प्रधानमन्त्रीको ‘रारा सम्बोधन’ को सन्देश

कलेन्द्र सेजुवाल

रारा मुगु — क्षितिजमा सेताम्मे मुर्माटप हिमाल, फेदमा ‘स्वर्गकी रानी’ रारा । आसनको दायाँतिर राष्ट्रिय झन्डा । यही पृष्ठभूमिमा सामान्य सोफासेट कुर्सीमा बसेर शनिबार प्रधानमन्त्री केपी ओलीले देशवासीका नाममा सम्बोधन गरिरहँदा उनको ठीक पछाडि रारा किनारमा एउटा चलायमान दृश्य दोहोरिइरह्यो– मान्छेको आवतजावत ।

फाइल तस्बिर : नयाँ वर्षको अवसरमा मुगुको राराबाट देशवासीलाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली । तस्बिर : कलेन्द्र सेजुवाल

प्रधानमन्त्रीले रारामै आएर समृद्धिको बिगुल फुक्दा स्वयं रारा र सिंगो कर्णाली प्रदेशलाई उत्साही बनाउने योजना त्यसभित्र परेनन् ।
प्रधानमन्त्रीको करिब ५० मिनेट लामो सम्बोधनको मूलध्येय तिनै मान्छेको जीवन बदल्नु थियो । उनी यही सन्देश प्रवाह गर्न रारा पुगेका थिए । के उनी यसमा सफल भए त ? सम्बोधनलगत्तै स्वाभाविक रुपमा विभिन्न कोणबाट यसको समीक्षा सुरु भएको छ । ‘प्रधानमन्त्री रारा आउनु नै ठूलो उपलब्धि हो’ रारामा भेटिने जोकोहीको मुखबाट झर्ने पहिलो प्रतिक्रिया यस्तै थियो । अवश्य नै, यो उपलब्धि हो । कर्णाली प्रदेश सरकारले करिब तीन साताअघि उनलाई ‘कर्णाली-रारा पर्यटन वर्ष’ उद्घाटनमा प्रमुख अतिथिको निम्तो दिएको थियो । प्रधानमन्त्री अतिथिमात्र बन्न आएनन्, प्राय: सिंहदरबार र संसद्‌को रोष्ट्रमबाट हुने सरकारी सम्बोधनलाई राराको आँगनमै ल्याएर आए । यसले राष्ट्रिय ध्यान रारामा खिच्यो । अभियानले कर्णाली प्रदेश सरकारले सोचेभन्दा राम्रो चर्चा पायो ।

पर्यटन वर्ष अभियान प्रचार समितिका संयोजक रहेका सामाजिक विकासमन्त्री दल रावलले भनेझैं- प्रधानमन्त्रीले राराबाटै सम्बोधन गरेर प्रदेश सरकारको कदमलाई उच्च महत्व दिए । सम्बोधनलगत्तै उनी मुगुको छायाँनाथ र हुम्लाको हिल्साको हवाई अवलोकनमा निस्किए । फर्केपछि प्रदेश सरकारको ‘पर्यटन वर्ष अभियान’ सुभारम्भ गर्दै कर्णालीका पर्यटकीयस्थलको विकासको लागि केन्द्र सरकारले दिल खोलेर सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाए । कर्णालीको पर्यटन विकासमा प्रदेश सरकारसँग हातेमालो, प्रधानमन्त्रीको ‘रारा सम्बोधन’को प्रमुख सन्देश यही हो ।

‘नानीहरुका लागि गतिला विद्यालय र त्यहाँसम्म पुग्न भरपर्दा बाटा र पुल छैनन् । सुत्केरी व्यथाले च्यापेका आमाहरुलाई बचाउन हामीसँग पर्याप्त मानवीय र भौतिक संशाधन छैनन् ।’ प्रधानमन्त्रीले यी शब्द उच्चारण गरिरहँदा उनको पछाडिबाट तिनै प्रतिनिधिपात्र हिँडिरहेका थिए । उनले सम्बोधनरुपी शब्द वाचन गर्दै त्यससँग मेल खाने दृश्य पनि नियाल्न भ्याए । त्यसैले यो सम्बोधन कोरा कल्पनाबाट माथि उठेर यथार्थ धरातलमा परिणत भयो । यो आफैंमा प्रतिबद्धता पूरा हुने सन्देश हो ।

