकले तय गर्नुपर्छ ।
-उनीहरू इन्टरनेटमा कुन गेम खेलिरहेका छन्, यसको चियो गर्नुपर्छ ।
-इन्टरनेटमा थोरै समय देऊ भनेर मायापूर्वक सम्झाउनुपर्छ ।
-मोबाइल गेम वा डिजिटल वल्र्डमा एक दिनमा एक घण्टाभन्दा बढी समय बिताउन दिनु हुँदैन ।

-बिदाको दिन यो समय दुई घण्टासम्म बढाउन सकिन्छ ।
-बालबालिका अलमलिऊन् भनेर मोबाइलमा गीत आदि देखाइरहने गर्नु हुन्न ।
-उनीहरूलाई इन्टरनेटको उपयोग पढाइ र ज्ञानवर्धक कामका लागि मात्र गर्न दिनुपर्छ ।
-घरबाहिर खेलिने खेलमा बढी समय दिन प्रेरित गर्नुपर्छ ।

atulmishra7@gmail.com

प्रकाशित : असार २३, २०७५ ०७:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×