सम्बोधनको अर्को पाटो पनि छ । सम्बोधनका अक्षर केलाउँदा भने चर्चा भएजस्तो कर्णालीको ‘महत्वपूर्ण उपलब्धि’ कहींकतै देखिँदैन । प्रधानमन्त्रीले रारामै आएर समृद्धिको बिगुल फुक्दा स्वयं रारा र सिंगो कर्णाली प्रदेशलाई उत्साही बनाउने योजना त्यसभित्र परेनन् । उनले भौतिक रुपमा त कर्णाली छोए, सम्बोधनमार्फत कर्णालीको कथा भने छुन सकेनन् । सम्बोधनमा प्रदेशका प्राथमिकता परुन् भनेरै अघिल्लो दिन प्रदेश सरकारले आफ्नो मन्त्रिपरिषद्‍‍का निर्णय हस्तान्तरण गरेको थियो । सांसद धर्मराज रेग्मी प्रधानमन्त्री यसमा चुक्दा ‘मन खल्लो’ भएको बताउँछन् । उनको विचारमा सम्बोधनको ड्राफ्ट काठमाडौंमै तयार भएको भए पनि रारामा आइसकेपछि स्थानीय भावना सम्बोधन गरिनुपर्थ्यो । ‘प्रधानमन्त्रीले हाम्रै प्रदेशमा आएर देशवासीका नाममा सम्बोधन गर्ने भनेपछि यहाँको विकासको लागि केही न केही घोषणा हुन्छ भन्नेमा ढुक्क थियौं,’ रेग्मी भन्छन्, ‘तर सम्बोधन ‘राष्ट्रिय’बाट ‘स्थानीय’मा प्रवेश नगरिकनै सकियो ।’

प्रधानमन्त्री आउने र सम्बोधन गर्ने भनेपछि रारामा कर्णाली प्रदेशका स्थानीय तहका प्रमुख/उपप्रमुखदेखि सांसद/मन्त्रीको ‘कुम्भमेला’ नै लाग्यो । आवास तथा भोजन व्यवस्थापनमा खटिएका स्थानीय पर्यटन व्यवसायी राजु कार्कीका अनुसार दुईवटा होटेलका अतिरिक्त करिब डेढ सय टेन्ट (पाल)मा सरदर चार जनाका दरले पाहुना भरिभराउ थिए । प्रधानमन्त्रीको ऐतिहासिक सम्बोधन हुने यो कुम्भमेलामा विदेशी अनुहार भने देखिएनन् । रारा सम्बोधनको महत्वपूर्ण उद्देश्य रारालगायत यहाँका पर्यटकीयस्थलमा विदेशी पर्यटक भित्र्याउनु पनि त हो ! के यो अवसरमा विदेशी पर्यटकलाई भित्र्याउन नसकिए पनि उनीहरुका प्रतिनिधिको रुपमा राजदूत तथा विदेशी नियोगका अधिकारीलाई निम्त्याउन सकिँदैनथ्यो ? यदि त्यसो गर्न सकिएको भए प्रधानमन्त्रीको रारा सम्बोधन थप सार्थक हुनेथियो ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७५ १८:१५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सामुदायिक स्कुलमा विद्यार्थी घट्दै, शिक्षक बढ्दै

राजेन्द्र मानन्धर

दोलखा — भीमेश्वर नगरभित्रका सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या निरन्तर घटिरहे पनि शिक्षकको संख्या बढ्दो छ । पहुँचवाला शिक्षकले नेतृत्व गर्ने विद्यालयमा त झन् शिक्षक आवश्यकभन्दा निकै बढी छन् ।

दोलखा शैलुङस्थित सडकमा परीक्षा दिन हिँड्दै विद्यार्थीहरु । तस्बिर : राजेन्द्र मानन्धर/कान्तिपुर

नगरभित्रका प्राथमिक विद्यालयमा एकजना शिक्षकको भागमा औषतमा ९ विद्यार्थी छन् । तर पनि शैक्षिक गुणस्तर भने चित्त बुझ्दो नभएर अभिभावकले आफ्ना बच्चालाई निजी विद्यालयमा भर्ना गर्छन् । जिल्ला शिक्षा कार्यालयले हातहातै पुस्तक दिएर विद्यार्थी भर्नाको लागि सामुदायिक विद्यालयमा आमन्त्रण गरे पनि अभिभावक निजीतिरै गइरहेको देखिन्छ ।

भीमेश्वर नगरपालिकाका मेयर भरत केसीले सामुदायिक विद्यालयमा अभिभावक र विद्यार्थीको आकर्षण घट्नुको प्रमुख कारण शिक्षक भएको बताए । नगरले कक्षा १ देखि ५ सम्मका विद्यार्थीका लागि नि:शुल्क पोसाक वितरण अभियान सुरु गरेको छ । उनकै शब्दमा, ‘भीमेश्वर नगरभित्रका सामुदायिक विद्यालयमा शिक्षकको ओइरो छ भने निजी विद्यालयमा विद्यार्थीको ।’ केहीदिन अघि साखिने निम्न माध्यमिक विद्यालय भवनको उद्घाटन गर्ने क्रममा भीमेश्वरका मेयर केसीले शिक्षकहरुले मेहनत र आफ्नो गुणस्तरीयता कायम नगरे विकल्प खोज्नसमेत चेतावनी दिएका थिए ।

करिब ४० हजार जनसंख्या रहेको भीमेश्वर नगरमा ४४ वटा प्राथमिक विद्यालय छन् । विद्यालयमा शिक्षकको संख्या २ सय ३२ छ । तथ्यांक अनुसार त्यति संख्याको शिक्षकले सामुदायिक विद्यालयमा २ हजार ९ सय ४ विद्यार्थीलाई पढाउँछन् । जिल्ला शिक्षा कार्यालयका अनुसार नगरभित्र १२ निजी विद्यार्थी छन् । कक्षा १ देखि ५ सम्मको भर्नादर हेर्दा निजीले सामुदायिक स्कुलहरुलाई उछिनिरहेको जिल्ला शिक्षा कार्यालयको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।

कक्षा विस्तार तथा उपग्रेडका लागि उपत्यका तथा तराईमा ५० जना विद्यार्थी एउटा कक्षा कोठामा हुनुपर्छ । पहाडमा ४५ जना हुनुपर्छ भने हिमाली जिल्लामा एउटा कक्षा कोठामा ४० जना विद्यार्थी हुनुपर्ने व्यवस्था छ । तर, नगरभित्रका विद्यालयहरु एउटा कक्षामा सरदर नौ/दस जना विद्यार्थी हुन्छन् ।

जिल्ला शिक्षा कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार भीमश्वर-८ स्थित पृथ्वीनारायण आधारभूतमा प्रावि तह १(५) कक्षामा ५९ जना विद्यार्थी छन् । त्यहाँ सात जना प्रावि शिक्षकको दरबन्दी छ । माथिल्लो माटी आधारभूत विद्यालय प्रावि तहमा ३३ जना विद्यार्थीलाई छ जना शिक्षकले पढाउँछन् ।

नगरभित्र २० जना विद्यार्थी पनि नभएको आठ वटा विद्यालय छन् । उक्त आठ वटा विद्यालयको विद्यार्थीहरु जोडा जम्मा एक सय ५० जना पुग्छन् । तर, शिक्षकको संख्या भने २६ जना छन् । उक्त विद्यालयहरुमा पाँच जना विद्यार्थीलाई एक जना शिक्षकले पढाउँदै आएका छन् । शिक्षाका एक जना कर्मचारीको भनाइमा सिकाई र उपलब्धिको मापनमा उक्त विद्यालयका विद्यार्थीहरु नै कमजोर पाइएको छ ।

नगरभित्रका १८ वटा प्राविहरुमा जोडा चार सय ५५ विद्यार्थी भेटिए । उनीहरुका लागि ६५ जना शिक्षक छन् । यो अनुपातले सात जना विद्यार्थीलाई एक जना शिक्षकले दिनहुँ पढाइमा रटाइरहेका छन् । विद्यालय शिक्षा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी आएसँगै अनावश्यक विद्यालय गाभ्ने र शिक्षकहरु समायोजन गर्ने भीमश्वर नगरपालिकाले योजना बनाइरहेको छ ।

जम्मा ११ जना विद्यार्थी भएको नगरको वडा नं १ स्थित बोसिम्पा प्राविमा दुई जना शिक्षक र एक जना कार्यालय सहायक खटिरहेका छन् । जहाँ कक्षा १ देखि ३ सम्म पढाइ हुन्छ । छात्राहरुमात्रै अध्ययन गर्ने पशुपति कन्या माविको प्रावि तहमा ८२ जना विद्यार्थीका लागि नौ जना प्रावि शिक्षक छन् । चेतनशील प्रावि जिलू २८ जना विद्यार्थीका लागि चार जना शिक्षक छन् । कुप्रीडाँडा आधारभूत विद्यालय प्राविमा २३ जना विद्यार्थी छन् । त्यहाँ चारजना जना शिक्षक छन् । सर्व मावि जिलूको प्रावि तहमा ५४ जना विद्यार्थी छन् । यी विद्यार्थीका लागि ८ जना प्रावि तहका शिक्षक छन् । बुढाभीमसेन प्राविमा ८१ जनाका लागि ७ सात जना शिक्षक छन् ।

कालिञ्चोकमा दुई सय दुई जनाका लागि १३ शिक्षक छन् । महेन्द्रोदय माविमा ६४ जनाका लागि छ र महांकाल प्रावि चोथाङमा ३८ जनाका लागि ४ जना शिक्षक छन् । सुर्केमावि भण्डारेमा ६५ जनाका लागि पाँच जना, राकुलेश्वरमा ४४ जनाका लागि ५ जना र तिखातल प्राविमा ४८ जनाका लागि छ जना शिक्षक छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७५ १७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT